بشار اسد، ده سال یکه‌تاز قدرت

بشار اسد
Image caption به نظر می رسد در حال حاضر هیچ خطری حکومت بشار اسد را تهدید نمی کند

هنگامی که بشار اسد پس از فوت پدرش حافظ اسد، در ۱۷ ژوئیه ۲۰۰۰، به عنوان رئیس جمهوری جدید سوریه زمام امور این کشور را در دست گرفت، کمتر کسی می توانست بر روی این موضوع شرط بندی کند که او ده سال بعد هنوز بر سر پست خود باقی خواهد بود.

در آن موقع او تنها ۳۴ سال داشت و برای این که جانشین پدرش شود، مقامات سوریه ناچار به اصلاح قانون اساسی این کشور شدند.

در سوریه که فرض بر این بود که یک کشور عرب با حکومت مبتنی بر دموکراسی است، انتقال قدرت از پدر به پسر امری بی سابقه بود.

ولی ده سال پس از به دست گرفتن قدرت، بشار اسد هنوز رئیس جمهوری سوریه است.

با توجه به این که خطر مشهودی حکومت وی را تهدید نمی کند، در حال حاضر او کمتر از هر زمان دیگری در ده سال گذشته آسیب پذیر به نظر می رسد.

بهار دمشق

بشار اسد ریاست جمهوری خود را با وعده آغاز دوره تازه عدم پنهانکاری و اصلاحات شروع کرد.

این وعده ها سبب شد که گروه های مخالف و لیبرال بحث های انتقادی را در دمشق و سایر شهرهای سوریه شروع کنند.

از این تحولات که بی سابقه بود به عنوان بهار دمشق یاد می شود.

ولی تحمل این انتقادات توسط دولت بشار اسد بیش از چند ماهی دوام نیاورد و دستگیری و زندانی کردن مخالفان شروع شد.

در بدو امر تصور می شد که قدرت هنوز در دست سیاستمداران و نظامیان دوره حافظ اسد است و بشار اسد از خود قدرتی ندارد ولی به تدریج وی مشاوران پدرش را کنار گذاشت و خویشاوندان و مشاوران خودش را بر سر کار گذاشت.

یکی از مهمترین تهدیدها برای حافظ اسد، کنترل پیکارجویان اخوان المسلمین بود که از جامعه سنی مذهب که در اکثریت قرار داشتند، بودند و با نظام بعثی حافظ اسد که پایه قدرتش اقلیت علوی بود مخالف بود.

ولی حافظ اسد در اوایل دهه ۱۹۸۰ با بی رحمی ناآرامی هایی را که اخوان المسلمین مسبب آن بودند، سرکوب کرد.

Image caption بشار اسد در صدد بهبود روابط سوریه با کشورهای غربی از جمله فرانسه برآمد

در حال حاضر ناآرامی های گاه و بیگاه به راه می افتد ولی بشار اسد موفق به کنترل آن شده است.

در همین حال مخالفان نتوانسته اند متحد شوند و خصومت علنی چهره های سرشناسی مانند عبدالحلیم خدام که برای دهه ها دست راست حافظ اسد محسوب می شد، نتوانست قدرت و انسجام مخالفان را افزایش دهد.

فشار آمریکا

پس از اشغال عراق در سال ۲۰۰۳، فشارهای خارجی بر بشار اسد افزایش یافت.

چنین به نظر می رسید که موازنه قدرت منطقه به هم خورده و ممکن است سوریه کشور بعدی برای بلندپروازی های نو محافظه کاران آمریکایی در مورد تغییر رژیم کشورهای خاورمیانه باشد.

در آن موقع نو محافظه کاران در حال بالا رفتن از پلکان قدرت در واشنگتن بودند.

این فشار بخصوص در لبنان که از سال ۱۹۷۶ تحت نفوذ سوریه درآمده بود محسوس بود.

در سپتامبر سال ۲۰۰۴، یک قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد خواهان خروج نیروهای سوریه از لبنان شد.

پنج ماه بعد رفیق حریری نخست وزیر سابق لبنان که در تهیه متن قطعنامه دست داشت، ترور شد و علیرغم انکار سوریه، این کشور عامل ترور معرفی شد.

در اثر فشار شدید بین المللی و لبنان، نیروهای سوریه ناچار به ترک لبنان شدند.

پس از آن طولی نکشید که این نکته روشن شد که در حالی که آمریکا ممکن است مایل به تغییر رفتار سوریه باشد، مصمم به تغییر رژیم این کشور نیست.

با توجه به اشتیاق آمریکا برای بیرون بردن نیروهایش از باطلاق عراق، این کشور اشتیاقی به یک ماجراجویی تازه در منطقه نداشت.

به این دلایل بشار اسد به حال خود گذاشته شد تا به سیاست های زیرکانه خود برای توازن قدرت ادامه دهد و در حال حفظ روابط استراتژیک با ایران و متحدان منطقه ای مانند حزب الله لبنان و نیز کشورهای محافظه کار منطقه از جمله عربستان سعودی، به تدریج مناسبات خود با واشنگتن، پاریس و دیگر پایتخت های کشورهای غربی را بهبود بخشد.

Image caption عده زیادی سوریه را در ترور رفیق حریری مقصر می دانند

در همین حال روابط سوریه با ترکیه همسایه شمالی اش که زمانی برای میانجیگری برای گفتگوهای صلح با اسرائیل تلاش می کرد، شکوفا شد.

ولی بدون تردید چالش های بزرگی در راه است.

'دهه به هدر رفته'

در همین حال با توجه این اتهامات که ایران برای تولید بمب هسته ای تلاش می کند و این که سوریه، حزب الله لبنان را به موشک های اسکاد مجهز می کند، در باره احتمال یک جنگ منطقه ای دیگر بسیار صحبت می شود.

هر دو اتهام رد شده است.

عوامل اجتماعی و اقتصادی نیز می تواند ثبات داخلی این کشور را به مخاطره بیاندازد.

اگر چه سوریه در سال ۲۰۰۵، برنامه اصلاحات اقتصادی را شروع کرد و گام هایی برای حذف سوبسیدها و تشویق بازار آزاد برداشت، بیکاری و فقر در این کشور به شدت افزایش یافته است.

علاوه بر این، مسئله فساد در ابعاد گسترده نیز مطرح است.

دیدبان حقوق بشر که از گروه های مدافع حقوق بشر است به مناسبت دهمین سال حکومت بشار اسد، گزارشی تحت عنوان "دهه به هدر رفته" انتشار داده است.

در این گزارش آمده است که: "نهادهای امنیتی سوریه و سازمان وحشتناک مخابرات ( سازمان امنیت)، مردم را بدون حکم جلب بازداشت و شکنجه می کنند و عاملان این کارها از مجازات کاملا مصون هستند."

ولی بشار اسد اکنون بیش از هر زمان دیگری قدرت را کاملا قبضه کرده است و این که او دومین دهه حکومت خود را جشن بگیرد اکنون بیشتر از سال ۲۰۰۰، محتمل به نظر می رسد.

مطالب مرتبط