آیا نجف اکنون پایتخت جهان شیعه است؟

مرقد امام علی
Image caption همه هفته هزاران ایرانی برای زیارت مرقد امام علی به نجف می آیند

نجف یکی از زیارتگاه های شلوغ شیعیان است. همه هفته هزاران زائر ایرانی برای زیارت مرقد امام علی به این شهر می روند. آیا نجف می تواند مرکزیت قم را چالش بکشد؟

با ورود به صحن حرم به تدریج سر صدای خیابان محو و صدای قرآن و سینه زنی جایگزین می شود. صدها مرد بر روی فرش زانو زده و همراه با فردی که جلوی آنها ایستاده تکرار می کنند: "علی، علی، علی."

بقیه زائرین به آرامی دعا می خوانند و یا با یکدیگر صحبت می کنند.

اما لحن آن مردان با بقیه متفاوت است. لطافت بیشتری در مقایسه با زبان کوچه و خیابان دارد. آنها نه به عربی بلکه به زبان فارسی که نرم تر و خوش آهنگ تر است دعا می خوانند.

آنها جزئی از هزاران ایرانی هستند که همه هفته از شهرهایی نظیر تهران، اصفهان و قم برای زیارت مرقد امام علی به نجف می آیند.

علی بن ابی طالب در قرن هفتم اینجا در حال اقامت و امامت نماز بود که با ضربه شمشیری از پشت به قتل رسید.

قتل او در شکل دهی به جنبشی که پس از وفات پیامبر اسلام برای کنترل این دین پدیدار شد و همچنان نیز ادامه دارد بسیار موثر بود.

برای شیعیان، علی امام نخست و وارث خلافت بود و مرقد او نجف را به مرکز فرهنگی شیعه بدل کرد.

اما اواخر دهه هفتاد میلادی بود که دو واقعه منجر به تنزل اهمیت شهر نجف شد.

نخست ظهور صدام حسین بود که بعنوان یکی پیروان اقلیت سنی از قدرت تشیع در هراس بود و از هیچ اقدامی برای ضربه زدن به سمبل های فرهنگی و دینی شیعیان فروگذار نکرد.

Image caption "سایر شهرها شاید با نجف رقابت کنند، اما نجف هرگز اهمیت خود را از دست نداده است."

واقعه دوم انقلاب اسلامی در همسایه شرقی عراق بود.

تغییر فضا

در سال 1979 حکومت روحانیون در ایران شکل گرفت و نجف جایگاه خود را بعنوان مرکز شیعه به قم واگذار کرد.

اما امروز در نجف فضای دیگری حاکم است. ما به خانه ای معمولی در کوچه ای ساکت رفتیم. تنها وجود محافظین مسلح به کلاشینکف بود که اشاره به اهمیت مردی داشت که در داخل آن خانه زندگی می کرد.

اینجا بیت شیخ محمد الیعقوبی یکی از پنج آیت الله حرم امام علی بود.

او که با ریش و عمامه ای سفید و عبایی قهوه ای در اتاقی مملو از کتاب نشسته بود گفت: "این شهر هرگز اهمیت خود را از دست نداد."

آیت الله یعقوبی اطمینان دارد نجف منزلت پیشین خود را بعنوان مرکز تشیع باز خواهد ستاند.

اما این بیش از رقابتی صرف بر سر نفوذ آیت الله های دو شهر است.

پرسش "نجف یا قم؟" دربردارنده گزینشی میان دو جهانبینی کاملا متفاوت است.

روحانیون ایران که پایگاه قدرتشان در قم است عامل نفوذ دین در عرصه سیاست هستند.

اما آیت الله یعقوبی می گوید که اقتدار دینی نجف هر آنچه در توان دارد برای دوری از سیاست یا آنچه او "نبرد قدرت" می خواند بکار گرفته است.

در فضایی که تنش های قومی در آستانه انتخابات ماه مارس رو به افزایش است، او و معدود آیت الله های دیگر به هیچ وجه حاضر به حمایت علنی از احزاب سیاسی شیعه نشده اند.

جذبه ای قوی

نجف جذبه ای قوی دارد. با رها شدن از محدودیت های دوران صدام حسین این شهر امروز رو به رونق است.

میلیونها زائر همه ساله به این شهر می آیند که این با خود پول و شغل های جدید به همراه دارد.

شرکت های مسافرتی می گویند رونق کارشان هرگز به این خوبی نبوده است.

بخشی از عواید بدست آمده صرف گسترش مرقد امام علی شده است.

در پشت حرم امام علی و زیر سایه گنبد طلایی آن، کارگران به آرامی و با پشتکار فراوان مشغولند تا نجف بتواند پذیرای زوار بیشتری شود.

با صدای اذان هزاران نفر در صحن حاضر می شوند تا دست خود را به ضریح حرم امام علی برسانند و آن را ببوسند.

اینها زواری از سراسر جهان هستند؛ عبا و روسری هایشان به رنگارنگی کاشی های دیوار مسجد امام علی است.

صعود نجف بعنوان مرکزی فرهنگی و دینی با اقتصادی شکوفا مقاومت ناپذیر است.

اما نگاه تهران ممکن است متفاوت باشد. رشد نجف اقتدار دینی قم را به چالش می کشد و قدرت حکومت ایران را بعنوان رهبر معنوی و سیاسی مسلمانان شیعه تضعیف می کند.

مطالب مرتبط