مذاکرات صلح؛ تشکیل کشور فلسطینی تا یک سال دیگر؟

دیدار اوباما، عباس و نتانیاهو- سپتامبر 2009
Image caption دولت اوباما برای از سرگیری گفتگوهای صلح بر اسرائیلی و فلسطینی ها فشار وارد کرده است

نخست وزیر اسرائیل و رئیس تشکیلات خودگردان فلسطینی به واشنگتن سفر کرده اند تا پس از حدود دو سال وقفه در مذاکرات دوجانبه، گفتگوهای صلح را از سر بگیرند.

این روند ناموفق هفده ساله در حالی از سرگرفته می شود که تحلیلگران نسبت به موفقیت آن خوشبینی چندانی ابراز نکرده اند.

تحلیلگران با اشاره به خواسته کاخ سفید برای به نتیجه رسیدن گفت و گوها تا یک سال دیگر، آن را یک قمار خطرناک سیاسی برای باراک اوباما در خاورمیانه می دانند.

بنیامین نتانیاهو و محمود عباس در حالی به واشنگتن سفر کرده اند، که دولت باراک اوباما در ماه های گذشته برای از سرگیری مذاکرات غیرمستقیم و سپس برگزاری گفت و گوهای مستقیم فشار زیادی را به دو طرف وارد کرد.

توقف موقت شهرک سازی در سرزمین های اشغالی و حضور محمود عباس در گفت و گوها که با کنار گذاشتن پیش شرط های او برای از سرگیری مذاکرات همراه بود، نتیجه این فشار است.

مهلت یک ساله

با از سرگیری گفت و گوها، این سوال مطرح می شود که فشار کاخ سفید تا چه حد در پیش بردن مذاکرات و حفظ این موفقیت نسبی موثر خواهد بود؟

کارشناسان می گویند این مذاکرات در صورتی در مهلت یک ساله تعیین شده به وسیله کاخ سفید به نتیجه خواهد رسید که علاوه بر گردهم آمدن طرف های مذاکره در کاخ سفید و انتشار عکس های مذاکره کنندگان در کنار میزبانشان، عزم آنها برای به نتیجه رسیدن گفت و گوها جدی باشد.

شایان سمیعی، کارشناس روابط خارجی آمریکا گفت: "اگر این گفت و گوها صرف دور هم جمع شدن باشد، به هیچ نتیجه ای نخواهد رسید. دو طرف قضیه باید با این دیدگاه وارد مذاکرات شوند که مجبور خواهند بود یک مقدار از خواسته های خود را پشت سربگذارند، می شود به یک چهارچوب صلحی نزدیک شد."

به گفته آقای سمیعی، عزم کاخ سفید برای اعمال فشار به دو طرف برای حرکت به سوی مصالحه در موفقیت گفت و گوها اهمیت زیادی خواهد داشت.

مروان معشر، از وزیران خارجه سابق اردن و از محققان مرکز تحقیقاتی کارنگی در واشنگتن می گوید موفقیت گفت و گوها به ارائه یک طرح جامع از سوی آمریکا بستگی دارد.

آقای معشر گفت: "خانم کلینتون از فرصت یک ساله گفت و گو برای به نتیجه رسیدن خبر داده است. به نظر من این خواسته در صورتی برآورده می شود که آمریکا یک بسته پیشنهادی ارائه دهد. اگر تعیین نتیجه گفت و گوها در طول یک سال آینده را برعهده دو طرف اسرائیلی و فلسطینی بگذاریم، باید بگویم که سال آینده باید فاتحه طرح تشکیل کشور مستقل فلسطینی را بخوانیم."

یک عامل زمانی مهم دیگر در تعیین سرنوشت این گفت و گوها، پایان یافتن تعلیق موقت احداث شهرک های یهودی نشین در سرزمین های اشغالی است.

بنیامین نتانیاهو در پاسخ به فشار کاخ سفید، شهرک سازی در سرزمین های اشغالی را به مدت ده ماه به حالت تعلیق درآورده بود.

این تعلیق در بیست و ششم سپتامبر، یعنی کمتر از یک ماه دیگر به پایان خواهد رسید.

آقای نتانیاهو تاکنون از خود نشانه ای را که بیانگرتمایل برای تمدید این تعلیق باشد، نشان نداده است و محمود عباس هم می گوید در صورت عدم تمدید منع احداث شهرک های جدید، از روند گفت و گوها خارج خواهد شد.

توافق منطقه ای

علاوه بر این، دستیابی به صلح پایدار در منطقه به حضور سایر قدرت های منطقه ای در این روند نیاز دارد.

در حالی که رهبران اردن و مصر همزمان با آغاز گفت و گوهای مستقیم در واشنگتن حضور دارند، جای خالی عربستان سعودی می تواند مشکل ساز باشد.

مروان معشر می گوید برای موجه کردن هر توافق صلحی بین فلسطینی ها و اسرائیل به یک توافق منطقه ای و حضور فعال قدرت های منطقه ای مانند عربستان سعودی و سوریه نیاز است.

آقای معشر گفت: "اسرائیلی ها نمی خواهند در ازای کوتاه آمدن از مواضع خود، تنها با نیمی از فلسطینی ها صلح کرده باشند. آنها خواستار قطع دخالت های ایران و مشخص شدن وضع حماس و حزب الله هستند. فلسطینی ها هم بدون اطمینان از حمایت گسترده اعراب نمی توانند در جهت مصالحه از بعضی مواضع خود مانند بازگشت پناهندگان کوتاه بیایند."

حضور مستقیم یا غیرمستقیم سوریه می تواند در برطرف کردن بخشی از نگرانی های امنیتی اسرائیل که فاکتور مهمی در موفقیت گفت و گوهاست، موثر باشد.

آقای معشر می گوید سوریه می تواند در ازای بازپس گیری بلندی های جولان، در تبدیل ماهیت نظامی جنبش های حزب الله و حماس به احزاب کاملا سیاسی کمک کند.

رفع نگرانی عربستان سعودی درباره ماهیت سیاسی بیت المقدس شرقی نیز می تواند ضمن جلب حمایت این کشور از روند صلح، به مصالحه تشکیلات خودگردان فلسطینی مشروعیت دهد.

هیلاری کلینتون، وزیر خارجه آمریکا پیش تر به موانع پیش روی گفت و گوهای صلح اشاره کرده بود.

حال باید دید مذاکره کنندگان تا چه حد آمادگی پشت سر گذاشتن موانع را دارند.

مطالب مرتبط