پس از انتخابات: اگر مجلس بریتانیا فاقد اکثریت شود؟

Image caption پارلمان بریتانیا

اگر هیچ‌ یک از احزاب در شب شمارش آرا واجد اکثریت کرسی‌های پارلمان نشوند ،چه اتفاقی خواهد افتاد؟ اگر تعداد اعضای حزب محافظه‌کار در پارلمان از منتخبین حزب کارگر بیشتر باشد، آیا آقای گوردن براون مجبور به ترک دفتر نخست وزیری خواهد بود؟

اگر یک حزب واجد اکثریت کرسی‌های پارلمان شود چه اتفاقی خواهد افتاد؟

اوایل صبح روز جمعه، هفتم ماه مه مشخص خواهد شد که آیا یک حزب اکثریت کرسی‌های پارلمان جدید را بدست آورده‌است یا نه. اگر حزب محافظه‌کار واجد این شرایط شود، انتظار خواهد رفت که گوردن براون شکست خود را در تماس تلفنی با دیوید کامرون تایید کرده و به کاخ سلطنتی برود تا استعفای خود را تسلیم ملکه کرده و دفتر نخست‌وزیری واقع در شماره ۱۰ خیابان داونینگ را ترک نماید.

سپس آقای کامرون به کاخ سلطنتی خواهد رفت و از طرف ملکه به تشکیل دولت دعوت خواهد شد. آن گاه به خیابان دفتر خیابان داونینگ خواهد رفت و بی‌درنگ از جمعه بعدازظهر کارش را به عنوان نخست وزیر بریتانیا آغاز خواهد کرد.

اگر هیچ از احزاب در روز جمعه هفتم مه برنده مطلق انتخابات نشوند چه اتفاقی پیش می‌آید؟

هر یک از احزاب باید برای احراز اکثریت در پارلمان حداقل ۳۲۵ کرسی بدست آورند. تنها در این حالت است که حتی در صورت رای مخالف سایر اعضای پارلمان بر سر موضوعی، رای برنده در دست حزب دارای اکثریت خواهد بود. در صورتی‌که هیچ یک از احزاب واجد این شرایط نشوند سناریوهای متعددی با نتایج گوناگون برای پیش‌بینی آن چه اتفاق خواهد افتاد، وجود دارد که قواعد محدود و سختگیرانه‌ای بر آنها حاکم است.

Image caption مزاح با تصویر کاندیداها

به نظر کارشناسان قانون اساسی اگر این حالت پیش بیاید ، گوردون براون به عنوان نخست وزیر می‌تواند بر مسند خود باقی بماند و سعی در تشکیل یک کابینه‌ ائتلافی کند. این حتی در حالتی که حزب محافظه‌کار حائز اکثریت کرسی‌ها شود، امکان‌پذیر است. او تنها در صورتی مجبور به ترک سمت خود خواهد بود که مشخص شود که قادر به کسب رای اعتماد از پارلمان نیست.

این به معنی از دست دادن رای شفاهی ملکه‌ است. حتی اگر رای ملکه مبنی بر پشتیبانی از او باشد ، دریافت رای عدم اعتماد امری رایج است. اما به عقیده‌ دکتر روث فاکس، مدیر برنامه دولت - پارلمان انجمن هنسارد، پیش‌بینی این که دقیقا اتفاقات به چه شکل رقم خواهند خورد در این مرحله امر دشواری است.

آیا هفته‌ها چانه زنی در پیش است؟

رسما هیچ ضرب‌الاجلی برای زمان تشکیل دولت وجود ندارد ولی در هر صورت سخنرانی ۲۵ مه ملکه لحظه‌ای تعیین کننده خواهد بود که به شدت بستگی به نتیجه سلسله‌ای از مذاکرات بین احزاب دارد ، مذاکراتی در جهت تعیین این که چه کسی رای اعتماد را در مجلس عوام کسب خواهد کرد.

خانم فاکس می‌گوید :" گمان نمی‌کنم بتوانیم به سادگی و بدون این که به مردم بگوییم چه اتفاقی در حال روی دادن است ،از ۶ مه تا ۲۵ مه صبر کنیم. " او معتقد است اگر امکان گفتگویی بین احزاب وجود داشته باشد این امر در همان چند روز اول مشخص می‌شود. او می‌گوید: " این امر تعیین کننده جهت گیری دولت خواهد بود." البته جزئیات دقیق‌تر سیاستگذاری بعدا مورد توافق قرار خواهد گرفت."

اگر یک حزب بدون احراز اکثریت مطلق بتواند با اتحاد با یک حزب دیگر دولت ائتلافی تشکیل دهد، می‌تواند بر قدرت باقی بماند. در غیر این صورت می‌تواند در غیاب توافق‌نامه‌های رسمی با احزاب دیگر، یک دولت در اقلیت بسازد و به جای آن تلاش نماید در هر زمانی که نیاز باشد با احزاب رقیب به اکثریت موردی برسد.

Image caption سه مناظره تلویزیونی با شرکت رهبران سه حزب اصلی

اگر رای‌شماری‌ها نشان دهد مجموع آرای نمایندگان احزاب کارگر و لیبرال دموکرات بیش از ۳۲۵ رای است، آقای براون ممکن است مذاکراتی را با نیک کلگ ، رهبر حزب لیبرال دموکرات آغاز نماید تا ببیند آیا زمینه‌ای برای انجام معامله وجود دارد یا نه.

امکان دارد دیوید کامرون نیز چنین تصمیمی بگیرد. پروفسور رابرت هازل، از پژوهشکده‌ دولت می‌گوید: "اگر لیبرال‌دموکرات‌‌ها توازن قدرت را در دست بگیرند، خواهند توانست در آن چند روز اول شرایط مذاکره بین احزاب را تحت تاثیر قرار دهند. آنها هستند که تصمیم خواهند گرفت با کدام طرف در ابتدا وارد گفتگو شوند. اگر دو حزب عمده‌ رقیب از تعداد کرسی‌های تقریبا برابری برخوردار باشند، ممکن است بخواهند با هر دو به طور همزمان وارد مذاکره شوند. "

همچنین لیبرال‌دموکرات‌ها می‌توانند به شکل گسترده‌ای اعلام نمایند که آیا از تشکیل یک دولت در اقلیت پشتیبانی می‌کنند یا به عنوان بخشی از شرایط مذاکره شان، یک دولت ائتلافی می‌خواهند.

او می‌گوید: " این‌ها همه بستگی به تعداد اعضای مجلس عوام دارد، مردم عادت دارند که انتخابات در یک روز به انتها برسد ولی گمان می‌کنم در یک پارلمان فاقد اکثریت، مذاکرات تشکیل کابینه بین یک هفته تا ده روز طول خواهد کشید و بسته به تعداد آرا اگر محافظه‌کاران تنها چند رای در راه رسیدن به اکثریت کم داشته باشند، خواهند توانست به جای نمایندگان احزاب لیبرال دموکرات و کارگر با منتخبین سایر احزاب وارد گفتگو شوند.

نقش کلیدی کارمندان دولت

نقش کارمندان دولت در تلطیف مذاکرات بین احزاب تعیین کننده خواهد بود.

در طول چند روز یا چند هفته اول، نقش کارمندان دولت در تلطیف مذاکرات بین احزاب تعیین کننده خواهد بود. البته آن‌ها مجاز نخواهند بود که در مورد خود سیاستگذاری‌ها مشورت دهند ولی خواهند توانست نشان دهند که سیاستگذاری‌ها در کجا هم‌پوشانی دارد.

پرفسور هازل می‌گوید :" کارمندان دولت به خوبی آماده‌اند تا در صورت وقوع یک پارلمان فاقد اکثریت، از مذاکرات بین احزاب پشتیبانی کنند."

در ابتدای سال جاری، گاس اودونل، یک مقام بلندپایه دولتی مدرکی را ارائه نمود که نشان می‌داد کارمندان هیئت دولت تا چه حد می‌توانند در این مباحثات مفید باشند. به عقیده خانم فاکس در حقیقت کارمندان دولت مدتهاست که نقشی در این مذاکرات بازی می‌کنند اما اکنون توافق بیشتری در این مورد وجود دارد که چگونه می‌توانند به یاری احزاب غیر حاکم بشتابند و جزییات مسایل مهمی نظیر مسائل اقتصادی را در اختیار آن‌ها قرار دهند.

سخنرانی ۲۵ مه ملکه

Image caption شماری از مدرسه ها به حوزه اخذ رای تبدیل شده اند

حتی اگر گوردون براون در کسب اکثریت موفق نباشد و در رسیدن به یک توافق با دیگران شکست بخورد، به عنوان نخست وزیر قانونی و برابر نص قانون اساسی این حق را خواهد داشت که بر مسند خویش بماند تا سخنرانی ملکه در مجلس عوام انجام گردد.

البته به عقیده دکتر فاکس بعید به نظر می‌رسد که در صورت عدم وجود امیدی هر چند ناچیز در رسیدن به یک توافق، او تا آن زمان بر سرکار باقی بماند. دولت باید نشان دهد که مورد وثوق مجلس عوام است، با این وجود سخنرانی ملکه الزاما به معنی ضرب‌الاجلی برای اتمام مذاکرات بین احزاب نیست.

امکان دارد دولت یک برنامه انقباضی را به تصویب مجلس برساند که احتمال دریافت پشتیبانی احزاب را افزایش دهد. در عین حال اگر دولت رای سخنرانی ملکه از دست دهد، این نکته به رای عدم اعتماد تعبیر شده و دولت مجبور به استعفا خواهد بود.

اگر نخست‌وزیر وقت در پی عدم توفیقش در تشکیل کابینه ،استعفا دهد یا رای ملکه را از دست دهد، رهبر بزرگترین حزب اپوزیسیون (مخالف) دعوت به تشکیل کابینه خواهد شد.

انتخابات ثانویه زودرس

اگر سه حزب قدرتمند نتوانند به توافق برسند نیاز به برگزاری یک انتخابات ثانویه خواهد بود.

احتمالا نخست‌وزیر وقت تمایلی به برگزاری انتخاباتی دیگر آن هم با این فاصله کم با انتخابات اول را نخواهد داشت مگر این که به وسیله نظرسنجی‌ها مجاب شود که قادر است در این فرصت محدود چهره حزب مطبوعش را بهبود ببخشد. احزاب این نکته را هم در نظر خواهند داشت که برگزاری یک انتخابات دیگر از نظر مالی هزینه‌بردار خواهد بود.

خانم فاکس می‌گوید:"مردم بریتانیا آنها را برای تحمیل انتخابات ثانویه نخواهد بخشید و این را به احزاب یادآوری خواهند کرد و گفتگوها به بحران منجر خواهد شد."

پارلمان فاقد اکثریت چه اثری خواهد داشت؟

هر رویکردی که منتهی به حصول نتایجی نامطمئن و فاقد قاطعیت در انتخابات شود، به دلیل ایجاد یک پارلمان فاقد اکثریت منجر به شکل‌گیری یک دولت بی‌ثبات خواهد شد.

محافظه‌کاران می‌گویند اگر هیچ حزبی اکثریت مجلس عوام را بدست نیاورد، اقتصاد بریتانیا فلج خواهد شد و از هم گسیختگی سیاسی را ایجاد خواهد نمود.نن

آقای کلگ خوشبین‌تر است و اعتقاد دارد این امر می‌تواند طلیعه‌ اصلاحات سیاسی باشد. آقای گوردون براون ترجیح می‌دهد صبورانه انتظار بکشد و می‌گوید : " صحبت کردن درباره مذاکرات تا هنگامی که رای‌گیری انجام نشده عملی جسورانه است. "

خانم فاکس می‌گوید :"داشتن پارلمانی فاقد اکثریت الزاما به معنی ضعیف و ناپایدار بودن نیست، اگر چه این نکته نیاز به آماده‌سازی ذهن سیاستمداران، مردم و رسانه‌ها دارد."

در سال ۱۹۷۴ چه اتفاقی برای پارلمان فاقد اکثریت افتاد؟

در یک پارلمان فاقد اکثریت هیچ حزبی واجد بیش از نیمی از آرا نیست.

ادوارد هیث، نخست وزیر محافظه‌کار وقت به دلیل درگیری با اتحادیه‌ها همه را دعوت به برگزاری انتخاباتی در ۲۸ فوریه ۱۹۷۴ کرد.

حزب کارگر با ۳۰۱ کرسی پیروز شد اما هنوز ۱۷ کرسی برای احراز اکثریت در مجلس عوام کم داشت. محافظه‌کاران دارای ۲۹۷ کرسی بودند اما بیشترین سهم را در رای‌گیری داشتند.

لیبرال‌ها با تنها ۱۴ کرسی در توازن قدرت نقشی نداشتند.

ادوار هیث به مدت ۴ روز و تا وقتی که به این نتیجه رسید که نمی‌تواند یک دولت ائتلافی تشکیل دهد، در دفتر نخست‌وزیری باقی ماند. او تشکیل ائتلاف را به جرمی تروپ، رهبر حزب لیبرال پیشنهاد داد. این به عنوان قدردانی محافظه‌کاران از سیستم "رای‌گیری نمایندگی تناسبی" لیبرال‌ها تلقی شد.

آقای هیث نتوانست بر عهد خود وفادار بماند، او هفت کرسی از کابینه محافظه‌کارش را به نمایندگانی از اعضای حزب وحدت طلب اولستر ایرلند شمالی نیز پیشنهاد داد، نمایندگانی که با داشتن ۱۱ کرسی و با اتحاد چند حزب،"شورای وحدت طلبان اولستر ایرلند شمالی" را تشکیل داده بودند.

ولی این شورا خواستار ۱۱ کرسی در کابینه او شد. آقای هیث با این درخواست مخالف ورزید زیرا این در عمل به معنی واگذاری کابینه به ایان پیسلی بود - نماینده ای از حزب وحدت طلب دموکراتیک که اشتراک قدرت اجرایی در ایرلند شمالی مصوب ژانویه ۱۹۷۴، را نپذیرفته بود.

ادوارد هیث استعفانامه خود را تسلیم کرد. به دنبال آن هارولد ویلسون از حزب کارگر یک کابینه حداقلی تشکیل داد که تا اکتبر همان سال و تا برگزاری انتخاباتی دیگر دوام آورد.