فرد هالیدی، استاد دانشگاه و متخصص امور خاورمیانه، درگذشت

فرد هالیدی، استاد روابط بین الملل و متخصص امور خاورمیانه و مسائل ایران بر اثر "بیماری سرطان" درگذشت.

فرد هالیدی متولد سال ۱۹۴۶ در دوبلین ایرلند بود. در دانشگاه آکسفورد و مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی در لندن درس خوانده بود و دکترای خود را از مدرسه اقتصاد لندن در روابط خارجی یمن گرفته بود.

او از سال ۱۹۸۵ تا ۲۰۰۸ استاد روابط بین الملل مدرسه اقتصاد لندن بود.

عمده مطالعات آقای هالیدی بر جنگ سرد، ایران و شبه جزیره عربستان متمرکز بود.

او در زمینه اهمیت انقلاب ها در تاریخ جهان و روابط بین الملل هم تحقیقات گسترده ای داشت.

فرد هالیدی از سال ۲۰۰۸ تا هنگام مرگ، استاد موسسه مطالعات بین الملل بارسلونا در اسپانیا بود.

آقای هالیدی که خود زبانشناس بود و پدیده زبان را در درک جهانی سازی بسیار مهم می دانست، به ۱۲ زبان دنیا آشنایی داشت از جمله لاتین، یونانی، فارسی، فرانسوی، آلمانی، اسپانیایی، روسی، پرتغالی و عربی.

او از سال ۱۹۶۵ به بعد تقریبا به تمام کشورهای خاور میانه سفر کرد، در بسیاری از این کشورها به سخنرانی پرداخت و با بسیاری از سران سیاسی، شورشیان مسلمان، رهبران مذهبی و سیاستمدارها گفت و گو کرد.

فرد هالیدی در سال ۲۰۰۲ به عنوان عضو آکادمی بریتانیا برگزیده شد.

او سال ها برای وب سایت اپن دموکراسی (دموکراسی باز) مقاله می نوشت.

هالیدی و ایران

آشنایی فرد هالیدی با مسائل ایران و مطالعات او باعث شد اولین کتابش درباره ایران را در سال ۱۹۷۸ (۱۳۵۶-۵۷) با عنوان "ایران: دیکتاتوری و توسعه" بنویسد.

Image caption صد افسانه درباره خاور میانه

آقای هالیدی در جایی گفته بود که در آن زمان، او هم مثل اکثریت قریب به اتفاق تحلیل گران پیش بینی نمی کرد که در ایران انقلابی صورت بگیرد، اما مشکلاتی را که حکومت پهلوی با آن مواجه بود، بسیار عمده می دید.

کمتر از یک سال بعد از چاپ این کتاب، انقلاب ایران اتفاق افتاد و عطش دانستن درباره این کشور باعث شد کتاب آقای هالیدی در سال بعد دو بار تجدید چاپ شود، البته این بار با کمی دست کاری (با توجه به وقایع جدید) و تحت عنوان "مقدمه ای بر انقلاب ایران".

این کتاب به چندین زیان دیگر هم ترجمه شد.

آقای هالیدی در سال های اولیه انقلاب ایران، بارها به این کشور هم سفر کرد.

شش وجه مشترک انقلاب ایران با چهار انقلاب بزرگ تاریخ

فرد هالیدی در سخنانش در مدرسه اقتصاد لندن در سال گذشته که با موضوع "جمهوری اسلامی ایران بعد از سی سال" برگزار شد، به نتایج یکی از تحقیقاتش که در سال ۱۹۹۹ و در بیستمین سالگرد انقلاب ایران منتشر شد، اشاره کرد.

او انقلاب ایران را از ۶ جهت مشابه چهار انقلاب فرانسه، روسیه، چین، کوبا می دانست:

نخست این که در این انقلاب مانند همه انقلاب های مهم دیگر، همه نیروهای مخالف نظام حاکم با هم ائتلاف کردند. گروه هایی با گرایش های لیبرالیستی و مارکسیستی تا محافظه کار مذهبی تحت یک رهبری متحد شدند و نهایتا به پیروزی رسیدند.

دوم این که در این انقلاب ها، تنها بسیج مردم و عملکرد انقلابیون نبود که باعث انقلاب شد، بلکه ضعف در ساختار و به ویژه رهبری نظام حاکم هم نقش تعیین کننده ای در این زمینه داشت.

او همچنین یکی از پیامدهای همه این انقلاب ها، و از جمله انقلاب ایران را به وجود آمدن یک طبقه حاکمه دانست که از نظر اقتصادی، تحصیلی و حتی خانوادگی با هم پیوند نزدیکی دارند.

آقای هالیدی در این سمینار گفت انقلاب ایران، مانند بیشتر انقلاب های مورد بحث، در ابتدا یک انقلاب ملی گرایانه نبود و خصلتی ایدئولوژیک داشت.

به گفته او آیت الله خمینی در ماه های اولیه انقلاب ایران، گرایش های ملی گرایانه در نظام جدید ایران را رد کرد و ملی گرایی را مخالف اسلام خواند تا جایی که حتی از استفاده از کلمه "میهن" پرهیز می کرد. اما به ویژه بعد از حمله صدام به ایران، کمتر از دو سال بعد از انقلاب، واژه های "میهن اسلامی" و "ملت" به طور گسترده ای وارد ادبیات آیت الله خمینی شدند و در ادبیات رهبر فعلی ایران هم وجود دارند.

Image caption ملت و مذهب در خاور میانه

فرد هالیدی در سمیناری با عنوان "آیا اسلام خطری برای جهان غرب است؟" که سال ۲۰۰۵ در لندن برگزار شد، منافع ملی را در تصمیمات حکومت های مسلمان موثر دانست و در این زمینه به ایران اشاره کرد.

او در این سمینار گفت: سیاست کلی جمهوری اسلامی ایران حمایت از تمام مسلمانان جهان است اما بر اساس منافع ملی در مناقشه قره باغ علیا از ارمنی ها، در چچن از روسیه و در مساله کشمیر از هند جانبداری می کند.

کتاب های فرد هالیدی

فرد هالیدی در طول عمر تحقیقاتی خود بیش از بیست عنوان کتاب تالیف کرد که کتاب های زیر از آن جمله اند:

ایران، دیکتاتوری و توسعه

جنگ سرد، جنگ سوم

حکومت و ایدئولوژی در خاور میانه

دو ساعتی که دنیا را لرزاند، یازده سپتامبر ۲۰۰۱؛ عوامل و تبعات

۱۰۰ افسانه درباره خاور میانه

خاور میانه در روابط بین الملل، قدرت سیاسیت و ایدئولوژی

انقلاب و سیاست جهانی

مطالب مرتبط