دادگاه جزایی بین المللی، کارآمد یا ناکارآمد

Image caption رهبر سودان در پی عادی سازی روابط با چاد است

موضع و اقدام اخیر دولت چاد، تردیدهایی را درباره آینده و کارآمدی دادگاه جزایی بین المللی ایجاد کرده است.

این کشور در روزهای اخیر میزبان عمر البشیر، رئیس جمهور سودان بود که این دادگاه او را به اتهام نسل کشی و جنایت علیه بشریت محکوم دانسته است، اما چاد حاضر به بازداشت او نشد.

اکنون این سوال ایجاد شده که کشورهایی مانند چاد را چگونه می توان به اجرای تعهداتشان در قبال این دادگاه وادار کرد؟

ظاهر امر نشان می دهد که دولت چاد به نحو بارزی در انجام وظایف قانونی خود کوتاهی می کند.

چاد از کشورهایی است که صلاحیت دادگاه بین المللی جزایی را پذیرفته است. دادگاهی که حکم جلب عمر البشیر، رئیس جمهور سودان را به اتهام ارتکاب نسل کشی در منطقه دارفور صادر کرده است.

حالا عمر البشیر وارد خاک چاد شده و باید حکم دستگیری او به اجرا گذاشته شود.

اما باید دید که ابعاد حقوقی و قضایی این مسئله از ابعاد سیاسی و دیپلماتیک آن جدا خواهد شد یا نه؟

به هر دلیل، مقامات چاد تصمیم گرفته اند که رئیس جمهور سودان را دستگیر نکنند.

در حالت نظری، قضات دادگاه بین المللی جزایی (آی.سی.سی) می توانند دولت چاد را به دلیل عدم رعایت احکام این دادگاه، به شورای کشورهای عضو آی.سی.سی ارجاع دهند. هرچند این مسئله هرگز در عمر کوتاه این نهاد قضایی بین المللی اتفاق نیفتاده است.

با این حال از آنجا که شورای امنیت سازمان ملل متحد مسئله دارفور را به دادگاه بین المللی جزایی ارجاع داده، قضات آن می توانند موضوع چاد را به شورای امنیت سازمان ملل متحد هم ارجاع دهند.

این مورد در گذشته هم اتفاق افتاده است. وقتی دولت سودان از دستگیری دو مجرم خودداری کرد، پرونده اش به شورای امنیت ارجاع شد.

این ماجرا می تواند بخشی از دلایل نگاه منفی تعدادی از کشورها به دادگاه بین المللی جزایی را توضیح دهد.

دیدگاه شماری از کشورهای جهان این است که دادگاه بین المللی جزایی، هرچند با نیت خوب تاسیس شده اما در اصل نهادی است که به دنبال محاکمه رهبران کشورهای آفریقایی فقیر است.

به عبارتی اجرای عدالت درعرصه بین المللی به منطقه خاصی از جهان متوجه است.

البته آی.سی.سی به نوعی آخرین مرجع قضایی برای پیگیری یک مسئله است. به ویژه در مواردی که سیستم قضایی در کشوری، توانایی و آمادگی رسیدگی به مواردی را نداشته باشد.

به رغم تمامی این موارد، عدم اجرای حکم جلب عمر البشیر در چاد پرسش های متعددی را درباره موثر بودن دادگاه بین المللی جزایی در آینده مطرح کرده است.

مطالب مرتبط