معمای جانشینی حسنی مبارک؛ جمال جای پدر را می گیرد؟

جمال مبارک
Image caption یک کارزار بدون وقفه غیر رسمی برای به صحنه کشاندن جمال مبارک در مصر به راه افتاده است

برای حدود سه دهه، حسنی مبارک، رئیس جمهور مصر یکی از ستون‌های صحنه سیاست خاورمیانه بوده است، ستونی که همه چیز حول آن می‌چرخد.

در حالی که بیش از یک سال به انتخابات ریاست جمهوری مانده، صحنه سیاسی مصر مبهم است و کسی نمی تواند آینده را پیش بینی کند.

حسنی مبارک ۸۲ ساله است. شایعات مبنی بر عدم سلامت او به شدت تکذیب شده. این برای کسی در سن و سال او عجیب به نظر می رسد.

‌آقای مبارک به شکل قابل ملاحظه‌ای فعال است و برنامه‌ کاری فشرده ای را دنبال کرده است.

مسئولیت‌های سنگین او چنان به دنبال‌هم ردیف شده‌اند که گویی سعی در طعنه زدن به کسانی را دارند که ادعا می‌کنند توان کاری آقای مبارک رو به نزول است.

درعین حال ، سکوت در مقابل این سوال کار سختی است که آیا او شایسته این است که برای یک دوره شش ساله طاقت فرسای دیگر براین کرسی تکیه بزند، ‌آن هم در حالی که تا زمان برگزاری انتخابات آینده که ۸۳ ساله خواهد شد؟

در میان این فضای پر التهاب، یک کارزار عجیب برای نامزد کردن جمال مبارک، پسر رئیس جمهور در حال شکل گیری ا‌ست تا او را به بالاترین سمت اجرایی کشور برساند.

پوستر‌هایی که جمال را در کنار پدر نشان می‌دهند، در همه ‌جای مناطق فقیر نشین نصب شده‌اند. کارزارهای متعدد در اینترنت در حال جمع‌آوری میلیون‌ها امضا برای دعوت از او برای نامزدی برپا شده ‌است.

در منطقه اداری شهر و در حالی که در خیابان‌ها از شور زندگی در گرمای نفس‌گیر عصر تابستان موج می زند ، ‌تجمع کوچکی برگزار شده تا هر چه بیشتر برای او امضا جمع کند. پول زیادی صرف چاپ پوسترها و فراهم کردن بلندگوها برای این اجتماع کوچک شده است.

حزب حاکم دموکراتیک ملی که جمال یکی از مقامات عالی‌رتبه آن است، براین نکته اصرار دارد که این حزب و جمال مبارک چنین کارزارهایی را ترتیب نداده و بر آنها صحه نمی‌گذارند. برعکس؛ این حزب می‌گوید که این کارزارها به شکل خودجوشی در میان عامه مردم به پا شده و آنها توان جلوگیری از آن را ندارند.

یکی از مقامات عالی رتبه حزب حاکم مصر به نام علی الدین هلال این گونه توضیح می‌دهد: "چنین کارزارهایی نشان دهنده انگیزه توده مردم در این زمینه ‌است و به هیچ وجه به حزب دموکراتیک ملی ربطی ندارند. هیچ کدام از رهبران این حزب بر این کارزارها صحه نگذاشته اند، چه به شکل رسمی و چه غیر رسمی. به همین خاطر این کارزارها به صورت فعالیت‌های داوطلبانه منفرد و جدا از هم در جامعه باقی می‌مانند."

صدای سکوت

جمال مبارک خود به شکل بارزی در مقابل این کارزارها سکوت کرده است، ‌نه آنها را تائید می‌کند و نه برای متوقف ‌کردن آنها تلاشی می‌کند. به همین دلیل است که ناظران صحنه سیاست مصر به این که این کارزارها همان باشند که وانمود می‌کنند، مشکوک‌اند.

تناقضات بارز و متعددی در آن چه "کارزارهای خودجوش" نامیده‌ می‌شوند، وجود دارد.

جمال مبارک یک تاجر پیشه جوان و زیرک است که مدتها در خارج از کشور کار کرده و با مجموعه‌ای از تجار و اصلاح طلبان مصری ارتباط دارد که نوعی ظریف از سرمایه‌داری بازاری را به اقتصاد بی جنب و جوش مصر تزریق کرده‌اند.

او از زمان کودکی از امتیازات خاص برخوردار بوده است، ‌در کاخ ریاست جمهوری بزرگ شده و ترجیح داده به جای این که به یک بیمارستان مصری اعتماد کند، همسرش را برای زایمان فرزندشان به انگلستان ببرد.

بنابر این عجیب به نظر می‌رسد که ساختمان "‌اتحاد خلق برای حمایت از جمال مبارک" در یکی از کثیف‌ترین و مخروبه‌ترین خیابان‌های قاهره واقع شده باشد.

عجیب‌تر از آن این است که مجدی الموردی، هماهنگ کننده این کارزار دلیل نیاز به نامزدی فرزند رئیس جمهور را "قدرت‌زدایی از طبقه نخبه جامعه" بداند.

اما در عین حال، ‌مجدی وهبی، یک فعال سیاسی دیگر که از جمال طرفداری می‌کند، می‌گوید: "نباید او را پسر رئیس جمهور بنامید. می‌توانیم از او به عنوان یک تاجرپیشه یاد کنیم. می توانیم او را تحصیل کرده بخوانیم. او خیلی تحصیل کرده، بانفوذ و قدرت‌مند است. در هر کدام از برنامه‌هایش سهمی برای ما جوان‌ها در نظر گرفته شده است."

'رسوایی'

تعجب آور نیست که مخالفان دولت از این جریان، برداشت خود را دارند.

Image caption جمال مبارک سابقا یک بانک‌دار فعال در زمینه سرمایه گذاری بوده است

شادی طاحا عضو حزب مخالف الغد این کارزار را تلاشی می‌داند برای نشان دادن التماس جامعه مصر از جمال مبارک برای قبولی نامزدی در انتخابات. او می‌گوید این یکی از رسوایی های بی شمار حزب دموکراتیک ملی است. او عقیده دارد ریاست جمهوری جمال مبارک، مصر را صدها سال به عقب خواهد برد.

ممکن است همه راست بگویند. آن‌هایی که این کارزارها را راه انداخته‌اند ممکن است به سادگی در حال انجام کاری باشند که فکر می‌کنند ممکن است با تائید حزب دموکراتیک ملی همراه گردد و بعدها بتواند امتیازی را از رئیس جمهور آینده مصر بگیرند.

ولی اگر تحلیل مخالفان درست باشد، مساله ای که هنوز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد موضع شخص حسنی مبارک در این زمینه است.

چند سال پیش حسنی مبارک گفته بود که تا آخرین نفس به مصر خدمت خواهد کرد. او این اظهارات را به دلیل عدم انتصاب یک معاون برای خود بیان کرده بود. بنابراین تا امروز برای او جانشین خاصی تعیین نشده است.

برخورد او با نامزدی پسرش هرگز در سطح عمومی مشخص نبوده‌است. آن چه به وضوح به چشم می آید، این است که پدر هرگز به وضوح جمال را تائید نکرده است.

بعضی براین باورند که حسنی مبارک ممکن است در مورد صلاحیت پسرش برای احراز این سمت تردید داشته باشد.

آیا کسانی که این کارزارها را به راه انداخته‌اند رئیس جمهور را به چالش می‌کشند؟‌یا این که این کارزار خود نوعی گمانه زنی برای سنجش میزان محبوبیت آقای مبارک است.

مصری‌ها به این که گاهی سیاست کشورشان با روش‌های نه چندان شفاف اداره شود، عادت دارند.

اما اگر این آغاز یک تلاش جدی برای کاندیداتوری جمال باشد، ‌به وضوح نشان دهنده عدم اعتماد به نفس مردی است که ممکن است رهبر آینده مصر شود.

مطالب مرتبط