آیا امکان دارد تروریست ها به بمب اتمی دست یابند؟

رهبران جهان برای بحث درباره آنچه باراک اوباما "عاجل ترین و شدیدترین تهدید علیه امنیت جهانی" - یعنی خطر دستیابی تروریست ها به بمب اتمی خوانده - در واشنگتن گرد آمده اند. اما این سناریو تا چه اندازه محتمل است؟

رولف موات لارسن، از محققان سابق سازمان اطلاعات مرکزی و وزارت انرژی آمریکا می گوید سه احتمال هست که خواب از چشمان او می رباید:

  • 'بمب های اتمی' پاکستان در دست تروریست ها
  • دادن بمب اتمی به تروریست ها توسط کره شمالی
  • و حمله اتمی القاعده

به عقیده او خبر خوب این است که احتمالات در زمینه دستیابی به سلاح اتمی با تروریست ها یار نیست.

اما او استدلال می کند که این احتمالات پایین را باید در مقابل پیامدهای هولناک چنین حالتی سنجید.

او در مقاله ای برای "بولتن دانشمندان هسته ای" می نویسد که در دنیای غیرقابل پیش بینی کنونی "رویکرد متکی بر احتمالات در مدیریت خطرها" کمتر از رویکردی "متمرکز بر کاستن از خطرها به ترتیب نزولی پیامدهای ممکن آنها" معنی می دهد.

این استدلالی است که باراک اوباما مدت ها پیش از پیروزی در انتخابات مطرح می کرد.

او در ژوئیه 2008 در دانشگاه پردو در ایالت ایندیانا گفت: "به جای برداشتن گام های قاطعانه در ایمن سازی خطرناک ترین فناوری جهان، [آمریکا] تقریبا یک میلیارد دلار برای اشغال کشوری در قلب خاور میانه هزینه کرده است که دیگر سلاح کشتار جمعی در اختیار نداشت."

سه ماه بعد کمیسیونی که توسط کنگره تشکیل شده بود اخطار داد که بدون اقدامی قاطعانه "این احتمال وجود دارد" که یک حمله تروریستی با سلاح های کشتار جمعی تا پایان 2013 روی دهد.

پاکستان

از نظر رولف موات لارسن، "امکان یک انفجار اتمی در پاکستان بیش از هر جای دیگر جهان است."

تعداد افراط گرایان خشونت طلب در این منطقه بیش از هر جای دیگر جهان است، این کشور اوضاع ناپایداری دارد، و زرادخانه اتمی آن درحال گسترش است.

آقای لارسن می گوید وقتی یک راکتور پلوتونیومی در آینده نزدیک در آنجا فعال شد "بمب های پلوتونیومی کوچکتر و مرگبارتر در شمار بیشتر تولید خواهد شد."

او اذعان می کند که افتادن قدرت به دست طالبان "بدترین سناریوی ممکن است."

اما طالبان و القاعده تنها گروه هایی نیستند که بر پاکستان سایه افکنده اند. گروه ستیزه جوی لکشر طیبه که متهم به انجام حملات نوامبر 2008 در مومبای هند است نیز هست که نیروهایش را مانند سپاه افسران ارتش پاکستان در پنجاب به خدمت می گیرد.

بروس ریدل از موسسه بروکینگز هفته گذشته نوشت "همانگونه که یک ژنرال ارشد پاکستانی به من گفت، روابط میان ارتش و لشکر طیبه یک مساله خانوادگی است."

او نوشت: "پاکستان تدابیری جدی برای حفاظت از جواهرات تاج امنیت ملی خود اتخاذ کرده است، اما در زمانه ای پرمخاطره زندگی می کند. اگر یک سناریوی کابوس وار اتمی امروز در پاکستان وجود داشته باشه، احتمالا کار اعضای خانواده است و یک آخرالزمان اتمی در هند را به دنبال خواهد داشت."

همین نکته را ایان کرنز از "شورای اطلاعات امنیتی بریتانیا آمریکا" منعکس می کند که از خطر استفاده دولت ها از گروه های تروریستی برای حمله "نیابتی" به دشمنان یا مهندسی یک شکاف امنیتی در مراکز اتمی برای تسهیل دسترسی تروریست ها به سلاح ها یا مواد اتمی، می نویسد.

خبرنگاران بی بی سی می گویند همه شواهد حاکیست که ارتش پاکستان بر تاسیسات اتمی این کشور کنترل کامل دارد.

کره شمالی

آنچه باعث نگرانی شدید رولف موات لارسن در مورد کره شمالی می شود به مرکز اسرارآمیز الکبار در سوریه که در سال 2007 توسط موشک های اسرائیلی نابود شد مربوط می شود.

به نظر او کره شمالی به ساخت یک راکتور در آنجا کمک کرد و جهان خارج تنها به طور اتفاقی به خاطر "اطلاعات بادآورده" متوجه قضیه شد.

او می پرسد "با در نظر گرفتن این واقعیت که نزدیک بود کیم جونگ ایل مصالح ساختمانی بمب اتمی را به سوریه دهد... جامعه جهانی چقدر می تواند مطمئن باشد که یک شبکه "عبدالقدیر کیم" در کره شمالی همتراز شبکه عبدالقدیر خان پاکستانی در زمینه تامین مواد اتمی برای کشورهای یاغی وجود ندارد؟".

به عقیده او آن حادثه نشان داد که شناسایی فعالیت های مخفیانه اتمی کشورها برای سازمان های اطلاعاتی دشوار است، چه رسد به قاچاق مخفیانه مواد اتمی توسط عوامل غیردولتی که رد پای خیلی کمرنگ تری به جا می گذارند.

به گفته او "رفتار غیرقابل پیش بینی و غیرمسئولانه" کره شمالی آن را به یک منبع درجه یک بالقوه برای تروریست هایی که در پی دستیابی به فناوری و مواد اتمی هستند بدل می کند.

القاعده

رولف موات لارسن هم اکنون کار دانشگاهی می کند اما او زمانی تلاش های آمریکا بعد از 11 سپتامبر برای تعیین اینکه آیا القاعده بمب اتمی دارد یا نه را هدایت می کرد.

او تصور نمی کند القاعده چنین سلاحی داشته باشد. اما می نویسد "قصد و تلاش دائمی این گروه برای دستیابی به سلاح های اتمی و بیولوژیکی نمایانگر یک راه منحصر به فرد در زمینه تحقق بالقوه دوردست ترین امیدوها و آرزوهای این گروه است."

او می گوید: "تجربه القاعده در بازار سیاه اتمی به طراحان آن آموخته است که بهترین شانس آن در ساختن یک وسیله اتمی دست ساز (آی ای دی) نهفته است."

این گروه برای این کار نیازمند مقداری پلوتونیوم یا 25 تا 50 کیلوگرم اورانیوم با غلظت بالاست که اندازه آن از یک یا دو "گرپ فروت" بزرگ تجاوز نمی کند.

اورانیوم با غلظت بالا در صدها ساختمان در ده ها کشور نگهداری می شود. براساس گزارشی که در سال 2008 توسط "ابتکار عمل تهدیدهای اتمی" منتشر شد "تدابیر امنیتی برای بسیاری از این ذخایر عالی است، اما تدابیر امنیتی شماری نیز خیلی بد است."

آژانس بین المللی انرژی اتمی در فاصله 1993 تا 2008، 15 مورد دسترسی افراد غیرمجاز به اورانیوم غنی شده با غلظت بالا یا پلوتونیوم را تایید کرد که در موارد اندک شامل مقادیر چند کیلوگرمی می شد.

در بیشتر موارد مقدار آن خیلی پایین تر بود اما در بعضی موارد فروشنده اشاره کرد که امکان فراهم کردن مقدار بیشتری از این مواد را دارد. (مقادیری که اگر وجود داشته ردگیری نشده است.)

هیچ فهرست جهانی از این ذخایر موجود این مواد وجود ندارد بنابراین هیچ کس مطمئن نیست که در طول سالیان چه مقدار آن ناپدید شده است.

همچنین هیچ استاندارد توافق شده بین المللی برای ایمنی و حسابرسی این مواد وجود ندارد. قطعنامه شماره 1540 شورای امنیت سازمان ملل فقط خواستار تدابیر "مناسب و موثر" بدون تعیین جزئیات می شود.

ایان کرنز در گزارش خود می نویسد: "بنابراین این یک واقعیت صریح و نگران کننده است که مواد و سلاح های اتمی در اطراف جهان به اندازه ای که باید ایمن نیست."

هدف اصلی اجلاس واشنگتن پیشرفت در این زمینه است.

مطالب مرتبط