جهان عاری از تسلیحات اتمی؛ از رویا تا واقعیت

اجلاس بین المللی امنیت هسته ای در واشنگتن

کابوس انفجار هسته ای از جنگ اتمی بین دولت ها تا حمله اتمی گروه های تروریستی بارها دست مایه فیلم های سینمایی شده و مو بر تن تماشاگرها صاف کرده است . قارچ عظیمی از دود و آتش که به هوا می رود و هیچ جنبنده ای را زنده نمی گذارد. اما رهبران نزدیک به ۵۰ کشور جهان امضای خود را پای تفاهم نامه ای گذاشتند که خطر به واقعیت پیوستن این کابوس را تهدیدی جدی برای امنیت جمعی جهان می داند.

این تفاهم نامه ۱۲ بندی حاصل دو روز بحث و گفتگو بین رهبرانی است که از چند گوشه جهان به واشنگتن آمدند تا در اجلاسی شرکت کنند که به میزبانی باراک اوباما رییس جمهوری آمریکا برگزارشد.

اجلاسی که با تدابیر امنیتی بی سابقه اش ترافیک سرسام آوری در پایتخت به پا کرد، جان دو نفر را در تصادف گرفت، دو روز تمام سطح واشنگتن را به تسخیر خودروهای سیاسی درآورد و آژیر پلیس و صدای هلیکوپتر آسمانش را لرزاند. اما باراک اوباما که یک سال است برای پایه گذاشتن سیاستی جدید در آمریکا پله پله گام برمی دارد از به هم ریختن سامان دوروزه پایتخت ابای چندانی نداشت.

او که یک سال پیش در پراگ از "چشم انداز قابل دسترس" جهانی عاری از تسلیحات هسته ای گفته بود، یک هفته پیش امضای خود را پای قراردادی برای کاهش دو جانبه کلاهک های هسته ای آمریکا و روسیه گذاشت و کمی بعد نسخه ای بازبینی شده از سیاست هسته ای کشورش منتشر کرد. گام هایی که همه با این هدف برداشته شدند تا به دنیا نشان دهند نسخه "جهان عاری از تسلیحات هسته ای " تنها برای کشورهای دیگر پیچیده نشده و آمریکا و روسیه نیز در آن مشارکت دارند.

باراک اوباما که بسیاری او را مرد گفتگو و دیپلماسی می دانند در این دو روز تمام به شدت تلاش کرد که دیگران هم در نگرانی مشترک او و آژانس اتمی سازمان ملل از نا امن بودن تاسیسات و انبار های هسته ای شریک شوند. ماموریتی که چندان ساده هم نبود. در کنار اراده سیاسی، بودجه هنگفت لازم برای عملی کردن این اراده یک علامت سئوال بزرگ است.

Image caption اوباما در حاشیه اجلاس واشنگتن با رهبران چند کشور درباره برنامه اتمی ایران گفتگو کرد

حتی عملی شدن بخش عمده ای از ماموریت های آژانس بین المللی انرژی اتمی برای کمک به کشورها در این زمینه مشروط به فراهم بودن بودجه کافی برای جمع آوری اطلاعات و اعزام کارشناس است. در ده سال گذشته این آژانس بیش از ۹۰۰۰ کارشناس را در ۱۲۰ کشور جهان در زمینه امنیت هسته ای آموزش داده، امنیت تاسیسات هسته ای را در ۳۰ کشور افزایش داده و بیش از سه هزار دستگاه ردیابی مواد هسته ای و رادیو اکتیو در اختیار کشورهای مختلف گذاشته است.

حالا اما یوکیا آمانو رییس این آژانس می گوید برای ادامه کار و بهبود وضعیت باید این عملیات کم بضاعت تقویت شود و کشورهای عضو پول بیشتری در اختیار آژانس بگذارند.

حدود ۵۰ کشور تعهد کرده اند که تمام تلاششان را برای جلوگیری از رسیدن دست تروریست ها به تاسیسات و انبارهای هسته ای به کار برند و طی ۴ سال طبق جدول زمانی پیشنهادی باراک اوباما، تاسیسات و تکنولوژی هسته ای خود را ایمن کنند. با این همه مهمترین حاصل اجلاس، تعهدات جداگانه برخی کشورهاست که پیشاپیش سیاست خود را برای تامین امنیت هسته ای اعلام کردند.

کانادا، اوکراین، مکزیک و شیلی اورانیوم با غلظت بالای خود را به تاسیسات آمریکا خواهند فرستاد و در عوض، اورانیوم با غلظت پایین می گیرند. آرژانتین، پاکستان و مالزی نیز قراردادهایی امضا کرده اند که امنیت بنادر و بازرسی ها را افزایش دهند و با کمک آمریکا تکنولوژی لازم برای ردیابی مواد رادیواکتیو و اتمی را در این بازرسی ها به کار گیرند. و روسیه نیز حدود ۷۰ تن پلوتونیم تسلیحاتی خود را از میان خواهد برد.

به جز این ها اما اجلاس حاصل دیگری هم برای دولت اوباما داشت: به رخ کشیدن اینکه چین برای تحریم ایران همکاری می کند. موضوعی که چینی ها البته روایت محافظه کارانه تری از آن داشتند. آقای اوباما در کنفراس خبری پایان اجلاس گفت انتظار دارد در چند هفته آینده قطعنامه تحریم ایران در سازمان ملل اجرا شود. ایران اما در پی برگزاری اجلاس هسته ای به سبک خودش در چند روز آینده است و باید دید تهران هم در پایان اجلاسش چیزی برای به رخ کشیدن خواهد داشت. فعلا که محمود احمدی نژاد ایران را تنها شانس آمریکا برای حل مشکلات منطقه می داند.

تا آن زمان باراک اوباما می تواند با خیالی راحت تر به فکر اجلاسی باشد که حدود یک ماه دیگر در نیویورک برگزار می شود. اجلاسی بسیار دشوار تر که برای بازبینی پیمان منع گسترش تسلیحات هسته ای برگزار خواهد شد. یکی از نمودهای این دشواری در کنفرانس خبری پایان اجلاس امنیت هسته ای نمایان شد .

وقتی که خبرنگار واشنگتن پست از رییس جمهوری آمریکا پرسید آیا برای نشان دادن جدیتش از اسراییل خواهد خواست به پیمان منع گسترش تسلیحات هسته ای بپیوندد، باراک اوباما به نوعی از جواب دادن طفره رفت. طفره رفتنی که نه تنها از چشم خبرنگاران پوشیده نماند، که برخی سیاسیون هم متوجه آن شدند. ۴۰ سیاستمدار اروپایی که در بیانیه ای جداگانه از اهداف آقای اوباما در این اجلاس حمایت کرده اند در بیانیه ای خواستار اقدامات بیشتر از جمله تلاش برای پاک کردن خاورمیانه از تسلیحات هسته ای شده اند. موضوعی که از سویی متوجه اسراییل است و نیم نگاهی نیز به ایران دارد.

مطالب مرتبط