چه کسی جاسوسان آمریکایی را فرماندهی کند؟

دنیس بلر
Image caption دنیس بلر، سومین رئیس اداره اطلاعات ملی‌ است که در پنج سال گذشته منصوب شده است

دنیس بلر آخرین روز کاری‌اش را به عنوان رئیس اداره اطلاعات ملی آمریکا (DNI) ‌گذراند. آیا می‌توان از یک نفر به شکل معقولانه‌ای توقع داشت که سرپرستی دستگاه عریض و طویل اطلاعاتی ایالات متحده را به عهده بگیرد؟

در بیرون از آمریکا بسیاری سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا "سیا" و پلیس فدرال "اف ‌بی آی" را می شناسند.

برای بعضی‌ها نام "ان اس ای" ( آژانس امنیت ملی) نیز ممکن است آشنا باشد، اما ایالات متحده علاوه بر این سه سازمان، نهادهای اطلاعاتی دیگری هم دارد.

نیروی دریایی آمریکا به تنهایی دارای دو واحد است که با مسایل اطلاعاتی سروکار دارند. گارد ساحلی آمریکا نیز دو نهاد اطلاعاتی دارد. وزارتخانه های انرژی و خزانه‌داری آمریکا نیز سرویس‌های اطلاعاتی جداگانه‌ خود را دارند.

حجم زیاد این نهادهای اطلاعاتی و تعداد افراد مشغول به کار در آنها که در حال جمع آوری یا تحلیل اطلاعات هستند این سوال بدبینانه را در ذهن ایجاد می‌کند که آیا جانشین آقای بلر ( که باید توسط رئیس جمهوری منصوب شود) می‌تواند کارش را انجام دهد؟

فیلیپ ماد، تحلیلگر سابق " سیا" و "اف بی آی" و محقق ارشد بنیاد "آمریکای نوین" می‌گوید: "اگر قرار باشد یک نفر تمام فعالیت‌های اطلاعاتی را کنترل کند، من مطمئن نیستم که این امر ممکن باشد. حدود ۱۷ آژانس اطلاعاتی مختلف در ایالات متحده وجود دارد، اطلاعات ارتش و نیروی دریایی از آن جمله‌اند. انتظار این که یک نفر از پس مدیریت همه این آژانس‌ها بر بیاید و در صورت بروز یک خلاء نظیر آنچه در اتفاق ۲۵ دسامبر افتاد ( و در آن کسی به نام عمر فاروق عبدالمطلب، اقدام به بمب‌گذاری در یک پرواز متعلق به خطوط هوایی "نورث وست" کرد) مسئول و جواب‌گو باشد، واقع بینانه نیست.

فقدان قدرت

Image caption تلاش برای بمبگذاری در روز کریسمس منجر به نقد هماهنگی های امنیتی شد

سمت رئیس اداره اطلاعات ملی پس از یازده سپتامبر و بنا به توصیه کمیسیون یازده سپتامبر در سال ۲۰۰۴ ایجاد شد. هدف از ایجاد آن، این بود که اطمینان حاصل شود که نهادهای اطلاعاتی مختلف ایالات متحده، اطلاعاتشان را به اشتراک گذاشته و اقداماتشان را به نحو مناسبی هماهنگ کنند.

اما برخی اعتقاد دارند که تعویض سه مدیر در این مدت، خود نشان دهنده این نکته است که این سمت کارایی لازم را ندارد و از عهده انجام ماموریت خود برنیامده است.

مارک لونتال، معاون سابق مدیر اطلاعات کشوری و رئیس آکادمی اطلاعات و امنیت می‌گوید: "او (مدیر اداره اطلاعات ملی) فاقد هرگونه قدرتی ا‌ست و ابزاری برای انجام ماموریتش ندارد. کاری از او برنمی‌آید. او هیچ امر مهمی را در جامعه اطلاعاتی آمریکا کنترل نمی‌کند. او فقط آن جاست تا سعی کند کارمندان اطلاعاتی را متقاعد کند تا به او گوش فرا دهند و هماهنگ شوند. او از پس این کار بر نمی‌آید . فکر می‌کنم این را به اندازه کافی به همه ثابت کرده باشیم."

سازمان‌های اطلاعاتی و به تبع آن آقای بلر بعد از حادثه بمب‌گذاری روز کریسمس و حتی بمب‌گذاری ناکام میدان تایمز نیویورک مورد انتقاد قرار گرفتند.

ارتباطات سیاسی

آقای بلر در بیانیه اخیرش پذیرفت که "موانع سازمانی و فنی هنوز بر سر جریان آزاد و پیوسته اشتراک اطلاعات (بین سازمان‌های اطلاعاتی گوناگون ایالات متحده) وجود دارند."

طبق گزارش ها، آقای بلر با لئون پانتا، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در مورد انتصاب نمایندگان اطلاعاتی در سراسر دنیا اختلاف نظر و برخورد داشته ‌است.

اما آیا این نبرد قدرت پایان خواهد پذیرفت و سمت مدیر اطلاعات ملی کارائی لازم را کسب خواهد کرد؟

آقای ماد می‌گوید "خیلی ‌ها منتظرند که ببینند آیا کسی که منصوب می‌شود، یک افسر اطلاعاتی حرفه‌ای ا‌ست یا این که یک نفر از خارج سرویس‌های اطلاعاتی ا‌ست، کسی از خارج که مناسبات سیاسی‌‌اش به او قدرت بیشتری در کسب یک سمت مدیریتی می‌دهد."

او ادامه می‌دهد:" اگر از او انتظار داشته باشید که سرسخت و آماده چالش باشد، آن وقت پیدا کردن چنین فردی در بدنه حرفه‌ای دستگاه‌های اطلاعاتی دشوار خواهد بود."

یک راه حل ساده ، ملغی کردن این سمت خواهد بود.

Image caption عدم توفیق دستگاه اطلاعاتی در مدیریت بمب‌گذاری میدان تایمز توجه را تهدیدات داخلی معطوف کرد

بنجامین فریدمن، محقق در امور دفاع و امنیت کشوری در اتاق فکر موسسه کاتو می‌گوید: "باید از شرش خلاص شوید، من معتقدم این واقع بینانه‌ترین حالت است که راه حل مناسبی نسبت به وضعیت فعلی ا‌‌ست. مشکل اینجاست که در دولت ایالات متحده ما هرگز از شر چیزی خلاص نمی‌شویم. با نظام بروکراسی ( دیوانسالاری ) موجود، تولد وجود دارد ولی مرگ نه."

بازگشت به گذشته ؟

به پیشنهاد مارک لوونتال، یک حالت دیگر بازگشت به ساختاری ا‌ست که قبل از ایجاد سمت آقای بلر وجود داشته است. در آن زمان مسئولیت هماهنگی بین جامعه اطلاعاتی به عهده مدیر اطلاعات مرکزی بود که مدیریت سازمان سیا را هم به عهده داشت.

آقای لوونتال که خود زمانی دستیار تحلیل اطلاعات برای مدیر اطلاعات مرکزی بود، می‌گوید: "هنگامی که این هماهنگی را مدیر اطلاعات مرکزی انجام می‌داد این عمل بهتر صورت می‌گرفت. او تحلیلگرانی را که گزارش‌ها را آماده می‌کردند می‌شناخت."

انتخاب بعدی، واگذاری کنترل تمام سازمان‌های اطلاعاتی و نیز کنترل بودجه‌ها و استراتژی آنها به مدیر اطلاعات ملی ا‌ست.

آقای ریچلسون می‌گوید: "کسانی ‌هستند که برایشان مدیر اطلاعات ملی حکم امپراطور اطلاعاتی را دارد. آنها عقیده دارند او باید "رئیس" تمام عملیات باشد و همه باید به او گزارش بدهند. البته این کار می‌تواند منجر به کشمش‌های زیادی بشود و پس از ساعتها کار سخت، نهایتا ثمری نداشته باشد."

Image caption عده‌ ای اعتقاد دارند لئون پانتا قدرتمند‌ترین چهره جامعه اطلاعاتی ایالات متحده است

اما یک بحث دیگر نیز وجود دارد ، و آن این است که آیا دستگاه‌های اطلاعاتی ایالات متحده در غیاب حملات بزرگ بمب‌گذاری کارآیی نسبتا خوبی داشته‌اند یا خیر؟

آقای لوونتال می‌گوید:" ما بسیار موفق بوده‌ایم. این حقیقت که آنها اکنون انفرادی، حمله ‌می‌کنند خود نشانی از موفقیت است، استاندارد غیرقابل مجادله‌، کمال ا‌ست."

قسمتی از تلقی عمومی از عملکرد سازمان‌های اطلاعاتی تحت تاثیر جریان مدام فیلم‌های تخیلی (نظیر فیلم‌های سینمایی سه‌گانه بورن و نظایر آن) است.

آقای ریچلسون می‌گوید: "( این فیلم‌ها )انتظار بیهوده‌ای در افکار عمومی بوجود آورده‌اند، انگار همیشه یک ماهواره بالای سر شما است. در جهان واقعیت، مهم نیست که چقدر اطلاعات جمع می‌کنید، هرچه باشد، شما تنها قسمت کوچکی از آنچه در محیط اطرافتان می‌گذرد را می ‌بینید و می‌شنوید."

مطالب مرتبط