ژنگ هه: داستان سندباد چینی

دریاسالار ژنگ هه
Image caption دریاسالار ژنگ هه، مسلمان بود و در سال ۱۴۳۳ در ۶۲ سالگی درگذشت

ژنگ هه، دریاسالار رشید قامت چینی، با ۳۰۰ کشتی و ۳۰ هزار خدمه، قدرتمندترین ناوگان دنیا را تحت فرماندهی خود داشت.

به زودی، باستانشناسان کار بر روی بقایای کشتی غرق شده در سواحل کنیا را آغاز خواهند کرد که ظاهرا متعلق به کسی است که به عقیده برخی مورخان، داستانهای سندباد بحری از زندگی او الهام گرفته شده است.

باستان شناسان چینی که به تازگی وارد این کشور شده اند، امیدوارند این کشتی غرق شده شواهدی از اولین تماس چین با آفریقای شرقی بدست دهد.

ناوگان ژنگ، بیش از ۶۰۰ سال پیش با بر افراشتن بادبان ها، هفت سفر دور و دراز انجام داد و به سواحل آسیای جنوب شرقی، خاور میانه و آفریقا رسید.

برخی حتی ادعا می کنند او چندین دهه قبل از کریستف کلمب، کاشف مشهور اروپایی، به آمریکا رسید اما مورخان نسبت به صحت این قضیه اطمینان ندارند.

ژنگ، که به عنوان دریاسالار خواجه "سه جواهر" نیز مشهور بود، در کشتی گنج خود هدایایی از طرف امپراطور چین شامل طلا، چینی و ابریشم، به همراه داشت.

این هدایا در طول مسیر تجاری مورد استفاده اعراب، با عاج، صمغ و اولین زرافه چین معاوضه شد و آوازه خاندان سلطنتی مینگ را به دیگر نقاط رساند.

اما ژنگ، با گذشت تنها چند سال از مرگش، از یاد مردم رفت و ماجراهای او، با پشت کردن چین به دنیا و انزوای طولانی این کشور، برای چندین قرن به فراموشی سپرده شد.

حال، ژنگ دوباره متولد شده است و به نظر می رسد در این تجدید حیات، چیزی ورای کنجکاوی تاریخی صرف، نهفته باشد.

کشتی شکسته

گفته می شود که کشتی غرق شده، یکی از کشتی های ناوگان ژنگ است که در سال ۱۴۱۸ به شهر ساحلی مالیندی رسید.

چینی ها اطمینان دارند که بقایای کشتی را جایی که قبلا قطعاتی از سرامیک دوره مینگ به سطح آب آمده بود، در نزدیکی مجمع الجزایر لامو پیدا خواهند کرد.

دولت چین، ۳ میلیون دلار، برای این پروژه مشترک سه ساله سرمایه گذاری می کند. کنیا امیدوار است که با اجرای این پروژه، یافته های مهمی در مورد روابط اولیه چین و آفریقا بدست آید.

به اعتقاد تحلیلگران، اجرای این پروژه با اهداف چین برای نزدیکی دیپلماتیک به کشورهای آفریقایی جهت تامین منابع و نفوذ سیاسی چین در این منطقه مطابقت دارد.

ژنگ هه- که به نام چنگ هو هم شناخته می شود، دوباره به عنوان یک قهرمان ملی مورد ستایش قرار گرفته است.

حزب کمونیست، او را به عنوان پیشتاز "سیاست درهای باز" که چین را دوباره به عنوان یک قدرت جهانی مطرح کرد، معرفی می کند.

Image caption ناوگان ژنگ، بیش از ۶۰۰ سال پیش با بر افراشتن بادبان ها، هفت سفر دور و دراز انجام داد

جف وید، از موسسه مطالعات آسیای جنوب شرقی در سنگاپور می گوید: "قدرت گیری دوباره چین، نگرانی های زیادی را به همراه داشته است."

پرفسور وید ادامه می دهد: "ژنگ را به عنوان نماد آغوش باز چین برای بقیه دنیا و سفیر صلح دوستی این کشور مطرح می کنند. این عبارات در هر جایی خارج از چین که اسمی از ژنگ هه به میان می آید به گوش می رسد."

دای بینگو، نماینده چین در اتحادیه کشورهای آسیای جنوب شرقی، "آسه آن"، که از شخصیتهای اصلی سیاست خارجی چین به حساب می آید، در ملاقات امسال خود با رئیس آسه آن گفت: "می خواهم اطمینان پیدا کنم که کسی از چین نمی ترسد. سفرهای ژنگ هه، به جای خون ریزی، غارت و استعمار، ارمغانی مانند ظروف چینی، ابریشم و چای به همراه داشته است." این سخن او اشاره ای بود به اقدامات قهری استعمارگران غربی.

آقای دای ادامه داد: "امروز، ژنگ هه هنوز هم به عنوان سفیر صلح و دوستی شناخته می شود."

ابزاری کار آمد

ادوارد فریدمن، متخصص مسایل چین، می گوید ژنگ هه دریا سالاری از دوره "امپراطوری" است؛ زمانی که هنوز مرزها و حدود کشورها تعریف نشده بودند.

پرفسور فریدمن از دانشگاه ویسکانسین در مدیسون ادامه می دهد "سفرهای او واقعی بودند و دستاوردهایش از عجایب زمان خودش محسوب می شوند؛ اما جزئیات این سفرها جای بحث دارد؛ روایتی که دولت چین مطرح می کند، واقعیات تاریخی را در جهت منافع سیاست خارجی نادیده می گیرد."

دنگ شیائو پینگ، سیاستمداری که به عنوان معمار "بازگشایی" چین در دهه ۱۹۸۰ شناخته می شود، گفته بود که چین هرگز به دنبال هژمونی و استیلای قدرت خود نخواهد بود. هو جینتائو، رئیس جمهور این کشور نیز بارها تاکید کرده است که روش استراتژیک دولت چین، توسعه صلح آمیز خواهد بود.

پروفسور جف وید، مورخی که اسناد مربوط به سفرهای ژنگ در دوره مینگ را ترجمه کرده است، چهرۀ رئوفی که از این جهانگرد نشان داده می شود را به چالش می کشد.

او می گوید اسناد تاریخی نشان می دهد که این ناوگان حامل گنج، سلاح های پیچیده به همراه داشتند و حداقل در سه درگیری نظامی در جاوه، سوماترا و سریلانکا شرکت کرده بودند.

او ادامه می دهد: "به دلیل اینکه تاکنون تقریبا هیچ تحلیل منتقدانه ای از این متون وجود ندارد و نگارش تاریخ هنوز توسط دولت انجام می گیرد، برای مردم چین بسیار دشوار است که درک کنند ممکن است دولتشان توسعه طلب، خطرناک یا مهاجم باشد. ملی گرایی چینی با بی اعتنایی نسبت به روابط گذشته چین همراه است و چهره ای که از ژنگ هه به نمایش گذاشته می شود نیز بخشی از این بی اعتنایی است."

موسسه بین المللی ژنگ هه در سنگاپور با این "نگرش غربی" مخالفت می کند و معتقد است درگیریهایی که او مجبور به شرکت در آن ها شده است، یا تلافی جویانه بوده یا اینکه برای فرار از دزدان دریایی در دریاهای آزاد اتفاق افتاده است.

چن جیان چین، سخنگوی این موسسه می گوید: "این درگیریها در حد یک جنگ تمام عیار نبودند و به وضوح، نشانگر دیپلماسی صلح جویانه ژنگ هه هستند."

داستان این دریانورد قدیمی چینی با مایه هایی از اسطوره آمیخته شده است. بر اساس افسانه های کنیایی، بعضی از ملوان های کشتی غرق شده نجات یافتند و به آن ها اجازه داده شد در کنیا بمانند و با زنان بومی ازدواج کنند.

آزمایش "دی ان ای" که روی موامکا شیرافو، یک زن جوان کنیایی که اکنون در چین اقامت دارد، انجام شد شواهدی از نیاکان چینی را نشان داد و به او بورسی اعطا شد تا در طب چینی تحصیل کند.

پروفسور وید می گوید: "او را می توان نمادی از صلح جهانی، با ارزشی به اندازه هر میراث تاریخی دیگر دانست."