انتخابات اوکراین و چشم انداز انتقال گاز روسیه به اروپا

Image caption بخش عظیمی از گازروسیه از طریق شبکه ای گسترده وارد اوکراین می شود

در حالی که مردم اوکراین خود رابرای برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در روز یکشنبه (17 ژانویه) آماده می کنند ، رهبران کشورهای اروپایی به خوبی می دانند که نتایج این انتخابات می تواند بر منابع حیاتی انرژی در این قاره تاثیر بگذارد.

اروپا، یک چهارم از گاز خود را از روسیه دریافت می کند، که بخش عظیمی از این گاز از طریق شبکه ای گسترده از خطوط لوله وارد اوکراین شده و از این کشور می گذرد.

در چند سال گذشته ، تنش بین روسیه و اوکراین باعث شد که گازپروم، بزرگترین تولید کننده انرژی در روسیه، صدور گاز خود را در مواردی به اوکراین متوقف کند که این امر بسیاری از مردم را در فصل سرما با مشکل مواجه کرد.

جدیدترین این تنش ها در ژانویه سال گذشته اتفاق افتاد . روسیه، اوکراین را متهم کرد که با انحراف مسیر گاز باعث قطع جریان گاز به مشتریان اروپایی شده است.

این شرایط باعث شد که صدها هزار نفر از مردم در اروپای مرکزی و شرقی، در سرمای زمستان بدون سوخت باقی بمانند.

در گذشته، اتحادیه اروپا از حوادثی از این قبیل، به عنوان زورگویی و قلدری روسیه نسبت به همسایگان کوچکترش که به شدت آسیب پذیر هستند، یاد کرده بود.

هر چند که این بار کاملا واضح بود که اوکراین هم در این مناقشه، بی تقصیر نیست.

یک ماه پس از بروز آخرین درگیری بین اوکراین و روسیه، مردان مسلح به مراکز نفتاگاز ، کمپانی انرژی دولتی اوکراین ، در مرکز کیف ،پایتخت اوکراین یورش برده و کارکنان را مورد سوال قرارداده و مدارک موجود دراین دفاتر را ضبط کردند.

تنش های سیاسی داخلی در اوکراین آشکار شده است ، سرویس های امنیتی، تحت کنترل رئیس جمهوری این کشور به کمپانی های انرژی دولتی که تحت کنترل نخست وزیر اوکراین اداره می شوند، یورش برده اند.

نیک لینج ، مدیر موسسه کنراد آدنائر، که مرکز آن در کیف قرار دارد و ازسیاستمداران نزدیک به آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان،محسوب می شود، معتقد است شمار زیادی از سیاستمداران اوکراینی ازاین طریق به درآمدی رسیدند و همچنان این راه برای آنها منبع درآمدی بشمار می رود.

آلمان یکی از بزرگترین وارد کنندگان گاز روسیه به شمار می رود و آقای لینج ، یکی از ناظرین قدیمی در زمینه تجارت گاز بین روسیه و اوکراین است.

پرنسس گاز

Image caption به یولا تیموشنکو، نخست وزیر اوکراین لقب پرنسس گاز داده بودند

هر دو کاندیدا در انتخابات ریاست جمهوری اوکراین توجه زیادی به تجارت گاز در این کشور دارند.

مرکز سیاسی ویکتور یانوکوویچ، که هم اکنون در نظرسنجی ها پیشتاز است، در شرق اوکراین واقع است، صنایع سنگین آقای یانوکوویچ، به میزان زیادی به گاز روسیه وابسته است.

یولا تیموشنکو، رقیب نزدیک ویکتور یانوکوویچ، که در حال حاضر پست نخست وزیری را در این کشور برعهده دارد، در دهه 1990 درآمدش از تجارت گاز بود، به همین دلیل به او لقب " پرنسس گاز" را داده بودند.

روسیه دارای منابع عظیم گاز طبیعی است. و این همان چیزی است که اروپا به آن نیاز دارد. سوال این جاست که چگونه می توان این انرژی را از منابع گاز سیبری به مشتریان اروپایی منتقل کرد.

در زمان زمامداری استالین ، اتحاد جماهیر شوروی، اقدام به ساخت شبکه گسترده ای از خطوط لوله در شرق این کشور کرد. از این طریق گاز به تجهیزات گسترده ذخیره گاز در مرز غربی منتقل می شد. جاییکه به آسانی امکان صدور آن به اروپا وجود داشت.

تجارت در این زمینه ، حتی در طول تنش ها در دوران جنگ سرد همچنان ادامه داشت.

اما در دوران فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سابق، کمپانی گازپروم که تازه تاسیس شده بود، ناگهان دریافت که بخش هایی حساس از این شبکه گازرسانی در کشوردیگری قرار گرفته است یعنی در اوکراین .

استقلال در معرض خطر

برای بیش از یک دهه تجارت در این عرصه بدون وقفه ادامه داشته و اوکراین با دریافت گاز ارزان قیمت به مسکو اجازه می داد تا بربر خطوط لوله و سیستم ذخیره سازی گاز در اوکراین کنترل داشته باشد.

اما اوضاع چندان پایدار نماند.وقوع انقلاب نارنجی در زمستان سال 2004 میلادی و روی کار آمدن یک دولت طرفدار غرب در کیف ، شرایط را دگرگون کرد.

ویکتور یوشچنکو، از همان اوایل به روشنی اعلام کرد که دیگر نمی خواهد مطابق با خواسته های کرملین عمل کند.

به گفته نیک لینج، مدیر موسسه کنراد ادینائر،کنترل بر سیستم گاز اوکراین موضوعی است که به تمامیت ارضی اوکراین و در نهایت استقلال این کشور مربوط می شود. و چنانچه طرف روسی بر سیستم حمل و نقل گسترده که در اوکراین قرار دارد، تسلط پیدا کند ، این خطری برای استقلال اوکراین محسوب می شود.

توافقنامه جدید

Image caption یولا تیموشنکو موافقتنامه جدیدی را با ولادیمیر پوتین امضا کرد.

اتحادیه اروپا، به وضوح گفته که برای شفاف سازی وضعیت تجارت در این زمینه ، خواستار اصلاح کامل در بخش گاز اوکراین است. اما مقامات اتحادیه اروپا در بروکسل، به دلیل نبود راه حلی آشکار در بین سیاستمداران اوکراینی ،مایوس شده اند.

در نوامبرسال گذشته ، یولا تیموشنکو، اقدام به امضای توافقنامه جدیدی با ولادیمیر پوتین ، همتای روسی اش کرد.

روسیه موافقت کرد تا از مجازات سخت اوکراین چشم پوشی کند، تا به این ترتیب به مقامات در کیف امکان بازپرداخت بدهی را بدهد. آقای پوتین در همان زمان اعلام کرد که از مذاکره با خانم تیموشنکو در مواردی که به روابط حساس میان دوکشور مربوط می شود، احساس رضایت می کند.

ویکتور یوشچنکو، رقیب خانم تیموشنکو، از توافق ایجاد شده بین روسیه و اوکراین انتقاد کرده و عواقب آن را برای اوکراین بد ارزیابی کرده است. اما به احتمال زیاد سیاست های خانم تیموشنکو، هنوز هم بیشتر از ویکتور یوشچنکو، رییس جمهوری فعلی ، مورد قبول مقامات کرملین است.

توافقات پنهانی

سخنگوی وزرات خارجه اوکراین در مصاحبه ای با بی بی سی گفته است اوکراین قصد ندارد ازفروش بخشی از شبکه خطوط گاز این کشور و همچنین تجهیزات ذخیره سازی به کمپانی های خارجی از جمله گازپروم خودداری کند.

سخنگوی وزارت امورخارجه اوکراین همچنین افزوده است:" اگر ما می خواهیم به نقش مان به عنوان بزرگترین انتقال دهنده گاز روسیه عمل کنیم ، باید به فکر سیستم های انتقالی موثرتری باشیم. که البته این مسئله بدون روسیه و سرمایه گذاری اروپا به سادگی امکان پذیر نیست."

مسکو این موضوع را که خواستار اعمال کنترل بیشتر بر سیستم انتقال گاز اوکراین است، مخفی نمی کند. از طرف دیگر، اتحادیه اروپا خواستار کاهش وابستگی به روسیه و استفاده از منابع انرژی متنوع است.

در حالی که تجارت گاز براساس توافقات پنهانی انجام می شود. اما در عین حال این توافقات همچنان عاملی بالقوه در عرصه ژئوپلتیک محسوب شده و مانع از ایجاد امنیت در ذخایر انرژی اروپا بشمار می رود.