به روز شده:  14:56 گرينويچ - چهارشنبه 29 سپتامبر 2010 - 07 مهر 1389

تاجیکستان

خجند: اینترنت و افراط گرایی مذهبی

برای پخش این فایل، نرم افزار "جاوا اسکریپت" باید فعال شود و تازه ترین نسخه "فلش" نیز نصب شده باشد

پخش با "ریل پلیر" یا "ویندوز میدیا پلیر"

ابتدای ماه سپتامبر اولین حمله انتحاری در تاجیکستان که در یک ساختمان پلیس در شهر خجند رخ داد، چهار کشته و 25 زخمی بر جای گذاشت. بیشتر آسیب‌دیدگان این حادثه ماموران پلیس هستند.

مقامات گفتند که احتمال دارد افراد مهاجم از جمله پیروان حرکت اسلامی ازبکستان، یک گروه مذهبی ممنوع در آسیای میانه‌باشند که با سازمان القاعده نیز مرتبط است.

خجند، مرکز ولایت سغد، در دوران اتحاد شوروی از مراکز پیشرفته صنعتی در شمال تاجیکستان محسوب می‌شد. اکنون فقر و بیکاری، فساد مالی و نبود فرصتهای شغلی و تحصیلی جوانان زیادی را به دامن گروههای مذهبی افراط گرا ‌افکنده است.

خجند دومین شهر بزرگ تاجیکستان است. در طول تاریخ بیش از 2500 ساله خویش این شهر حمله و تاراج بیگانگان را زیاد دیده است: از اسکندر مقدونی گرفته تا چنگیزخان و روسها. حالا این شهر با حمله دیگری روبروست که با ‌اندیشه و افکار مردم سر و کار دارد: افراط گرایی و جهاد جهانی در اینترنت.

حرکت اسلامی ازبکستان یک سازمان افراط گرا محسوب می‌شود که حالا طرفدارانش در شمال پاکستان و افغانستان همراه با طالبان علیه نیروهای دولتی و بین‌المللی می‌جنگند.

آقای جوره یف می گوید کسی ضمانت داده نمی تواند که جوانان از طریق اینترنت تحت تاثیر گروه های افراطی قرار نمی گیرند

مانند شهرهای دیگر تاجیکستان در خجند هم هر کس می‌تواند به راحتی وارد سایت اینترنتی این گروه شود. اما ظاهرا تنها حرکت اسلامی ازبکستان نیست که مشغول تبلیغ جهاد جهانی از طریق اینترنت است.

فرهاد جوره‌یف، سردبیر نشریه ازبکی “سغد حقیقتی”، می‌گوید: “امروزه بسیار سازمانهای دینی افراط گرا سایتهای اینترنتی خود را دارند. کسی ضمانت داده نمی‌تواند که یک جوان مثلا 16 یا 17 ساله با راه استفاده از اینترنت تحت تاثیر این یا آن گروه افراط گرا قرار نگیرد. چنین خطری وجود دارد، زیرا به نظر من، در تاجیکستان سایتهای اینترنتی تحت نظارت نیستند.”

به گفته منابع رسمی، طی 10 سال اخیر بیش از 300 نفر به اتهام عضویت در حزب التحریر، یک گروه مذهبی ممنوع در تاجیکستان، زندانی شده‌اند. هدف این گروه ایجاد یک خلافت اسلامی است. تعدادی از اعضای زندانی حزب التحریر ساکنان ولایت سغد هستند.

"بهرام" نام مستعار مرد جوانی است که 34 سال دارد. وی مانند صدها جوان دیگر تاجیک برای عضویت در حزب التحریر شش سال عمرش را در زندان گذرانده است.

وی از نحوه برخورد مقامات با زندانیان، از جمله اعضای زندانی حزب التحریر، می‌گوید: "چند روز اول آنها شما را شکنجه می‌کنند. بخصوص اگر آنها هیچ دلیلی برای اثبات جرم شما نداشته باشند، شما حتما شکنجه می‌شوید. بعضیها را به صندلی برقی می‌نشانند، دستان بعضی دیگر را با آهن داغ می‌سوزانند، استخوانهایشان را می‌شکنند. سپس، محاکمه و برای دوره‌های طولانی به زندان محکوم می‌کنند."

علیشیر: نبودن پول و نبودن کار سبب می‌شود جوانان عضو حزب التحریر شوند، ولگردی کنند و شرابخوار شوند

برخی از صاحب‌نظران می‌گویند یکی از سببهای گرایش جوانان به ‌اندیشه‌های افراط گرایانه این است که بیکاری گسترده جوانان به مشکلی داغ در ولایت سغد تبدیل شده است.

علیشیر یکی از دهها جوان است که در بازار کارگران کرایه یا "مردِکاربازار" در مرکز شهر خجند منتظر کارفرمایان پولدار است.

وی می‌گوید: "من مدرک آموزش عالی دارم. از بخش شیمیا و زیست‌شناسی دانشگاه خجند فارغ‌التحصیل شدم. از سبب بیکاری به این جا می آیم و اگر کاری پیدا شود، همراه بچه هایی که از ناحیه‌های دیگر این جا آمده‌اند، آن را انجام می‌دهیم. اگر پول یابیم، به خانه می‌بریم، تا زندگیمان را پیش بریم. نبودن پول و نبودن کار سبب می‌شود جوانان عضو حزب التحریر شوند، ولگردی کنند و شرابخوار شوند."

هم اکنون از زمان حکومت شوروی که خجند را به یک شهر پیشرفته صنعتی تبدیل کرده بود، فاصله زمانی زیادی گذشته است.

آن وقت این شهر "لنین آباد" نام داشت، صدها کارخانه صنعتی در این جا فعال بودند. جمعیت قابل ملاحظه‌ای از روسها در خجند و محلات اطراف آن زندگی می‌کردند.

بعضی از مؤسسه‌ها و کارخانه‌های صنعتی، مانند کارخانه اورانییوم "وُستُک رِدمِت"، مستقیما تحت نظر مسکو فعالیت می‌کردند.

در زمان شوروی در کارخانه ابریشم خجند 13 هزار نفر کار می کردند

اکنون بیشتر این کارخانه‌ها از فعالیت بازمانده‌اند و یا به طور کامل کار نمی‌کنند. مثلا، کارخانه ابریشم خجند در گذشته 13 هزار کارگر داشت، ولی امروز اندکی بیشتر از 1000 نفر در آن جا کار می‌کنند.

گسترش نفوذ اسلام را در مساجد شهر خجند به خوبی می‌توان مشاهده کرد. هزاران نفر از مردم محلی که عمدتا جوانان و نورسان هستند، هر روز جمعه برای خواندن نماز به مسجد شیخ مصلحت الدین این شهر می آیند.

چند سال پیش نمازگزاران در این جا کمتر به نظر می‌رسیدند، ولی حالا روزهای جمعه بعضیها حتی از سبب پُر بودن مسجد در بیرون محوطه آن به عبادت می‌پردازند.

مسجد "نور اسلام" دومین مسجد بزرگ در شهر خجند است. این مسجد با پول خیریه مردم ساخته شده است. این مسجد سال 1991، درست پس از چهار روز استقلال تاجیکستان افتتاح شد.

عباد‌الله کلانزاده، امام‌خطیب این مسجد، از حضور گسترده جوانان در مساجد خوشحال است، ولی گرایش بعضی جوانان به گروههای تندرو مذهبی او را نگران کرده است.

آقای کلانزاده علت پیوستن جوانان به گروه های افراط گرای مذهبی را ناآگاهی آنها از اسلام می داند

آقای کلانزاده می‌گوید: "در طول 70-80 سال، دولت ضد دین بود. تاجیکستان مستقل شد، درها باز شدند، جریانات و فکر و عقیده‌ها با هر راه به کشور داخل شدند. اما به نظر من، سبب اصلی گرایش بعضی جوانان به حزب التحریر، سلفیه و گروههای دیگر مذهبی ممنوع، بی‌خبری آنها از اسلام است."

در مقابل، بسیاری از جوانان که به گروههای مذهبی ممنوع، مانند حزب التحریر، پیوسته‌اند، معتقدند که راه درستی را انتخاب کرده‌اند.

بهرام، زندانی سابق حزب التحریر، در این باره می‌گوید: "وقتی شما در تاجیکستان جوان هستید، واقعا انتخاب زیادی ندارید. اگر می‌خواهید در دانشگاه تحصیل کنید، باید رشوه بدهید، وقتی از دانشگاه فارغ می‌شوید، برای پیدا کردن شغل به منصبداران باید رشوه بدهید. اما اگر نفری به این جوان توضیح بدهد که در اسلام عدل و انصاف هست، البته وی اسلام را انتخاب می‌کند که به نظر من، کار درستی است."

در زمان شوروی بیشتر رهبران تاجیکستان از خجند برخاسته بودند. به این سبب نفوذ آداب و سنتهای اسلامی در این جا کمتر احساس می‌شد. در قیاس با این شهر، در وادی رشت، در شرق تاجیکستان، مردم چه در گذشته و چه حالا نسبتا سنتگرا هستند.

یکی از دلایل نفوذ حزب التحریر و گروههای دیگر مذهبی غیر رسمی در شمال تاجیکستان نسبت به شرق این کشور هم ظاهرا همین است.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.