دشواری‌های بازسازی پاکستان سیل‌زده

 سیل‌زدگان پاکستان
Image caption پول‌های اهداشده برای سیل‌زدگان از مصیبت آنها چندان نکاسته است

پاکستان در محاصره مشکلات مختلف است. از یک طرف سیلاب‌ها حدود ۲۳ درصد زمین‌های حاصل‌خیز آن را پوشانده و از سوی دیگر طی روزهای گذشته افراطگرایان طالبان بیش از ۱۲۰ تن را کشتند.

درعین حال یک اصطکاک سیاسی شدید در این کشور پدید آمده که احتمال مستقرشدن حکومت نظامی و بروز رکود اقتصادی را، آن هم برای سال‌های متمادی ‌تقویت می‌کند.

بعضی از پاکستانی‌ها بر این باورند که وقوع سیل، یک زنگ بیدار باش را به صدا درآورده تا از یک سو نخبگان حاکم را وادار به اخذ تصمیمات سازنده در جهت اداره کشور کرده و آنها را به ایفای نقشی موثر در جهت توسعه هر چه بیشتر و کاهش فقر گسترده ملزم سازد و از سوی دیگر با تحکیم مبانی مردم‌سالاری، راه را برای غلبه بر افراط گرایان مسلمان هموار کند.

با این حال، ‌چنین امیدی در سایه مشکلات جدی ناشی از بحران جاری چندان پررنگ نیست. اعتماد و اطمینان نسبت به دولت و نخبگان غیرنظامی و نظامی کاملا از بین رفته است.

کمک‌های ناچیز

به نظر می‌رسد سال‌ها سوء مدیریت، فساد اداری، سوء تدبیر و حکم‌فرمایی نظامیان و دولت‌های منتخب ناکارآمد پس از حکومت نظامی بالاخره اثر خود را در جایی نشان داده است.

اکنون شاهد آن هستیم که کشورهای امداد رسان، بنیادهای خیریه، ‌ثروتمندان و مدارس کودکان داخل یا خارج از کشور، یکی پس از دیگری از اهدای کمک به دولت پاکستان برای نجات حدود ۲۰ میلیون نفر از اهالی این کشور که دچار بلای سیل شده‌اند، سرباز می‌زنند.

در سطح بین‌المللی، کشورهای اهداکننده از قبول تعهد مالی به دولت پاکستان خودداری کرده و کمک‌های خود را به سمت سازمان‌های غیر دولتی غربی و پاکستانی هدایت می‌کنند. بنا به گفته یوسف رضا گیلانی، نخست وزیر پاکستان، تنها کمتر از ۲۰ درصد کمک‌هایی که تاکنون تقبل شده، از طریق دولت دریافت خواهد شد.

‌گزارش می‌شود که میزان کمک‌های مردمی که از طریق اعانات در ایالات متحده و اروپا جمع شده، در نازل‌ترین سطح اقدامات امدادی در عصرحاضر بوده است. پس از گذشت ۵ هفته از شروع سیل، هنوز فاصله زیادی تا تحقق درخواست کمک ۴۵۹ میلیون دلاری سازمان ملل متحد وجود دارد.

بنا به گفته سازمان ملل متحد در دوم سپتامبر، دریافت کمک‌های مالی بین‌المللی در دو هفته قبل از آن تقریبا متوقف شده، ‌این در حالی ا‌ست که در این مدت تنها ۱۷ میلیون دلار در صندوق اعانات سازمان ملل به این منظور جمع‌آوری شده است.

Image caption آیا پاکستان به تنهایی از پس مشکلاتش برخواهد آمد؟

چنین به نظر می‌رسد که جامعه جهانی از پاکستان مایوس شده و یا حداقل دولت این کشور مورد اعتماد و وثوق هیچ کسی نیست.

در همین حال جدالی بین دولت مرکزی و دولت‌های محلی چهار ایالت سیل زده بوجود آمده‌ ،‌جدال بر سر این که چه کسی می‌تواند پول‌های اهدا شده را هزینه کند. به علاوه، برخی از رهبران سیاسی فرصت طلب دولت را دعوت به برقراری حکومت نظامی یا اجرای مقررات محدود کننده آمد ‌و ‌شد کرده‌اند.

از زمان شروع سیلاب‌ها هیچ اقدام موثری توسط آصف علی زرداری، رئیس جمهور پاکستان یا آقای گیلانی، نخست وزیر این کشور صورت نگرفته تا نشانگر شفافیت واقعی دولت پاکستان در دریافت و هزینه کردن پول‌ باشد و رضایت اهداکنندگان بین‌المللی و پاکستانی را جلب کند.

دولت مرکزی، ‌دولت‌های ایالتی، ارتش و حتی مجلس ملی پاکستان به شکل غیرمعمولی صندوق‌های جداگانه جمع‌آوری کمک به راه انداخته‌اند. پاکستانی‌های معدودی در این کمک‌ها سهیم شده‌اند، زیرا هیچ کس به این نهادها اطمینان ندارد.

با این وجود، ‌یک کمک بزرگ تقبل شده به وسیله سازمان‌های مالی بین‌المللی در راه است که روی هم رفته بین دو تا سه میلیارد دلار برای نو سازی و بازسازی زیرساخت‌های ویران شده را شامل می‌شود.

جنون دزدی

اگر چنین پولی واقعا در راه باشد، زمان آن خواهد بود که رهبران مبتلا به "جنون دزدی" پاکستان سعی کنند تا اعتماد عمومی از دست رفته را بازیابند.

لازم خواهد بود که سیاستمداران برای تاسیس یک "صندوق امن" توافق کنند؛ ‌صندوقی نظیر آن چه که درافغانستان برای تامین هزینه‌های دولت‌، ارتش و پلیس ایجاد شده است. صندوق بازسازی پاکستان می‌تواند توسط هیات مدیره‌ای شامل بانک جهانی و دیگر سازمان‌های وام دهنده و نیز اقتصاددانان برجسته و غیر وابسته پاکستانی و شخصیت‌های موسسات خیریه که هیچ ارتباطی با دولت ندارند، اداره شود.

در چنین شرایطی پاکستانی‌ها هم‌چنان تصمیم گیرنده اصلی خواهند بود اما به هر حال کسانی که چنین تصمیماتی را اتخاذ می‌کنند با رئیس‌جمهور ،‌نخست وزیر و یا رهبران مخالفان دولت سابقه دوستی و مودت نخواهند داشت.

نظام اداری مالی و نیز ارتش پاکستان کرسی‌های خود را خواهند داشت اما مطمئنا قدرت وتو کردن تصمیمات اتخاذ شده در مورد چگونگی هزینه شدن این پول‌ها را نخواهند داشت.

وظیفه‌ آنها منحصر به اجرای بی طرفانه تصمیمات اتخاذ شده توسط صندوق برای بازسازی مناطق آسیب‌دیده خواهد بود.

Image caption سیلاب‌ها بیش از ۸۰۰۰ کیلومتر از جاده‌ها و خطوط آهن و ۱۰۰۰ پل را با خود شسته و از بین برده است

این صندوق نه تنها بر هزینه‌ها نظارت خواهد کرد بلکه به دولت دراقدامات بی‌طرفانه و غیر سیاسی بازسازی‌اش یاری خواهد رساند. هم‌چنین به برنامه ریزی جهت اصلاحات دراز مدت اقتصادی نظیر وسعت بخشیدن به سهم مالیات‌ها و وادار کردن زمین‌‌داران به پرداخت مالیات بر درآمد کمک خواهد کرد.

تکنوکرات‌های به شدت کارآمد پاکستانی، فعالان سازمان‌های غیر دولتی و اقتصاددانان مستقل متعددی در پاکستان وجود دارند که دولت فاقد هر گونه نفوذی بر آنهاست.

پایه های متزلزل

شکی نیست که ارتش و سیاستمداران چنین پیشنهادی را با این استدلال رد می‌کنند که پذیرش این امر، پایانی خواهد بود بر حق حاکمیت یک قدرت اتمی که برای یک ملت مستقل پذیرفتنی و قابل تحمل نیست.

اما در هر صورت پایه‌های حاکمیت نخبگان پاکستان در صورتی که قادر به دوباره منسجم کردن کشور و بازیابی اعتماد از دست رفته عمومی نباشد، از هم اکنون متزلزل بوده و در حال فروپاشی ‌است.

بعد از زمانی که نخبگان حاکم در سال ۱۹۷۱ "پاکستان شرقی" را که اکنون بنگلادش نامیده می‌شود از دست دادند، کاهش اقتدار دولت پاکستان در جریان سیل‌های اخیر شدیدترین میزان در تاریخ این کشور است.

این کاهش اقتدار هم چنین نتیجه بروز یک فاجعه ملی بوده، درست در زمانی که قسمت شرقی کشور دچار طوفان شدید شده، هیچ پاسخ دلگرم کننده‌ای از نخبگان غرب پاکستان دریافت نکرده است.

هنگامی که سیل فرو بنشیند و عملیات بازسازی آغاز شود، مجادلات داخلی و تهدید‌های سیاسی شدت بیشتری خواهند گرفت.

عملیات بازسازی که به عهده دولت گذاشته شده به جای این که حاوی یک برنامه معقولانه و قابل پذیرش باشد، توسط سیاستمداران و زمین‌داران عمده برای برآوردن منافع محلی آنها مصادره خواهد شد.

اکنون ۸۰۰۰ کیلومتر از جاده‌ها و خطوط آهن و ۱۰۰۰ پل توسط سیل شسته شده و از بین رفته، ۷۰۰۰ مدرسه و ۴۰۰ مرکز درمانی ویران شده، برق در مناطق گسترده ای در شمال پاکستان قطع شده و یک پنجم زمین‌های زراعی به زیر آب رفته و قربانیان سیل را خطر جدی بروز بیماری‌های همه‌گیر تهدید می‌کند، ‌در چنین شرایطی نیاز به یک برنامه منسجم و همه جانبه بازسازی به شدت احساس می‌شود.

این، خود به وجود اعتمادی عمیق‌تر بین دولت، ‌ارتش و مردم نیاز دارد، ‌چیزی که اکنون وجود ندارد.

مطالب مرتبط