هشدار ازبکستان از "خطرات" نیروگاههای بزرگ

Image caption ازبکستان همواره با بنیاد نیروگاه های بزرگ در تاجیکستان ابراز مخالفت کرده است.

ولاديمير ناراف، وزیر خارجه ازبکستان، ضمن سخنرانی در جلسه وزیران خارجه اعضای سازمان امنیت و همکاری اروپا در آتن، پایتخت یونان، درخصوص خطرات زیست محیطی نیروگاههای بزرگ آبی در آسیای میانه‌هشدار داده است.

در متن سخنرانی وی، که در سایت وزارت خارجه ازبکستان منتشر شده، از احتمال خراب شدن نیروگاههای آبی موجود در تاجیکستان و قرقیزستان و پیامدهای زیست محیطی آن در سراسر منطقه ابراز نگرانی شده است.

آقای ناراف در این سخنرانی که روز چهارشنبه 2 دسامبر در جلسه وزیران خارجه کشورهای عضو سازمان امنیت و همکاری اروپا ایراد کرد، همچنین تلاشهای کشورهای منطقه، یعنی تاجیکستان و قرقیزستان برای ساختمان دو نیروگاه بزرگ "راغون" و "قمبراتا" و جلب سرمایه به این طرحها را نگران کننده خوانده است.

وی از جمله می‌گوید: "در حال حاضر تلاشهای جدّی برای تغییر افکار عمومی و جلب سرمایه هنگفت برای ساختمان دو نیروگاه بزرگ - راغون در آمودریا و کمبراتا در سیردریا، انجام می‌شود. امّا از (توجه به) کاهش همه‌ساله حجم یخچالها در کوهسار پامیر و تیانشان، منابع اصلی این دو رودخانه بزرگ، صرف نظر می‌شود. همچنین، پیامدهای احتمالی سانحه‌در این تأسیسات به نظر گرفته نشده است، هرچند در این نقاط احتمال رخداد زلزله با بزرگی 9-10 درجه در مقایس ریشتر را تشکیل می‌دهد."

وزیر خارجه ازبکستان گفت به این دلیل کشور او در آینده نیز اصرار خواهد کرد که طرحهای بنیاد این نیروگاهها "تنها پس از ارزیابی کارشناسان بین‌المللی تحت وصایت (نظارت) سازمان ملل متحد به اجرا درایند، تا مطمئن باشیم که این طرحها هیچ گونه پیامد مصیبت باری نخواهند داشت."

آقای ناراف همچنین با اشاره ‌به سانحه‌ ای که چندی پیش در نیروگاه سایانا-شوشنسک در روسیه رخ داد، گفت که کشورش می‌خواهد موضوع بازرسی وضع ایمنی بزرگترین نیروگاههای موجود در آسیای میانه‌که در زمان شوروی ساخته شده بودند، هرچه سریع تر حلّ خود را یابد.

دولت ازبکستان در گذشته نیز همواره با بنیاد نیروگاههای بزرگ راغون و کمبراتا در تاجیکستان و قرقیزستان ابراز مخالفت کرده است. تاشکند بر این باور است که بنیاد این نیروگاهها بر وضع محیط زیست و عرصة کشاورزی منطقه اثراتی بر جای خواهد گذاشت.

مزارع گسترده پنبه در دشتهای فراخ ازبکستان عمدتا از آب رودخانه‌های آمودریا و سیردریا سیراب می‌شوند و این کشور نگران است که دو کشور بالاآب، یعنی تاجیکستان و قرقیزستان، با بنیاد آب‌انبارهای بزرگ منابع آب منطقه را تحت کنترل خود خواهند گرفت.

ولی مقامات تاجیک و قرقیز این ادّعا را همواره رد می‌کنند و از جمله رئیس جمهوری تاجیکستان بارها اعلام کرده است که به هنگام بنیاد نیروگاه راغون منافع کشورهای همسایه را نیز در نظر خواهد گرفت.

آقای رحمان از جمله گفته بود که بنیاد نیروگاه راغون به سود همه کشورهای منطقه، از جمله ازبکستان، است.

هشدار وزیر خارجة ازبکستان از خطرات احتمالی طرحهای بزرگ انرژی آبی در جلسه سازمان امنیت و همکاری اروپا در حالی است که کارهای ساختمانی در نیروگاه راغون، در جنوب و شرق تاجیکستان، ادامه‌دارد.

دولت تاجیکستان پس از چند سال تلاشهای نافرجام برای جلب سرمایة خارجی به این طرح، خود به تنهایی به بنیاد این نیروگاه کمر بسته و از بودجه دولت مبالغی برای آن اختصاص داده است.

گذشته از این، دو روز پیش پرزیدنت رحمان ضمن یک سخنرانی از مردم تاجیکستان خواست که سهمیه‌های نیروگاه راغون را به مبلغ "نه کمتر از 3000 سامانی" خریداری کنند.

در حالی که ازبکستان ساختمان نیروگاههای بزرگ در تاجیکستان و قرقیزستان را برای وضع محیط زیست منطقه زیانبار می‌داند، مقامات تاجیک آبیاری زمینهای وسیع در این کشور همسایه را سببگار اصلی خشک شدن دریاچة آرال می‌خوانند.

همراه خان ظریفی، وزیر خارجه تاجیکستان، در سخنرانی خود در جلسه وزیران خارجه کشورهای عضو سازمان امنیت و همکاری اروپا در آتن از جمله گفت: "استفادة غیرمؤثر و نابخردانه از منابع آب در نیمة دوّم قرن 20، رشد زمینداری بدون توجّه به مسائل محیط زیست موجب شد که دریاچه آرال بتدریج بخشکد. آبیاری گسترده زمینها در کشورهای پایان‌آب و نادیده گرفتن قانونهای طبیعت سبب کار این فاجعه جهانی شد که ما امروز نتایج غم‌انگیز آن را می‌بینیم."

آقای ظریفی همچنین تأکید کرد که هرچند تاجیکستان با 527 میلیارد کیلوات ساعت هشتمین کشور دارای ذخایر بزرگ انرژی آبی در جهان محسوب می‌شود، ولی در طول هجده سال گذشته تنها از پنج درسد این ذخایر استفاده کرده و می‌کند.

با توجّه به پیامدهای بحران انرژی سالهای اخیر، آقای ظریفی اقدام تاجیکستان برای توسعه عرصه انرژی آبی در این کشور را کاری عادلانه و قابل توجیه ارزیابی کرده است.

آقای ظریفی افزود: "ما مطمئنیم که رشد آینده ظرفیّتهای انرژی تاجیکستان که از نیازهای واقعی منطقه سه برابر بیشتر است، امکان می‌دهد که نه تنها نیازمندیهای روز افزون کشورهای همسایه به انرژی ارزان و از نگاه زیست محیطی تازه برآورده شود، بلکه امکانات زمینهای آبیاری شده در کشورهای پایان‌آب نیز به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش یابد."

به این ترتیب، تاجیکستان آرزو دارد که با بنیاد نیروگاه راغون به یک تولیدگر و فروشنده اصلی انرژی آبی در منطقه تبدیل شود و برای انرژی خود مشتریانی هم پیدا کرده است.

در کنار مردم تاجیکستان که همه‌ساله از کمبود برق و سرمازدگی رنج می‌برند، افغانستان جنگزده و پاکستان با جمعیت افزاینده خود تشنه این انرژی هستند.

هم اکنون به نظر می‌رسد که با بیشتر شدن عطش انرژی آبی و اشتهای کسب درآمد از آن اختلافات میان کشورهای منطقه نیز روز به روز داغتر می‌شود.

مطالب مرتبط