سوریه؛ از سقوط تا صعود دوباره

بشار اسد، رئیس جمهور سوریه
Image caption کلید پیروزی سوریه، توانایی بشار اسد در ایجاد روابط نزدیک با گروه ها و کشور های حساس منطقه و استفاده از این روابط برای ارتقاء موضع کشورش است

سوریه در سال ۲۰۰۵ میلادی، پس از ترور رفیق حریری، نخست وزیر پیشین لبنان، به یکی از منزوی ترین کشور های خاور میانه تبدیل شد. دلیل این امر، اتهام کشورهای غربی، به خصوص آمریکا و فرانسه به سوریه در طراحی و اجرا این ترور بود.

البته قبل از آن، دولت ایالت متحده، سوریه را به همکاری با پیکارجویان القاعده متهم کرده بود. علی رغم اهمیت این اتهام، پیامدهای آن به سنگینی عواقب اتهام ترور رفیق حریری نبود، چون تحت فشار سنگین اتحادیه عرب و مردم لبنان، سوریه مجبور شد که هزاران سرباز خود را پس از نزدیک به سی سال از لبنان خارج کند.

اما پنج سال بعد، در سال ۲۰۱۰ سوریه به یکی از توانمندترین بازیکنان دیپلماسی خاور میانه تبدیل شده است، تا حدی که سعد حریری، پسر رفیق حریری که نخست وزیر کنونی لبنان است، در ماه دسامبر جهت بهبود روابط بین دو کشور به سوریه سفر کرد.

در سال ۲۰۰۵ چنین اقدامی برای بسیاری از هواداران رفیق حریری غیر قابل تجسم بود، چون آنها آشکارا بشار اسد را متهم به دست داشتن در ترور رفیق حریری می کردند.

سوال مهم این است که چه عواملی باعث صعود ناگهانی سوریه در منطقه و خروج از انزوا در جامعه بین المللی شد؟

کشورهایی مثل ایران و عربستان می توانند از منابع طبیعی نفتی و گازی خود برای ارتقاء جایگاه خود به عنوان اهرم استفاده کنند.کشورهای دیگر مثل اسرائیل هم متکی به قدرت نظامی برتر خود و روابط نزدیکشان با آمریکا هستند.

ولی سوریه از چنین امتیازاتی برخوردار نیست. ذخایر نفتی سوریه اندک هستند و به گفته روزنامه نیویورک تایمز، سوریه به زودی از صادر کننده نفت به وارد کننده تبدیل خواهد شد. ذخایر نفتی این کشور همانند ذخایر گاز آن رو به اتمام هستند.

قدرت ارتش سوریه هم در حال افت است، تا حدی که بعد از حمله نیروی هوایی اسرائیل به تاسیسات اتمی این کشور در سال ۲۰۰۷، سوریه هیچ عکس العملی از خود نشان نداد.

با وجود تمام این محدودیت ها، ظرف پنج سال سوریه توانسته به یکی از مهمترین بازیکنان منطقه تبدیل شود.

کلید موفقیت سوریه، توانایی بشار اسد در ایجاد روابط نزدیک با گروه ها و کشور های حساس منطقه و استفاده از این روابط برای ارتقاء موضع کشور خود است.

به طور مثال، از یک طرف سوریه روابط نزدیکی با عراق دارد، تا حدی که جلال طالبانی، رئیس جمهور کنونی عراق حتی تا چند سال پیش گذرنامه سوری را در اختیار داشت. نوری مالکی، نخست وزیر کنونی عراق هم بین سالهای ۱۹۷۹ میلادی تا ۱۹۸۲ و دوباره بین سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۳ در سوریه زندگی می کرد.

این در حالی است که به گفته دولت امریکا و چندین دولت اروپایی، سوریه اجازه داده که پیکارجویان القاعده از این کشور برای رسیدن به عراق و حمله به نیرو های آمریکایی عبور کنند.

این موارد از نشاندهنده دیپلماسی دولت سوریه است و ابزارهای بسیار قوی را در اختیار بشار اسد قرار می دهد.

سوریه همچنین یک بازیگر مهم در روند صلح بین اعراب و اسرائیل است.

دولت آقای اسد از روابط گرمی با گروه هایی مثل حماس و جهاد اسلامی برخوردار است. نبایستی فراموش شود که از دیدگاه دینی و حتی سیاسی، انطباق زیادی بین این گروه ها و دولت آقای بشار اسد وجود ندارد.

هر دو گروه، دیدگاه های سیاسی خود را بر اساس دین اسلام بنا کردند. این بر خلاف منش و رفتار سکولار دولت سوریه است.

دولت سوریه تخت ریاست جمهوری حافظ اسد، رئیس جمهور سابق سوریه در اوائل دهه هشتاد میلادی هزاران طرفدار و هوادار گروه اخوان المسلمین را در شهر حما کشت. سوریه قیام محلی آنها را یک خطر محسوب می کرد

این در حالی است که در حل حاضر بشار اسد هیچ مشکلی در حمایت از گروه های فلسطینی که دیدگاه مشابهی با نیروهای مخالف بومی دارند، ندارد، چون این گروه ها به ارتقاء جایگاه کشورش کمک می کنند و هیچ چالش سیاسی یا نظامی برای دولت سوریه وجود نمی آورند.

Image caption سوریه و ایران روابط نزدیکی دارند

بنا بر این هر کشوری که دنبال صلح در منطقه است، باید حاضر باشد که سوریه را شامل این روند کند.

این عوامل باعث پر رنگ تر شدن نقش سوریه در منطقه و افزایش جایگاه آن نزد کشورهایی مثل ایران، اسرائیل، آمریکا و اتحادیه اروپا شده است.

روابط نزدیک سوریه با حزب الله و موفقیت چشمگیر این گروه در مسائل داخلی لبنان باعث شده که دشمنان قدیمی سوریه مثل سعد حریری و ولید جمبلاط، رهبر دروزی های لبنان، تصمیم به نزدیک شدن به دمشق بگیرند.

روابط نزدیک دولت اسد با ایران به ارزش سوریه در منطقه اضافه کرده و این یکی از دلایل مهمی هست که سوریه حاضر به قطع روابط با ایران طبق میل واشنگتن نیست.

سیستم موفق ائتلاف سازی سوریه با گروه های مهم منطقه که با امریکا و بعضی دولتهای منطقه مشکل دارند و آمادگی سوریه برای استفاده از نفوذ خود بر این گروه ها به تقویت جایگاه سوریه در منطقه منجر خواهد شد. هیچکدام از مسائل مهم منطقه بدون سوریه حل نخواهند شد و چشم پوشی از این مساله، گزینه مناسبی برای قدرتهای منطقه و آمریکا به شمار نمی رود.

مطالب مرتبط