به روز شده:  17:17 گرينويچ - سه شنبه 05 اکتبر 2010 - 13 مهر 1389

تاجیکستان

فقر و فساد: عوامل افراطگرا ی ی در تاجیکستان؟

برای پخش این فایل، نرم افزار "جاوا اسکریپت" باید فعال شود و تازه ترین نسخه "فلش" نیز نصب شده باشد

پخش با "ریل پلیر" یا "ویندوز میدیا پلیر"

شهر دوشنبه پایتخت دولت تاجیکستان است. تنها دولتی که پس از فروپاشی شوروی در آسیای میانه ‌درگیر جنگ داخلی شد و سرانجام با امضای یک توافقنامه صلح مخالفان اسلامیش را در مدیریت کشور سهیم کرد.

اما اکنون و با گذشت 13 سال از امضای این توافقنامه، هیچ یک از چهره‌های اسلامی دیگر در منصبهای دولتی دیده نمی‌شوند.

حزب نهضت اسلامی رهبران معنوی خود را از دست داده و حالا با یک مشکل عمده روبروست: از یک سو دولت بعضی از اعضای آن را به افراط گرا یی متهم می‌کند و از طرف دیگر، نسل جوان فکر می‌کند که این حزب به اندازه کافی بنیادگرا و طرفدار اصلاحات سیاسی نیست.

در عین حال، نیروهای جدیدی به نام اسلام سر برآورده‌اند که به گفته دولت، به افراط گرا یی دینی دامن می‌زنند.

شکوفایی یا فقر؟

تاجیکستان از نظر اقتصادی در آخرین رده در آسیای میانه‌قرار دارد. شاید به این سبب دیدن خودروهای گران‌قیمت در خیابانهای دوشنبه برای بسیاری از خارجیها تعجب‌آور باشد.

در سالهای اخیر تعداد ویلاها یا منازل باشکوه در دوشنبه و شهرهای دیگر تاجیکستان در حال افزایش است. اینها بیشتر به منصبداران و افراد ثروتمند تعلق دارند.

جوانان نشرات مذهبی را در بازار و غرفه های سر راهی پیدا می کنند

بسیاری از کارشناسان منابع درآمد برخی از ثروتمندان در تاجیکستان را انحصار تجارت برخی از کالاها از سویی گروههای نزدیک به مقامات و یا قاچاق مواد مخدر می‌دانند.

تاجیکستان با افغانستان بیش از 1300 کیلومتر مرز مشترَک دارد.

مناطق مرزی تاجیکستان با افغانستان از مسیرهای اصلی انتقال مواد مخدر از افغانستان به آسیای میانه‌ و روسیه و سپس به اروپا محسوب می‌شود.

بر اساس ارزیابیهای برخی از سازمانهای بین‌المللی، تاجیکستان از نظر گسترش فساد اداری در پایینترین رده کشورهای جهان قرار می‌گیرد. میزان فقر در این جا بالاست. بسیاری از مردم در یک روز کمتر از یک دلار درآمد دارند.

حالا بسیاری از خانواده‌ها با کمک مبلغهایی زندگی می‌کنند که نزدیکانشان-مهاجران کاری تاجیک، از روسیه می‌فرستند. بر اساس آمار رسمی، آنها هر سال به تاجیکستان حدود دو میلیارد دلار انتقال می‌دهند، مبلغی تقریباً برابر بودجه سالانه دولت.

علی‌محمد، یک ساکن شهر دوشنبه، می‌گوید: “وقتی در جامعه، در حکومت، در وزارت نسبت به مردم بیعدالتی می‌کنند، بعد مردم به دینها و رویه‌های دیگر رو می‌آرند. من خواستار آن هستم که خداوند به همه رهبران توفیق و انصاف دهد.”

اما هزارها نفر از مردم نه به خاطر آن به مسجد می‌روند که از خدا برای رهبران کشور طلب عدل و انصاف کنند. بسیاریها راه نجات خود از ورطه فقر و ناداری را در طاعت و عبادت می‌بینند.

از طرف دیگر، مشکلات اقتصادی و اجتماعی برای جریانها و گروههای ممنوع مذهبی، مانند سلفیه، جماعت تبلیغ، حزب التحریر و حرکت اسلامی ازبکستان، فرصت مناسبی فراهم کرده است، تا آنها صفوف خود را از جمله جوانان تقویت کنند.

دولت و گروههای اسلامی

در پی فروپاشی شوروی مخالفت کمونیستها با گروههای اسلامگرا و ملی در تاجیکستان منجر به آغاز جنگهای داخلی در این کشور شد. جنگی که هزارها کُشته بر جای گذاشت و دهها هزار دیگر را بی‌خانه و آواره کرد.

کبیری: "ما مناسبت خود با آنهایی را که با ما برخورد خشونتبار می‌کنند، تغییر خواهیم داد”

پس از پنج سال جنگ دولت تاجیکستان و مخالفان اسلامیش در تابستان سال 1997 در شهر مسکو موافقتنامه صلح را امضا کردند.

در چارچوب اجرای توافقات صلح، حزب نهضت اسلامی که نیروی اصلی مخالف دولت بود، اجازه فعالیت در تاجیکستان را به دست آورد و حالا تنها حزب سیاسی مذهبی در قلمرو شوروی پیشین است.

یکی از توافقات دیگر صلح وا‌‌گذاری 30 درصد منصبهای دولتی به نمایندگان مخالفان پیشین بود.

در آغاز بسیاری از منصبهای دولتی به نمایندگان مخالفان وا‌گذار شده بود. ولی حالا، با گذشت بیش از ده سال از امضای توافقنامه صلح، هیچ کدام از نمایندگان مخالف، از جمله حزب نهضت اسلامی، در هیئت دولت باقی نمانده‌اند.

انتخابات اخیر پارلمانی و آن چه مخالفان دولت تقلبات گسترده در انتخابات خوانده‌اند، اختلاف میان دولت و حزب نهضت اسلامی را تا اندازه‌ای افزایش داده است.

محی‌الدین کبیری، رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، می‌گوید: “این انتخابات به ما هشداری داد که شاید حکومت در آن که حزب ما را همچون شریک و همکار خود برای ساختن یک جامعه نو تاجیکستان می‌بیند یا نه، سؤالها را به وجود آورد که این سؤالها را ما باید درست و عمیق تحلیل کنیم.”

“البته، ما هیچ گاه بیرون از چارچوب قانون قدم نخواهیم زد، فرهنگ سیاسی همیشه سرمشق کار ما خواهد بود، منافع ملی و دولتی همچنین، ولی ما مناسبت خودمان را با کسانی که با ما مناسبت به اصطلاح خشونت بار و غیراخلاقی می‌کنند، یک کمی تغییر خواهیم داد.”

بر اساس آمار رسمی، حزب نهضت اسلامی تاجیکستان در انتخابات اخیر پارلمانی حدود هشت درصد آرای رأی‌دهندگان را به دست آورده است.

اما رهبران حزب و بعضی از ناظران انتخاباتی ادعا می‌کنند که حزب نهضت اسلامی دست کم 30 درصد آرا را به خود اختصاص داده بود.

علی‌: "خداوند به همه رهبران توفیق و انصاف دهد”

فرزانه خالقاوا، یک دانشجو، می‌گوید: “در انتخابات پارلمانی تاجیکستان اکثریت جوانان همسال من و خود من به حزب نهضت اسلامی رأی داده بودیم. چرا؟ چون که جوانان، مثلاً، شرایط خوب برای زندگی و تحصیل ندارند. و شاید این وضع آنان را وادار می‌کند که به جریانهای دینی و مذهبی که شاید به آنها آرامی می‌بخشد، روی آورند.”

بسیاری از کارشناسان به افزایش توجه مردم به اسلام، ارزشهای دینی و حزب نهضت اسلامی تاجیکستان در سالهای آخر تأکید می‌کنند. اما مدتهاست که حزب نهضت اسلامی از موضع تند و خشن دولت در قبال این حزب شکایت می‌کند.

عبدالرحیم خالق اف، رئیس کمیته دین تاجیکستان در باره مناسبت دولت با این حزب سیاسی گفت: “بزرگترین دستاورد تاجیکستان آین است که در پهنای یک دولت دموکراتیک و دنیوی یک حزب دارای خصوصیتهای دینی فعالیت می‌کند و با دولت همکاری دارد.”

“نمایندگان حزب نهضت اسلامی حالا در پارلمان فعالیت می‌کنند، آنها در تصویب قانونها شرکت می‌ورزند، و عموماً، در روند اصلاحات اقتصادی، سیاسی و حقوقی ‌اندیشه‌های خود را بیان می‌کنند. البته، بعضی مسائل جزئی پیدا می‌شود، سر آن مسائل جزئی ما باید درست ‌اندیشه کنیم، تا به اشتباه راه ندهیم.”

ناآرامی در رشت

شاید دو یا سه سال پیش کسی فکر نمی‌کرد که حالا هم در تاجیکستان رقیبان بالقوه امامعلی رحمان، رئیس جمهور، باقی مانده باشند و بتوانند برای مقامات درد سر ایجاد کنند. اما حوادث اخیر در وادی رشت، از جمله حمله به نظامیان تاجیک در دره کمراب، نشان داد که وضعیت سیاسی کشور آن گونه که قبلاً تصور می‌شد، نیست.

خالق اف: “بزرگترین دستاورد تاجیکستان این است که در یک دولت دنیوی یک حزب دارای خصوصیتهای دینی فعالیت می‌کند”

به گفته ناظران، رویدادهای اخیر تاجیکستان، یعنی حمله به نظامیان در رشت، فرار 25 زندانی از بازداشتگاه کمیته امنیت ملی از دوشنبه و اولین حمله انتحاری در خجند نشان می‌دهد که نه تنها پایداری دولت، بلکه تمامی کشور و حتی منطقه هم چه قدر ممکن است شکننده باشد.

شهاب‌الدین فرخیار، نویسنده و روزنامه‌نگار، می‌گوید: “اگر حکومتی می‌خواهد جامعه به سمت تندرویهای مذهبی نرود، اولاً باید یک جامعه‌ای سازد عادلانه، آزادیها در آن رعایت شوند. به اضافه این که فرصت بیان نظرات باشد، مردم محترم شمرده شوند، آزادیهای مردم، آزادیهای مذهبی محترم شمرده شوند.”

“ولی بالاتر از عقاید دینی مردم محترم شمردن همه عقاید است. یعنی باید تبلیغ شود که همه عقاید به نحوی محترم شمرده شوند.”

در مقایسه‌با دوران شوروی اکنون مردم تاجیک از آزادیهای بیشتر، از جمله در زمینه اعتقادات مذهبی، برخوردارند

“اما به طور طبیعی در جامعه‌ای که از نظر اقتصادی مشکل دارد، شاید این راهکارها خیلی جواب ندهد. یعنی یک دولت اگر همه تلاشش را بکند که یک چهره دموکراتیک از خودش نشان بدهد، اگر این جامعه از نظر اقتصادی به یک رفاه نسبی نرسد، همیشه زمینه تبلیغ برای گروههای تندرو وجود دارد.”

مسلم است که در مقایسه‌با دوران شوروی اکنون مردم تاجیک از آزادیهای بیشتر، از جمله در زمینه اعتقادات دینی و مذهبی، برخوردارند. اما همزمان در کشور فقیری مانند تاجیکستان شکافهای طبقاتی میان مردم دارا و نادار بیشتر می‌شود.

و ظاهراً همین، بیش از هر عامل دیگری، جوانان را واداشته که پاسخ مشکلات خود را در اسلام تندرو جستجو کنند.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.