به روز شده:  16:48 گرينويچ - دوشنبه 27 سپتامبر 2010 - 05 مهر 1389

تاجیکستان

رو نهادن جوانان تاجیک به اسلام تندرو؟

برای پخش این فایل، نرم افزار "جاوا اسکریپت" باید فعال شود و تازه ترین نسخه "فلش" نیز نصب شده باشد

پخش با "ریل پلیر" یا "ویندوز میدیا پلیر"

وادی فرغانه هفت ولایت تاجیکستان، ازبکستان و قرقیزستان را با ۱۰ میلیون جمعیت در بر می گیرد و مرکز اسلام در آسیای میانه محسوب می شود. تراکم زیاد جمعیت، نرخ بالای بیکاری، منابع اندک آب و ادعاهای مرزی میان سه کشور، از ویژگیهای این منطقه است.

مهاجرت کاری به روسیه، قاچاق مواد مخدر و پیوستن به گروههای افراط گرای مذهبی عمدترین گزینه در پیشاروی نسل جوان این وادی است. انگیزه های اصلی گرایش جوانان وادی فرغانه به گروههای افراط گرای مذهبی و تروریستی چیست؟

اسلام سنتی و ارزشهای معتدل اسلامی در وادی فرغانه چه نقشی دارند و تأثیر آنها در آینده روی این منطقه چه خواهد بود؟

در رشته گزارشهایی که تلویزیون فارسی بی بی سی در همکاری با بخش آسیای میانه بی بی سی تهیه کرده است، این موضوعها در ۵ شهر و ناحیه تاجیکستان به بررسی گرفته خواهند شد. بخش اول این گزارش به اسفره، شهری در شمال تاجیکستان، اختصاص دارد

سلامت شرافاوا یک زن معمولی، اما داستان زندگی‌اش شگفت‌آور است. پسر وی روحن ‌الدین، از جمله سه جوان محلیست که آمریکایها در افغانستان دستگیر کرده و به زندان گوانتانامو انتقال داده بودند.

سال 2000 روحن‌الدین شرافاوا برای جستجوی کار به روسیه رفت. مادرش دو سال از او خبری نداشت. و بعد، روزی از صلیب سرخ نامه‌ای دریافت کرد که روی پاکت آن آدرس اردوگاه گوانتانامو ثبت شده بود.

سلامت شرافاوا می گوید پسر او آدمکش نیست

سلامت نمی‌داند که پسرش چه گونه به افغانستان رفته است. به نظر وی، روحن الدین را با راه فریب به آن جا برده‌اند.

سلامت شرافاوا می‌گوید: “اینها به تاجیکستان، افغانستان و آمریکا زیان نیاورده‌اند. وی آدمکش نیست. من او را تربیت کرده‌ام.”

سرانجام در بهار سال 2007 روحن‌الدین از زندان گوانتانامو آزاد شد. اما وقتی به تاجیکستان برگشت، او را دوباره بازداشت کردند. وی به اتهام عضویت در یک گروه ممنوع اسلامگرا برای 17 سال به زندان محکوم شد. مادر وی می‌گوید، اخیراً ده سال دیگر به دوره محکومیت پسرش افزوده شده. گویا وی قصد فرار از زندان را داشته است.

حتی پیش از بازداشت روحن‌الدین، شرافاوا و دو جوان محلی دیگر در اسفره، چارکوه به عنوان یک روستای مذهبی شهرت داشت. این روزها نفوذ دین در این جا بیشتر احساس می‌شود.

چیزی که برای مردم مناطق دیگر تاجیکستان در چارکوه تعجب‌آور است، این است که در مغازه‌های اینجا نمی‌توان مشروبات الکلی خریداری کرد.

اسرائیل خوجه عمکپاچایف، ساکن روستای چارکوه: “نوشیدن مشروب مکروه و فروختنش گناه است. از نقطه نظر اسلام، اگر مشروب بفروشم، من هم مرتکب گناه می‌شوم.”

اسلام در حیات مردم چارکوه از ایام کودکیشان نقش بارزی دارد. این نوجوانان در مسجد جامع حضرت شاه نماز ظهر می‌خوانند. این مسجد از جمله 25 مسجد روستاست.

اما جوانانی که می‌خواهند دانش دینی عمیقتر بیاموزند، با مشکلاتی رو به رو می‌شوند.

وقتی اسامی سه جوان محلی در فهرست زندانیان گوانتانامو منتشر شد، مقامات مدرسه دینی چارکوه را بستند.

مدرسه سلمان فارس در اسفره تنها مدرسه دینی است که به صورت رسمی فعالیت می‌کرد. هشت سال قبل فعالیت این مدرسه متوقف شد و اکنون جوانانی که می‌خواهند تعلیمات دینی بگیرند، مجبوراند این کار را به صورت زیرزمینی یا پنهانی انجام بدهند.

مدرسه سلمان فارس در ناحیه اسفره تنها مدرسه ای است که به صورت رسمی فعالیت می کرد

این مدرسه در سال 1992 تأسیس یافته و طول 10 سال فعالیتش بیش از 140 جوان از آن فارغ شده‌اند.

هدیت‌الله عادل زاد، سر مدرس مدرسه سلمان فارس گفت: “مدرسه را بستند به این بهانه که دوباره ثبت نام نشده است و گواهینامه استفاده زمین ندارد. اما وقتی ما این مدرسه را افتتاح کرده بودیم، برای زمین آن تنها قرار حکومت ناحیه ضرور بود. این سند در دست ما هست.”

اما اگر می‌خواهید اسلام را بهتر بیاموزید، چه باید بکنید؟ برادران صادرخان و نادرخان برنامه‌ای در این زمینه دارند.

صادرخان می‌گوید: “در عربستان در باره قرآن و سرگذشت و حدیثهای پیغمبر مواد زیاد است، به این دلیل می‌خواهم برای تحصیل به آن جا روم.”

ولی برنامه هایی از این قبیل مقامات تاجیک را عمیقا نگران کرده.

امامعلی رحمان، رئیس جمهور تاجیکستان، در چند سخنرانی اخیر خود از والدان خواست تا نگذارند که فرزندانشان در مدارس دینی خارجی تحصیل کنند: “فرزندانتان را دعوت کرده برگردانید که اکثریت این مکتبها دینی نیستند، افراط گرا و تروریست می‌شوند. آینده دشمنان و خائن ملت می‌شوند.”

روشن است که ‌اندیشه‌های افراط گرایانه به چارکوه قبلاً راه یافته بودند و این تنها خاص بازداشتیان سابق گوانتانامو از این منطقه نیست.

در چارکوه بعضی زنان و دختران یک نوع روسری یا برقع استفاده می‌کنند که فرنجی نام دارد و خاص زنان آسیای میانه ‌است. پوشش فرنجی در گذشته کمتر مشاهده می‌شد، اما حالا زنان از آن بیشتر استفاده می‌کنند. ظاهراً زنان برقع پوش می‌خواهند به این وسیله صداقت خود را به اسلام سختگیرانه سلفی نشان بدهند.

سال گذشته وضعیت در اسفره بناگاه وخیم شد. نیروهای امنیتی تاجیکستان عملیاتی علیه یک گروه مسلح انجام دادند.

در رستای چارکوه زنان از نوع مخصوص برقع استفاده می کنند

در این عملیات چهار عضو مسلح حرکت اسلامی ازبکستان، یک گروه مرتبط با القاعده در آسیای میانه‌ کُشته شدند.

گفته می‌شود افراد مسلح از قرقزستان وارد شده بودند. چارکوه و برخی از روستاهای دیگر اسفره با قرقزستان و ازبکستان هم‌ مرز هستند. به گفته مرزبانان، از آن جایی که مرز میان این کشورها علامت ندارد، برای افراد، مواد مخدر و ‌اندیشه‌های بنیادگرایانه عبور از مرز در مناطق دور افتاده‌ای مانند این جا بسیار آسان است.

عبدالستار بابایف رهبری بخش محلی حزب نهضت اسلامی تاجیکستان در اسفره را بر عهده دارد. این تنها حزب رسمی مذهبی در آسیای میانه‌است. آقای بابایف می‌گوید: “حزب نهضت اسلامی ریشه مردمی دارد. به طلبات هر مسلمان پاسخگو است. حزب تندگرا نیست، حزب معتدل است. موافق قوانین تاجیکستان و قانونهای بین‌المللی و شریعت اسلام فعالیت می‌کند.”

از سوی دیگر، وضع بد اجتماعی مردم در چارکوه است که بعضی جوانان را به سوی جریانهای افراطگرا سوق می‌دهد. این مشکل خاص تمام وادی فرغانه است.

آقای بابایف می گوید حزب نهضت اسلامی تاجیکستان طبق قوانین تاجیکستان و قانون های بین المللی فعالیت می کند

نعمت‌الله میرسیداف، کارشناس مسائل منطقه در این باره گفت: “سطح بیکاری خیلی بلند است، زیرا یگان کارخانه صنعتی فعالیت نمی‌کند. مسئله‌های اجتماعی خیلی زیاد است. تنها منبع درآمد مردم چارکوه روسیه است. آنها به روسیه می‌روند و از راه تجارت پول زیاد کار می‌کنند.”

در کافه اینترنتی در چارکوه نورسان زیادی را مشغول بازیهای کامپیوتری دیدم. پس از چند سال این نوجوانان به جستجوی کار خواهند پرداخت. اگر بهبودی در چارکوه به وقوع نپیوندد، آینده آنها ناروشن خواهد بود. حالا تنها مشغولیت آنها بازیهای کامپیوتریست. برای آنها اینترنت یک وسیله تفریح و سرگرمی محسوب می‌شود. در گزارش بعدی به این موضوع خواهیم پرداخت که چه گونه گروههای افراطگرا برای افزایش تعداد طرفداران جوانشان از اینترنت استفاده می‌کنند.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.