سور بدخشانی: از خانه عروس تا منزل "پادشاه"

Image caption رنگ قرمز از ویژگی های لباس عروسان در بدخشان است

در ولایت بدخشان تاجیکستان حدود 200 هزار نفر از پیروان مذهب اسماعیلیه زندگی می‌کنند. به جز مذهب، زبان و رسوم و سنت‌های محلیشان نیز آنها را از دیگر مردم تاجیکستان متمایز کرده است.

بدخشانیهای تاجیکستان در کنار زبان فارسی تاجیکی، تقریباً با هفت زبان محلی صحبت می‌کنند که از زبانهای قدیمی ایرانی محسوب می شوند.

عروسی یا سور بدخشانی از جمله مراسمی است که آیینهای خاص خود را تا حال حفظ کرده و بعضی از این آیینها منحصر به منطقه بدخشان تاجیکستان هستند.

ما برای آشنایی با برخی از این آیینها در مراسم عروسی انگور و منیژه، دو جوان بدخشانی در ناحیه راشتقلعه شرکت کردیم.

Image caption غظای موسوم به چکش در خانه عروس به داماد پیشکش می شود

مانند مناطق دیگر، در بدخشان هم تا روز به خانه داماد بردن عروس مراحل ثبت رسمی ازدواج انجام می شود.

گلنار گداعلی یوا، رئیس شورای دهات تَودیم ناحیه راشتقلعه، در این باره می‌گوید: "شهروندیک ماه قبل از عروسی به مقامات محلی نامه ای رسمی می‌نویسد و خبرمی دهد که فرزندش قرار است عروسی کند."

"پیش از برپا شدن عروسی شهمرد و عروس مراسم ثبت رسمی ازدواج خود را انجام می دهندو بعد از آن مراسم عقد نکاح اسلامی انجام می شود.برای این کار مقام های محلی باید به خلیفه (روحانی اسماعیلی) اجازه دهند که او خطبه نکاح مسلمانی داماد و عروس رابخواند."

در روز عروسی، داماد و دوستانش و دیگر مهمانان و اهل روستا پس از ورود به خانه والدین عروس در گرد سفره می‌‌نشینند. در گوشه دیگری از این خانه عروس در احاطه گروهی از دختران می نشیند.

Image caption رقص بدخشانی از رقص مناطق دیگر تفاوت دارد

صیاد بنیاد، مدیر بخش فرهنگ حکومت ناحیه راشتقلعه می گوید: "بعد استقبال از مهمانان، به نزد داماد خوراکی می آرند که بدخشانیها آن را "چیکَش" می‌گویند. این خوراک از نان، روغن، قند و شیر عبارت است. شیر به معنی سفیدی، قند شیرینی زندگی و روغن قوت و نیرو است که برای داماد آرزو می‌کنند."

پس از صرف غذا رقص و پایکوبی شروع می‌شود. سپس، مهر یا جهازی که داماد برای عروس تهیه کرده است، به جانب عروس تحویل داده می‌شود.

از آغاز سال گذشته با پیشنهاد آقاخان چهار، رهبر اسماعیلیان جهان، همه عروسها و دامادها در بدخشان قبل از نکاح مسلمانی باید در حضور همه مهمانان جشن عروسی قرارداد ازدواج را امضا کنند.

گلحسن شاهفاضلف، خلیفه (یا روحانی اسماعیلی)، در این باره گفت: "برای تصدیق این قرارداد گواهها در این جا شرکت ورزیدند، وکیلان بودند و همه ما در این سند امضا گذاشتیم، یعنی همه ما تا آخر عمر این دو نفر مسئولیت داریم."

به گفته مقامات محلی، پس از راه اندازی قرارداد ازدواج از 214 عروسی ای که در دو سال اخیر در شورای دهات تَودیم ناحیه رشتقلعه صورت گرفته، تنها دو مورد طلاق ثبت شده است.

Image caption عروسان بدخشانی روز عروسی هفت لباس برتن می کنند

در بدخشان، عروس قبل از رفتن به خانه داماد هفت پیرهن می پوشد و پنح روسری به سر می کند.

شیرینبیک احمدبیکف، مردمشناس محلی، در باره این آیین می گوید که این کار نشان‌دهنده پاکی اخلاق روحی و جسمانی عروس و داماد است.

جشن عروسی یا سور در بدخشان مملو از رقص و سرود و موسیقی و رنگ و زیبایی است. وقتی که این جشن در خانه والدان عروس به پایان رسید، عروس را به خانه داماد یا به تعبیر بدخشانیها به خانه "پادشاه" می‌برند.

کودکان با ایستادن در مسیر حرکت ماشین عروس و داماد از حرکت آن مانع می شوند و تا شیرینی یا هدیه ای نگیرند از سر راه کنار نمی روند.

رسم دیگری که در بدخشان رایج است، استقبال اقوام و نزدیکان داماد در زادگاه او با شیر و روغن از عروس و داماد است.

یکی دیگراز آیینها “پیتس پَتچید”، یعنی گشادن چهره عروس است. روسریهای عروس را شخصی که او را داماد انتخاب کرده است، با تیر و کمان چوبی از چهره عروس بالا می‌کشد.

این شخص پدر سوم عروس محسوب می‌شود و عروس هر سال باید یک بار با هدایا به دیدار او برود. شرط اصلی این است که این فرد باید خود صاحب پدر و مادر باشد.

Image caption بستن راه توسط کودکان برای دریافت هدیه یکی از سنت های محلی است

در این میان، خوشبخت ترین افراد عروس و داماد هستند که مرحله‌ای تازه از زندگی خود را آغاز کرده‌اند.

انگور فاضل، دامادی که ما در جشن عروسی اش شرکت داشتیم، پس از آوردن عروسش منیژه به خانه گفت که وی شخصا به آیینها و سنتهای قدیمی ارج می گذارد.

وی احساساتش را در این باره این طور بیان کرد: " آرزو دارم که فرزندان من هم مانند ما با رعایت رسم و آیینهای مردمی عروسی کنند تا این آیینها هیچ گاه از بین نروند."

مطالب مرتبط