به روز شده:  15:52 گرينويچ - 17 ژانويه 2010 - 27 دی 1388

جشن در استانبول، در کشاکش اروپایی شدن ترکیه

برای پخش این فایل، نرم افزار "جاوا اسکریپت" باید فعال شود و تازه ترین نسخه "فلش" نیز نصب شده باشد

پخش با "ریل پلیر" یا "ویندوز میدیا پلیر"

روز شنبه درست بعد از اذان عصر صدای موسیقی از گوشه وکنار استانبول برخاست و آسمان شهر به نور فشفشه های رنگین مزین شد. در هر میدان اصلی این بندر تاریخی می شد مهمان یکی از خواننده های مشهور ترکیه بود و از کنسرت مجانی در فضای باز لذت برد. فقط کافی بود خودتان را به دست موسیقی بسپارید تا انچه را که این روزها در تابلوهای تبلیغاتی سراسر شهر نوشته شده حس کنید: " انرژی استانبول ۲۰۱۰"
اما همه این شور و هیجان و انرژی برای عنوانی بود که استانبول برای یک سال آن را به همراه خواهد داشت:"پایتخت فرهنگی اروپا".

این لقب اولین بار در سال ۱۹۸۵ از سوی "ملینا مرکوری" وزیر خارجه یونان مطرح شد تا توجه مقامات اروپا را به اهمیت همکاری ها و مناسبات فرهنگی در کنار روابط و مباحثات سیاسی در میان کشورهای این قاره جلب کند.

پس از آن هم آتن، پایتخت یونان، خود اولین شهری بود که به عنوان پایتخت فرهنگی اروپا معرفی شد و به لطف این عنوان در آن سال توانست بسیاری از ناشناخته های فرهنگی و تاریخی اش را به مردم اروپا و جهان معرفی کند و ثمره اقتصادی آن رابچشد. از آن تاریخ به بعد هر سال یک یا چند شهر در اروپا این لقب را از آن خود می کنند.

امسال هم استانبول این عنوان را با شهرهای اسن آلمان و "پچ" مجارستان تقسیم می کند. اما موقعییت این شهر با دیگر شهرهایی که تا کنون این لقب را گرفته اند تفاوت های بسیاری دارد. هر چند "پایتخت فرهنگی اروپا" شدن تنها مختص کشورهای عضو اتحادیه اروپا نیست، سایه بحث هایی که بر سر پذیرفته شدن ترکیه به جمع این اتحادیه وجود دارد بر سر لقب تازه استانبول هم حس می شود.

ترکیه و اتحادیه اروپا

استانبول که زمانی قسطنطنیه خوانده می شد، قرن ها پایتخت امپراطوری هزار ساله بیزانس بود

محمد علی بیراند نویسنده روزنامه حریت می گوید: "در هفته های اخیر به چند کشور اروپایی سفر کردم. طبق معمول موضوع پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا و موضوع "استانبول ۲۰۱۰" در همه دیدارها با دیپلمات ها یا روزنامه نگاران مطرح بود. از حرف ها و تحلیل ها چنین بر می آمد که اگر اروپایی ها تعلق خاطری به استانبول نداشتند هرگز رای به انتخاب آن به عنوان پایتخت فرهنگی اروپا نمی دادند. آنها به نوعی نشان می دادند که راضی نیستند شهری با زن های محجبه و مناره ها، تمثیل گر فرهنگ اروپا شود، هرچند زمانی بزرگترین پایتخت امپراطور مسیحیان به شمار می آمده است".

استانبول که زمانی قسطنطنیه خوانده می شد، قرن ها پایتخت امپراطوری هزار ساله بیزانس بود. هنوز هم آثار شکوه این امپراطوری را در حصارها و قلعه های برجای مانده از آن دوران می توان درک کرد. اما با حمله سلطان محمد عثمانی و فتح این شهر توسط مسلمانان، هم امپراطوری روم به پایان رسید و هم قسطنطنیه جامه مسحییت از تن در آورد و ردای اسلام پوشید.

این واقعه تاریخی برای مسیحیان یکی از تلخ ترین شکست ها در برابر مسلمان ها به شمار می آید و به گفته برخی صاحبنظران، شاید یکی از ریشه های مخالفت اروپایی ها با پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپایی هم همان باشد.

استانبول هنوز نشانه های زیادی از دوران حمکرانی اروپایی ها با خود دارد، اما نمادهای اسلامی در آن همواره برجسته تر می نمایند. در واقع اکنون شهری عنوان "پایتخت فرهنگی اروپا" را گرفته است که بیش از ۳۸۰۰ مسجد دارد و هر روز پنج بار صدای اذان در آسمان آن طنین انداز می شود.

اسلام و مسیحیت

همین مسئله، یک بار دیگر این سئوال را مطرح کرده است که آیا شهری با نمادهای اسلامی می تواند نماینده فرهنگی قاره ای با اکثریت مسیحی باشد؟ این همان سئوالی است که در مقیاسی بزرگتر درباره پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا هم مطرح می شود.

استانبول

استانبول پر است از نشانه‌های حضور تاریخی حاکمان مسیحی و مسلمان در طول تاریخ و نبرد میان آنان

پیترتامسون جامعه شناس انگلیسی که به تازگی برای انجام پروژه ای درباره روابط ترکیه و اتحادیه اروپا به استانبول سفر کرده، معتقد است که اروپایی ها درباره ترکیه به شدت دچار تناقض شده اند و به دنبال راه حلی برای دست به سر کردن این کشور در دالان های اتحادیه اروپا می گردند.

آقای تامسون بحث هایی را که در سال ۲۰۰۶ درباره انتخاب استانبول به عنوان پایتخت فرهنگی اروپا در جریان بود یادآوری می کند و می گوید: "با اینکه نخست وزیر ترکیه شخصا رایزنی های فراوانی برای دادن این عنوان به استانبول با مقامات اروپایی انجام داد و این کشور با تبلیغات گسترده در تلوزیون های غربی سعی در جلب افکار عمومی اروپایی ها کرد، بسیاری از رای دهندگان تا آخرین دقایق در این مورد مردد بودند. برای همین خیلی ازروزنامه های ترکیه روز بعد از اعلام این عنوان برای استانبول تیتر زده بودند: '۲۴ ساعت نفس ها برای استانبول در سینه حبس شد' یا 'بالاخره استانبول رسما در جمع اروپا پذیرفته شد'".

البته این بدبینی و تردید تنها از سوی اروپایی ها نیست. نظرسنجی ها در ترکیه نشان می دهد که عامه مردم این کشور هم در حال حاضر نه تنها تمایل زیادی برای پیوستن به اتحادیه اروپا ندارند، بلکه نگرانند که عضویت در این اتحادیه در نهایت به زوال فرهنگ و سنت های دینی شان بیانجامد.

نگرانی دو جانبه

سوین توران دانشجوی دکترای روابط بین الملل و سرپرست گروه مطالعات اتحادیه اروپا در دانشگاه استانبول، دراین باره به تحقیقی اشاره می کند که اخیرا در مورد نگرش مردم به اروپا در چند شهر بزرگ ترکیه از جمله استانبول انجام داده اند.

او می گوید: "دراین تحقیق سوال های متعددی درباره " استانبول ۲۰۱۰ " هم پرسیدیم. بسیاری از مردم به ویژه ساکنان این شهر معتقدند اروپایی ها همچنان در رویای تصرف دوباره استانبول هستند و می خواهند این شهر بار دیگر پر از کلیساها شود. از نگاه آنها، اروپا تنها این شهر از ترکیه را لایق پیوستن به خود می داند، البته بعد از حذف آثار اسلام".

چندی پیش موضوع اجرای اذان از سیستم مرکزی در استانبول و کم کردن صدای مساجد جهت جلوگیری از آلودگی صوتی در چهارچوب استاندارهای اتحادیه اروپا، به مسئله ای بحث برانگیز بدل شد تا حدی که سازمان امور دینی ترکیه در نهایت تنها به آموزش موسیقی برای بهتر کردن صدای موذن ها بسنده کرد.

استانبول

استانبول به عنوان 'پایتخت فرهنگی اروپا'، تمام سال ۲۰۱۰ را به معرفی خود و فرهنگ ترکیه خواهد پرداخت

از سوی دیگر پررنگ تر شدن جریانی که به "اسلام ترسی در اروپا" معروف شده است، بر بحث ها پیرامون جایگاه جدید استانبول دامن زده است.

ماه گذشته زمانی که مجارها برای جشن های ویژه به مناسبت "پایتخت فرهنگی اروپا" شدن شهر "پچ" آماده می شدند، این بحثها به اوج خود رسید. در این شهر بر روی نشان هلالی که بر گنبد مسجد تاریخی "حسن پاشا" قرار داشت صلیب نصب شد. گذاشتن جام شراب در برابر منبر این مسجد به یادگارمانده از دوران امپراطوری عثمانی هم خشم ترک های ساکن مجارستان را برانگیخت و به تنشی دیپلماتیک میان ترکیه این کشور بدل شد.

'شهر صلح و آشتی'

ممنوعیت ساخت مناره درسوئیس هم بار دیگر نگرانی هایی را به ویژه در ترکیه درباره مخالفت اروپا با اسلام و سمبل های اسلامی به همراه آورد. شاید از همین رو بود که ترکیه بیش از دیگر کشورهای مسلمان به این موضوع واکنش نشان داد و اعتراض کرد.

این مسائل شنبه شب نیز در لابه لای سخنرانی مقامات ترک به مناسبت آغاز جشن های "استانبول ۲۰۱۰" جای گرفته بود.

"حیاتی یازیجی" مسئول این پروژه با اشاره ای گذرا به موضوع مناره ها در سوئیس گفت: "متاسفانه امروز جریانی در اروپا بر اساس قضاوت های نادرست درباره اسلام در حال شکل گرفتن است که تبعات و اثرات آن بسیاری از مسلمانان، از جمله مردم ترکیه را نگران کرده است. ما امیدواریم که استانبول به عنوان شهری که همه ادیان در آن با صلح و آشتی زیسته اند، بتواند در طول این یک سال بسیاری از این قضاوت های نادرست را تصحیح کند".

او از اروپایی ها دعوت کرد که به استانبول بیایند و به چشم خود ببینند که چه گونه مساجد و کلیساها در یک کوچه کنار هم نشسته اند و مسلمان ها و مسیحیان برای راز و نیازهای خود به عبادت گاه های یکدیگر می روند.

اما گذشته ازاینها مقامات ترکیه امیدوارند استانبول در نقش "پایتخت فرهنگی اروپا" علاوه بر ثمرات اقتصادی، موقعیتی برای جلب افکار عمومی اروپایی ها و زمینه سازی برای پیوستن این کشور به اتحادیه اروپا فراهم کند و نشان دهد که ترکیه هرگز به غرب پشت نکرده است و همچنان به راه خود برای غربی شدن ادامه می دهد.

این را می توان از جمله های رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه در مراسم شنبه شب دریافت. آقای اردوغان بعد ازادای احترام به بنیانگذاران دو امپراطوری روم و عثمانی و تمام پادشاهانی که در استانبول حکمرانی کرده اند گفت: "تنها یک نگاه به استانبول برای درک ‘اروپایی بودن’ ترکیه کافی است. این شهر همواره رویش به سوی غرب بوده است، همانطور که ترکیه به آن سو در حرکت است. شاید این عنوان تنها یک سال با این شهر همراه باشد، اما واقعیت این است که استانبول همواره مهمترین مهد فرهنگی اروپا بوده و خواهد بود. گمان نمی کنم کسی بخواهد این را انکار کند".

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.