«غنای خوشبخت» در انتظار شگفتی های تازه است

شهر تاریخی کیپ کوست

اگر توی ترافیک نفس گیر آکرا - پایتخت غنا - گیر کنی و کولر پراید زرد و نارنجی - رنگ تاکسی های شهر - کار نکند و به خاطر دست فروش ها ناچار باشی شیشه ماشین را بالا بکشی، یادت می رود در آفریقا هستی … همه چیز شبیه تهران می شود! به جز راننده تاکسی که خونسرد است، کمتر از راننده تاکسی های تهران بوق می زند و وقتی می بیند کلافه شده ای از دست فروش توی خیابان، یک پلاستیک آب خنک می خرد و می دهد دستت. مایک، راننده ۴۰ ساله پرایدی که قرار است ما را به دفتر مهم ترین باشگاه فوتبال شهر برساند، یک لبخند را هم به آب نطلبیده ضمیمه می کند و از اینکه ترافیک است عذر می خواهد.

این تصویر، زندگی روزمره غنای امروز است. در سواحل جنوبی کشور، آکرا یکی از اولین شهرهایی است که در کنار توسعه کشور، با گرفتاری های اقتصاد رو به رشد مانند ترافیک و دست فروش های سمج دست و پنجه نرم می کند.

مایک می گوید: «متاسفانه هنوز حمل و نقل عمومی درست و حسابی نداریم. برای همین ساعت ها وقتمان در ترافیک تلف می شود. ولی به زودی این مشکل حل می شود.»

مایک نمی داند چگونه قرار است این مشکل حل شود. فقط با اعتماد به نفس می گوید که مشکل حل خواهد شد. همانطور که به گفته او مشکل مدرسه بچه هایش حل شد: «زمانی بود که باید روزی یک ساعت سوار اتوبوس می شدند تا به مدرسه برسند. الآن توی محله خودمان مدرسه داریم. پنج دقیقه با خانه مان فاصله دارد.» با خوشحالی تکرار می کند: «فقط پنج دقیقه». و لبخند توی صورتش جا می ماند. تا زمانی که ما را به مقصد می رساند.

مایک در میان جمعیت ۲۴ میلیونی غنا یک استثنا نیست. تغییرات چشمگیر سیاسی و آزادی هایی که در برخی از قسمت های غرب آفریقا می توانند منحصر به فرد باشند، بخشی از دلایل این امیدواری است.

کشف نفت

به رغم اینکه هنوز کشاورزی - مشخصا کاکائو - و معادن طلا اصلی ترین منابع ارزی دولت هستند، کشف نفت در قلمروی دریایی غنا امیدها را برای سرعت بخشیدن به روند توسعه کشور شدت بخشیده است. سال ۲۰۰۷ اعلام شد که غنا می تواند در حاشیه بندر تاکورادی در جنوب شرقی این کشور نفت استخراج کند.

غنایی ها که بر اساس اعلام صندوق بین المللی پول به دلیل جهش قیمت کاکائو و طلا، ثبات اقتصادی تایید شده ای را تجربه می کردند، با خبر کشف نفت امیدهایشان چندین برابر شد. یک تولید کننده لباس در تاکورادی می گوید که تنها خبر کشف نفت باعث شد این شهر با یک جهش اقتصادی تازه رو به رو شود و در سه سال گذشته، روزگار مطلوبی برای کسانی بوده که به تجارت روی آورده اند: «هنوز از نفت خبری نیست و چهره شهر تا این حد تغییر کرده، حساب کن اگر تولید و صادرات نفت شروع شود چه اتفاقی می افتد.»

اما روند توسعه صنعت نفت چندان هم باب میل همه پیش نرفته است. دولت چندین بار محبور شده که زمان آغاز استخراج نفت را به عقب بیاندازد. آخرین وعده دولت استخراج نفت در پاییز ۲۰۱۰ است که به عقید برخی کارشناسان، چندان وعده واقع بینانه ای نیست و این احتمال وجود دارد که اولین استخراج در سال ۲۰۱۱ اتفاق بیافتد.

همزمان بحثی جدی و دنباله دار بر سر سهم غنا از نفت ادامه دارد. سابقه تلخ کشورهای آفریقایی در امضای قراردادهای «نامنصفانه» برای استخراج منابع طبیعی بر سر مذاکرات نفتی دولت با شرکت های چند ملیتی سایه انداخته است. گستردگی این دست قراردادها به قدری بوده که انتقاد بانک توسعه کشورهای غرب آفریقا را نیز در پی داشت و این بانک از دولت ها خواست تا این قراردادها را بازنگری کنند.

اطلاعات ضد و نقیض درباره سهم غنا از نفت بین ۱۵ تا ۲۵ درصد در نوسان است. اما آپیکی آفنو، از مشاوران اقتصادی باشگاه فوتبال «هارتس آف اوکس - Hearts of Oaks » که مدیرعامل یک شرکت سرمایه گذاری است معتقد است که دولت با این مساله به درستی برخورد کرده و در تلاش است تا با تصویب قانونی درباره الزام مالیاتی شرکت های نقتی چند ملیتی، بر درآمد نفت بیافزاید:

«ضمن اینکه فراموش نکن آزادی بیان در غنا ۱۰۰ درصد است. اگر دولت خطایی بکند همه می فهمند و جلوی آن را می گیرند. اصولا خوشبختی ما این است که آگاهی عمومی بالا است. همین موضوع آینده را تضمین می کند.»

ترس از فساد مالی

آزادی بیان صد در صدی که از نگاه آقای آفنو، تضمین آینده بهتر است شاید کمی اغراق آمیز به نظر برسد. «آنی» روزنامه نگاری که در بندر تاریخی کیپ کوست، من را برای دیدن «قصر برده داری» راهنمایی می کند می گوید که از وضعیت آزادی بیان راضی است، اما خیلی زود اضافه می کند که هفته پیش یک روزنامه نگار به اتهام «توهین به رئیس جمهوری» بازداشت شد.

اما آپیکی آفونو می گوید که آن روزنامه نگار در رادیو محلی «واقعا به شکل زشتی به رئیس جمهوری» توهین کرده و بازداشتش چندان عجیب نیست: «این اتفاق اگر در بریتانیا هم می افتاد او را بازداشت می کردند. ضمن اینکه رئیس جمهوری شخصا اعلام کرد که هیچ شکایتی از این روزنامه نگار ندارد و او آزاد شد.»

او برای اینکه به گفته خودش «به من اطمینان کامل بدهد» اضافه می کند: «ما در کشوری زندگی می کنیم که در آخرین انتخابات، اپوزیسیون موفق شد با اختلاف ۴۰۰ هزار رای پیروز شود. و بعد بدون هیچ مشکلی، بدون خونریزی و هیچ دعوایی رهبر اپوزیسیون،رئیس جمهوری شد. فقط ۴۰۰ هزار رای. می دانی این در آفریقا یعنی چه؟ اینکه کسی با ۴۰۰ هزار رای بیشتر وارد دفتر کار رئیس جمهوری شود؟»

البته مایک، راننده تاکسی مهربان اهل آکرا، وقتی به رو به روی همین دفتر کار که ساختمانی نوساز و باشکوه است می رسد، برای اولین بار در سفر درون شهری ما، لب به انتقاد می گشاید: «کلی بی خودی خرج این ساختمان کردند. خجالت آور است. با ۱۳۰ میلیون دلار می توانستند کلی بیمارستان بسازند. ما بیمارستان لازم داریم نه کاخ ریاست جمهوری.»

هر چند که همین حالا مخالفان این پروژه به ظاهر گران قیمت در همین کاخ ریاست جمهوری مستقرند، اما همچنان از نگاه برخی ناظران بین المللی، ترس از فساد مالی در غنا جدی است. این کشور نخستین مستعمره کشورهای اروپایی در آفریقا است که موفق شد در سال ۱۹۵۷ میلادی استقلال خود را به دست بیاورد و از فردای استقلال، فساد مالی به دغدغه تازه ای در کشور تبدیل شد.

تکرار تجربه ناموفق نیجریه در منطقه که به گفته برخی به دلیل «فساد مالی» نتواست به رشد اقتصادی ناشی از درآمد نفت دست پیدا کند، یکی دیگر از نگرانی هایی است که غنا را تهدید می کند. هر چند که همزمان دموکراسی غنا و ثبات سیاسی این کشور در میان کشورهای غرب آفریقا، یک الگوی کم نظیر است.

فوتبال امیدوار

به گفته رئیس هیات مدیره باشگاه «هارتس آف اوکس»، این تیم که قوی ترین تیم آکرا در لیگ فوتبال غنا است، در تلاش است تا هماهنگ با رشد اقتصادی غنا، قدم های بزرگی بردارد. اولین گام هم ارائه سهام باشگاه در بورس آکرا است: «انتظار داریم که هواداران با خرید سهام به ما کمک کنند.»

غنا نخستین تیم آفریقایی بود که به جام جهانی صعود کرد. «آنی» - روزنامه نگار در کیپ کوست - می گوید که در شب صعود، غنا تا صبح در رقص و جشن قهرمانی غرق شد. فوتبال یکی از محبوب ترین ورزش های غنا است و به گفته مدیر عامل هارتس آف اوکس، «غنای آینده که می خواهد در آفریقا شماره یک باشد، باید در فوتبال هم استثنایی باشد.»

فوتبال بخشی از زندگی روزمره مردم و از مهم ترین تفریحات جوانانی است که در محله های فقیر نشینی مانند «جونز تاون» زندگی می کنند. دانیل مرکی، مشاور ارشد اقتصادی یک شرکت سرمایه گذاری معتقد است که «غنا می تواند الگوی برزیل را در پیش بگیرد» و به بزرگترین صادرکننده فوتبالیست در غرب آفریقا بدل شود: «فقط باید باشگاههای اروپایی منصفانه تر با باشگاههای محلی برخورد کنند.»

در حال حاضر انتقال مستقیم بازیکن از باشگاه های محلی به باشگاههای معتبر اروپایی، تقریبا اتفاق نمی افتد. بازیکنان نوجوان غنایی ابتدا با پیشنهاداتی ناچیز به آکادمی های فوتبال در کشورهایی مانند فرانسه و بلژیک دعوت می شوند و وقتی به سن ۱۸ سالگی رسیدند از باشگاههای معتبر سر در می آورند.

رئیس هیات مدیره باشگاه هارتس آف اوکس می گوید که درآمد باشگاهش از انتقال بازیکن در سال گذشته «صفر» بوده است: «ما تصمیم گرفتیم که دیگر بازیکن مستعد را با قراردادهای ناچیز نفروشیم. آکادمی فوتبال خودمان را راه انداخته ایم و اگر در جریان فروش سهام موفق شویم، با پولش آکادمی را گسترش می دهیم. بازیکن که خودش را نشان داد می فرستیمش به اروپا. الگوی ما باشگاههای اروپایی هستند و می خواهیم مثل آنها موفق شویم.»

غنایی ها پیش از این نیز با همین روش به نتیجه رسیده اند. آنها تلاش می کنند کاری را انجام بدهند که به نظر خیلی ها در این کشور باید پدرانشان انجام می دادند. وقتی از منشی زیباروی رئیس باشگاه می پرسم که نظرش درباره آینده کشورش چیست، همان جوابی را می دهد که پیش تر از او دو نفر از تاجران تاکورادی گفته اند: «غنا خوشبخت است.»