نوروز و رسوم نوروزی در پاکستان

در سال های اخیر برگزاری جشن نوروز، جنبه جهانی تری به خود گرفته است.

امسال خبر جشن نوروز، با تصویب سازمان ملل متحد از این روز به عنوان یکی از مناسبت های جهانی و یکی از میراث های فرهنگی معنوی بشری، در بسیاری از رسانه های خبری پاکستان بازتاب یافت.

خبر هفتاد و یکمین نشست شصت و چهارمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد که در بیست و سه فوریه (چهار اسفند- حوت) در مقر این سازمان در نیویورک برگزار و با تصویب قطعنامه ای، عید نوروز به رسمیت شناخته شد، در پاکستان، در بسیاری از رسانه های تصویری بویژه خصوصی و در برنامه های مختلف در مورد جشن نوروز گزارشهای منتشر شد.

پیش از این نیز، نوروز در پاکستان جشن گرفته می شد و در تاریخ ادبیات مسلمانان پاکستان و هند، نوروز اگر نه بطور عام اما در بین برخی از جمامع این دو کشور رایج بوده است؛ بویژه اینکه در پاکستان نوروز، همزمان دانسته می شود با "خلافت حضرت علی" (اولین امام شیعیان) و از این رو اکثر شیعیان پاکستان در نقاط مختلف پاکستان، نوروز را جشن می گیرند و از آن تجلیل به عمل می آورند.

اکثر شیعیان پاکستانی در نوروز هفت نوع غذا پخته و در سفره می گذارند. همچنین خانواده های شیعه در پاکستان در ایام نوروز در امام بارگاه ها (زیارتگاه ها) دور هم جمع می شوند، لباس نو می پوشند و از گفتار و الفاظ ناپسند پرهیزمی کنند.

در این ایام شیعیان پاکستان به خواندن اشعار نوروزی به زبان های پشتو، اردو و فارسی و عربی در قالب قصیده و غزل می پردازند و غالبا برخی از این مراسم ها از طریق تلویزیون دولتی نیز پخش می شود.

کودکان پاکستانی معمولا در نوروز مقداری گندم را در زمین می ریزند و آرزو می کنند تا به مثل شاخه های گندم، قدشان بلند شود.

تا پیش از نا آرامی های اخیر در بسیاری از مناطق قبیله ای پاکستان از جمله کرم ایجنسی، پاراچنار، هنگو و دیر اسماعیل خان، جشن نوروز به شکل گسترده تری انجام می یافت و در نوروز پرنده جنگی، شتر جنگی و سایر بازی های محلی صورت می گرفت و در خیبر ایجنسی (از دیگر مناطق قبیله ای پاکستان) درمنطقه "علی مسجد" به شکل گسترده از نوروز تجلیل به عمل می آمد. اما با افزایش نا آرامیها از گستردگی این جشن در این مناطق کاسته شده است.

نوروز مهاجران افغان

نوروز يکی از سنت های دیرینه و یکی از شاخص های فرهنگی مردم افغانستان نیز هست و مهاجرين افغان در پاکستان نيز به گونه خود از آن تجليل به عمل می آورند.

گرچه مهاجرين افغان مقيم پاکستان بویژه به دلیل دوری از موطن خویش از گرمی تجليل نوروز خود را دور احساس می کنند ولی با این حال خاطرات نوروز را زنده نگاه داشته اند.

در حال حاضر حدود بیست کانال خصوصی تصویری در افغانستان فعال است و با آمدن نوروز و پخش پیام های نوروزی، از طریق این کانالهای خصوصی در افغانستان، نسل جدید پناهندگان که در دیار هجرت بزرگ شده اند با نوروز و رسوم نوروزی آشنا می شوند.

در عین حال از طریق این کانالهای خصوصی پناهندگان افغانی که نمی توانند در میله (فستیوال) نوروزی در داخل افغانستان شرکت کنند، مراسم نوروزی در افغانستان را تماشا می کنند.

شماری از پناهندگان افغان که در دیار هجرت در پاکستان راننده تاکسی هستند، معمولا از بیستم اسفند- حوت در تاکسی های شان نوار های شاد نوروزی مانند "لیلا نوروز است" و یا "بیا که بریم به مزار" را با صدای بلند پخش می کنند. و بسیاری از مادران و پدران مهاجر افغان برای نسل های جديد که در طول بیش از ۲۵ سال مناقشه از افغانستان بدور مانده اند خاطرات نوروزی خود را به شکل افسانه بيان می کنند؛ از جمله بلند کردن جهنده (بيرق‌) حضرت علی در شهر مزار شريف، زيارت سخی، بلند کردن توغ (علم‌) مندوی‌، و دیدار از شهدای صالحين‌، عاشقان و عارفان‌، خواجه صفا و باغ بابرشاه.

در نوروز مهاجرين در مقایسه با روزهای دیگر سال بيشتر از خانه و اردوگاه های خود بيرون می آيند و برای تجليل از نوروز بيشتر در بازار و مکانهای خرید به چشم می خورند و دکانهای صرافی، شيرينی فروشی، ماهی، جلبی (زولبیا) نسبت به سایر روز ها، تراکم بيشتری دارد.

در ایام نوروز آن عده از افغانها که در ممالک اروپايی و یا آمریکا زندگی می کنند برای خانواده ها و دوستان خود در پاکستان کمک پولی می فرستند از اين رو مراکز تبادل اسعار (ارز) نیز نسبت به سایر روز ها، ازدحام بيشتر دارد.

در طول سه دهه مناقشه در افغانستان، اجساد بسياری افغانهای مهاجر در خاک پاکستان مدفون است. عده ای از افغانها در نوروز برای دعا خوانی و زیارت قبور از افغانستان به پاکستان می آيند. بنابر این شاهراه تورخم- جلال آباد در نوروز ازدحام بيشتری دارد و البته برخی از رانندگان کرايه بيشتری تقاضا می کنند.

و در همین رابطه در منطقه تورخم، کودکانی که محموله های مسافران کابل-پیشاور را حمل می کنند، روز نوروز را مثل دیگر روزهای اعیاد روز پر در آمدی برای خود محسوب می کنند، چرا که بیشتر این کودکان نان آوران خانواده هستند. مدارس مربوط به پناهندگان افغان که در شهر های مختلف پاکستان است، در نوروز تعطیل است.

در نوروز، مهاجران افغان، برای رسم "سبزه لگد کردن" و یا به آب انداختن آن به پارکها می روند از جمله در حيات آباد، باغ ناران، خيبر پارک، باغ زنانه، باغ تاتارا و آرمی استاديوم که از مراکز تجليل نوروز برای مهاجرين افغان محسوب می شود.

شماری از خانواده های ایرانی که در ایالت سرحد زندگی می کنند نیز همراه با شیعیان پاکستانی و افغان ها نوروز را جشن می گیرند و در زیارتگاه ها و پارک های تفریحی دور هم جمع می شوند.

در نوروز غالبا پاکستانی های شیعه هفت نوع غذا تهیه می کنند و رسم افغان ها تهیه هفت میوه برای سفره نوروزی است. خانواده های ایرانی نیز به رسم ایرانی هفت سین تهیه می کنند.

هفت ميوه، مجموعه ای است از پسته، بادام و تعدادی دیگر از میوهای که معمولا از سه روز پيش از نوروز در آب گذاشته می شود تا برای روز عید آماده شود.

در شب های نوروز دکان هایی که میوه خشک می فروشند و همچنین سبزی فروشی ها، ازدحام بیشتری دارند و به همین ترتیب دکان های کلوچه فروشی نیز در روز های نوروز مانند اعیاد دیگر ازدحام بیشتری دارد.

خانواده های که توانمندی تهیه هفت میوه را ندارند، حداقل با پختن سبزی چلو از نوروز تجلیل به عمل می آورند که بر اساس باور محلی سفیدی چلو مفهوم برف زمستان و سبزی به آمدن بهار مفهوم دارد.