سکولاریسم در لبنان به نفع حزب الله است

راهپیمایی در بیروت
Image caption در شناسنامه هر شهروند لبنانی، مذهب او درج می شود

هزاران تن از مردم بیروت پایتخت لبنان یکشنبه، پنجم اردیبهشت (۲۵ آوریل) دست به تظاهرات زدند و خواهان برپایی نظام سیاسی غیرمذهبی (سکولار) در کشورشان شدند.

تظاهرات را که نام غرور لائیک برای آن انتخاب شده بود، گروهی از جوانان لبنانی سازماندهی کرده و با فراخوان در سایت های اینترنتی و ایجاد صفحه ای در سایت فیس بوک مردم را به شرکت در آن دعوت کردند.

به گفته برگزارکنندگان، هفت هزار نفر در فیس بوک و دیگر سایت ها آمادگی خود را برای شرکت در تظاهرات اعلام کرده بودند، اما شمار جمعیت شرکت کننده بین هزار تا دو هزار نفر به نظر می رسید که عمدتاً از طبقه متوسط جامعه لبنان، بخصوص دانشجویان و قشر لیبرال و تحصیلکرده بودند.

بین تظاهرکنندگان، تعداد بانوان با حجاب به انگشتان یک دست هم نمی رسید.

تظاهرکنندگان مسافتی را در مرکز شهر بیروت از ساحل دریا تا کنار ساختمان مجلس با سردادن شعار طی کردند اما پلیس به تظاهرکنندگان اجازه نداد، حتی در این روزی که مجلس تعطیل بود در میدان مقابل در ورودی مجلس تجمع کنند.

تظاهرکنندگان خواهان تغییر نظام سیاسی لبنان به نظامی غیرمذهبی بودند، اما شعارهایشان بیش از آنکه رنگ و بوی سیاسی داشته باشد به مسائل اجتماعی برمی گشت که ساختار سیاسی مذهبی برای شهروندان ایجاد کرده است.

دین در شناسنامه

در شناسنامه هر شهروند لبنانی، مذهب او درج می شود و هر لبنانی باید پیرو یکی از مذاهبی باشد که دولت به رسمیت شناخته است، حتی اگر این شهروند به هیچ دین و مذهبی اعتقاد نداشته باشد.

در لبنان، مذاهب مختلف اسلام و مسیحیت و همچنین دین یهود و کیش دروزی به رسمیت شناخته شده اند که البته اینکه دروزی ها مسلمان به شمار می آیند یا نه موضوع بحث و جدلی است که فرجامی پیدا نکرده، اما بر موقعیت سیاسی و اجتماعی آن ها هم اثری نگذاشته است.

وضعیت حقوقی همه شهروندان، در زندگی شخصی، اجتماعی و سیاسی کاملاً بر اساس این مذاهب تعیین می شود.

زیاد بارود، وزیرکشور لبنان که پرچمدار اصلاح حقوق شهروندی شده، در تلاش برای اصلاح ساختار فرقه گرا، از سال گذشته شهروندان را مجاز کرد که در صورت تمایل، مذهب خود را از شناسنامه حذف کنند ولی اعطای این حق تنها ارزش نمادین دارد و حقوق شهروندی همچنان بر اساس تعلقات مذهبی تعیین می شود.

Image caption ساختار سیاسی لبنان به شکاف بین پیروان مذاهب دامن می زند

به عنوان مثال، پیروان ادیان مختلف نمی توانند با هم ازدواج کنند مگر اینکه یکی از آن ها به دین دیگری درآید. تغییر دین هم پیامدهای ناخوشایند خودش را میان خانواده و در جامعه به همراه دارد و مهمتر آنکه می تواند با باورهای افراد هم در تضاد باشد و در نهایت آنها را بر سر دوراهی انتخاب میان عشق و عقیده سرگردان کند.

اکثریت مسیحیان لبنان پیرو کلیسای کاتولیک هستند که طلاق را به رسمیت نمی شناسد، کاتولیک هایی که از همسرشان جدا شوند از نظر کلیسا و قانون همچنان در عقد قانونی و شرعی همسر خود شناخته می شوند و حق ازدواج مجدد ندارند.

وزیرکشور برای حل این مشکل، از حدود دو سال پیش ازدواج هایی را که در خارج از کشور لبنان و بر اساس قوانین دیگر کشورها به ثبت برسد، قانونی کرد و به رسمیت شناخت، در نتیجه خیلیها با پروازی چهل و پنج دقیقه ای به قبرس می روند و در آنجا ازدواج مدنی (غیرمذهبی) می کنند.

اما این افراد هم وقتی کار به ارث و تقسیم میراث برسد، خود یا بازماندگانشان به مشکل برمی خورند.

"به تو مربوط نیست"

خارج شدن از این کلاف سردرگم، انگیزه تظاهرکنندگان نیمروز یکشنبه بیروت بود.

تظاهرکنندگان با شعار "به تو مربوط نیست" (به گویش عربی لبنانی: ما خصک)، از مسجد و کلیسا می خواستند که پایشان را از زندگی شخصی آن ها بیرون بکشند و بگذارند هر کس با هر که دلش می خواهد ازدواج کند.

اما مانع اصلی، مسجد و کلیسا نیستند.

دیوار بین پیروان مذاهب را ساختار سیاسی لبنان کشیده که بر پایه گوناگونی مذهبی، رعایت حقوق پیروان هر مذهب و تقسیم قدرت سیاسی میان آنان، با توجه به سهمشان از ترکیب جمعیتی بنا شده است.

حدود و نسبت های این تقسیمبندی را توافق نانوشته ای به نام میثاق ملی تعیین کرده که در تابستان ۱۹۴۳ میان رهبران سیاسی و مذهبی لبنان حاصل شد.

بر اساس آن، قرار شد که رئیس جمهوری مسیحی مارونی (از شاخه های کلیسای کاتولیک)، نخست وزیر مسلمان سنی، رئیس مجلس مسلمان شیعه و نایب رئیس او، مسیحی پیرو کلیسای ارتدکس یونان باشد. کرسی های مجلس هم به نسبت شش به پنج بین مسیحیان و غیرمسیحیان تقسیم شد.

در ترکیب دولت و دیگر مقامهای بلندپایه لشگری و کشوری هم تقسیم بندی های مذهبی اعمال شد.

میثاق ملی هنوز پابرجاست و تنها تغییری که در آن ایجاد شده، مساوی شدن نسبت تقسیم کرسیهای مجلس میان مسیحیان و غیرمسیحیان است، این تغییر را پیمان طائف اعمال کرد که بیست سال پیش برای پایان دادن به جنگ داخلی بسته شد.

افزایش نفوذ شیعیان

میثاق ملی در زمانی منعقد شد که اکثریت جمعیت لبنان را مسیحیان تشکیل می دادند اما مهاجرت گسترده مسیحیان به خارج و بالاتر بودن نرخ رشد جمعیت مسلمانان نسبت به مسیحیان، باعث شد تا مسیحیان به اقلیت تبدیل شوند و اکنون، سهم پیروان مذاهب از قدرت سیاسی، با سهم آنان از جمعیت، نسبت عکس پیدا کرده است.

شیعیان که هم جمعیت و هم قدرت و نفوذ سیاسی شان افزایش یافته، مخالفان اصلی میثاق ملی و مسیحیان هواداران سرسخت آنند، چرا که می دانند لغو این میثاق دستشان را از قدرت کوتاه می کند و به حاشیه شان می راند.

سکولار و غیرمذهبی شدن ساختار سیاسی که به برچیده شدن نظام سهمیه بندی مذهبی قدرت خواهد انجامید، بیش از هر چیز خواسته شیعیان را برآورده خواهد کرد، شیعیانی که نسبت به پیروان دیگر مذاهب در لبنان همبستگی بیشتری با هم دارند و اکثرشان زیر چتر حزب الله گردآمده اند.

در انتخابات سال گذشته مجلس، اگر کرسی های مجلس تنها بر اساس تعداد آرا تقسیم می شدند و نه سهمیه بندی مذهبی، اکثریت کرسی ها از آن حزب الله و متحدانش می شد و در نتیجه، اداره لبنان به جای اینکه به جناح مورد حمایت غرب سپرده شود، در دست متحدان ایران قرار می گرفت.

سکولاریسمی که لیبرال های لبنانی شعارش را در خیابان های بیروت سردادند ممکن است حلال مشکلات ازدواج و طلاق آن ها شود اما پیامدهای سیاسی اش برای بسیاری از همین شعاردهندگان ناخوشایند خواهد بود.

مطالب مرتبط