جنگ و مذاکره؛ دوراهی افغانستان و طالبان

سرباز آمریکایی در قندهار
Image caption بسیاری از افغان‌ها اعتقاد دارند تنها حضور مستقیم ایالات متحده در گفتگو با طالبان می‌تواند تضمین کننده این امر باشد که اولویت‌های آنها توسط دولت افغانستان مورد معامله قرار نمی‌گیرد

اگر چه در مورد میزان پیشرفت در گفتگوهای احتمالی با طالبان اغراق شده اما این امر چندان هم دور از واقعیت نیست و تغییرات سیاسی مهمی که اتفاق افتاده امید به آغاز یک فرآیند منجر به صلح را افزایش داده است.

دو سال است که "گفتگو درباره برقراری گفتگو" بین حامد کرزی، ‌رئیس جمهور افغانستان و نمایندگان طالبان جریان دارد. اگر چه تاکنون هیچ حرکت عملی در زمینه مذاکرات اساسی بین دو طرف صورت نگرفته، اما ایالات متحده قدمی به جلو برای گفتگوی مستقیم با طالبان برداشته است.

حضور مستقیم ایالات متحده یکی از خواسته‌های اساسی هر دو طرف مذاکرات یعنی طالبان و حامد کرزی است.

گذرگاه امن

در اواسط ماه اکتبر امسال، بیانیه های ایالات متحده و نیروهای ناتو در کابل مبنی بر تسهیلات فراهم شده از طرف آنها در زمینه پذیرش یکی از شخصیت‌های اصلی طالبان از "شورای کویته" برای مذاکره با آقای کرزی محقق نشد.

این شخصیت هرگز خود را نشان نداد.

Image caption نیروهای ویژه ایالات متحده در سه ماه گذشته حدود ۳۰۰ نفر از فرماندهان میان رده‌ی طالبان را کشته‌اند

با این وجود در اوایل ماه اکتبر ملاقات‌هایی بین حامد کرزی و مولوی عبدالکبیر،‌ معاون نخست‌وزیر در زمان دولت طالبان صورت گرفت. ملا عبدالکبیر اکنون رهبری شورای محلی طالبان در پیشاور پاکستان را به عهده دارد.

آقای کبیر نمی‌تواند ادعا کند که سخنگوی " شورای کویته" است. شورای کویته، شورای عالی و اصلی طالبان است که به رهبری ملا محمد عمر در دهه ۱۹۹۰ بر افغانستان فرمان ‌می‌راند.

با این حال ناتو تسهیلاتی جهت امنیت سفر او به کابل فراهم کرد.

اکنون واضح است که ایالات متحده و ناتو تمایل دارند که گذرگاهی امن برای سفر نمایندگان طالبان به کابل فراهم کرده و گفتگوهای بین رئیس جمهور افغانستان و طالبان را تسهیل کنند.

این امر به لطف گفتگوهای محرمانه دو طرف که از تابستان سال ۲۰۰۸ شروع شده و معمولا در خارج از کشور بوده، امکان پذیر شده است.

هر سه فرمانده نظامی ایالات متحده در دو سال گذشته که دولت باراک اوباما برسرکار بوده، اعتقاد راسخ داشته‌اند که مذاکرات باید به تعویق بیافتد، آن هم تا زمانی که طالبان از نظر قدرت نظامی ضعیف شده و دولت ایالات متحده در موقعیت قوی‌تری قرار گرفته باشد.

تا همین چندی پیش نیز ژنرال دیوید پترائوس، فرمانده نیروهای ایالات متحده و ناتو بر این اعتقاد استوار بود.

اگر چه بروز تغییرات در دکترین نظامی ایالات متحده دور از انتظار نیست ولی نیروهای ایالات متحده و ناتو با جدیت و پشتکار تمام کارزارشان را در پاکسازی پایگاه‌های طالبان در استان‌های جنوبی هلمند و قندهار را پیش برده‌اند.

نیروهای ویژه ایالات متحده می‌گویند که آنها در سه ماهه گذشته حدود ۳۰۰ تن از فرماندهان میانی طالبان را کشته اند.

جنگ با طالبان و در عین حال حمایت از پیشرفت گفتگو‌ها بین آنها و آقای کرزی می‌تواند دستور کار جدید و واقع‌گرایانه‌تری برای فرماندهان نظامی ایالات متحده باشد.

فراهم آوردن گذرگاهی امن توسط ناتو می‌تواند یکی از تدابیری باشد که به ارتقاء سطح اعتماد بین طالبان و کابل کمک شایانی بکند، اعتمادی که می‌تواند به سرعت عمیق‌تر شود.

زمینه های برقراری صلح

تدابیر برای برقراری صلح می تواند شامل موارد زیر باشد:

• ایجاد منطقه‌ای امن در داخل یا بیرون افغانستان که بتوان در آن گفتگوها را ادامه داد

• اعلام آتش‌بس در مناطق مشخص تا بتوان امنیت امداد رسانی را در آنها تضمین کرد

Image caption فرماندهان ایالات متحده مصرانه اعتقاد دارند که مذاکرات باید تا زمان ضعیف‌شدن طالبان به تعویق بیافتد

• دستیابی به توافقی با طالبان برای خودداری آنها از حمله به نیروهای امداد رسان و مقامات اففان در مقابل توقف حملات نیروهای ویژه ایالات متحده به فرماندهان طالبان ریچارد هولبروک، ‌دیپلمات ارشد ایالات متحده مکررا اظهار داشته که با برگزاری کنفرانسی فراگیر (نظیر کنفرانس و توافق نامه "دیتون" که به جنگ در یوگسلاوی سابق پایان داد) صلح به افغانستان بازنخواهد گشت.

به جای آن، صلح در افغانستان باید لایه به لایه، منطقه به منطقه و قدم به قدم ایجاد شود. به نحوی که نیروهای به شدت پراکنده جنبش طالبان در ابتدا به توافقاتی "اعتمادساز" با نیروهای ناتو دست‌یابند، ‌توافقاتی که می‌تواند منجر به مذاکرات مقامات عالی‌تر با کابل شود.

از سال ۲۰۰۸ آقای کرزی گفتگوهایی محرمانه با هر سه دسته اصلی نیروهای طالبان داشته است اما هیچیک از این‌گفتگو‌ها به مذاکراتی جدی منجر نشده است.

این سه دسته شامل "شورای کویته" ملا عمر نیز می‌شود.

شبکه‌های رقیب تحت امر گلبدین حکمتیار و جلال‌الدین حقانی از متحدان ملا عمر هستند.

هر سه این گروه‌ها از سال ۲۰۰۱ در پاکستان مستقر شده‌اند و "‌آی اس آی"، سازمان اطلاعات پاکستان نفوذ قابل ملاحظه ای در تشکیلات آنها داشته و می‌تواند همه آنها را زیر فشار قرار دهد.

در ماه فوریه امسال سازمان اطلاعات پاکستان ملا عبدالغنی برادر، نفر شماره دوی طالبان را دستگیر کرد زیرا او بدون اجازه این سازمان اطلاعاتی مشغول مذاکره با برادر حامد کرزی در قندهار شده بود.

موضع ستیزه‌جویانه

Image caption شکی نیست که ایالات متحده و ناتو آماده‌اند که داشتن گذرگاهی امن را به طالبان پیشنهاد کنند

از آن زمان تا کنون ۳۰ تن از شخصیت‌های طالبان در پاکستان دستگیر شده‌اند و پراکندگی در جریان اصلی طالبان افزایش یافته است. این امر می‌تواند در کوتاه مدت به نفع پاکستان باشد ولی در دراز مدت به ضرر فرایند صلح خواهد بود.

از سال ۲۰۰۶ تاکنون آقای حکمتیار مشغول مذاکره با کابل است، با این حال او اختیار هیچ محدوده یا گروه جمعیتی را در دست ندارد و همین امر، اهمیت ناچیزی به او می‌دهد.

ایالات متحده به خصوص مخالف گفتگو با جلال‌الدین حقانی‌است، زیرا او را بیش از حد به القاعده نزدیک می‌داند. با این حال او شخصیت مورد علاقه ارتش پاکستان است زیرا نیروهای ستیزه‌جوی تحت امر او از افزایش نفوذ هند در افغانستان جلوگیری می‌کنند.

او که ۶۷ سال دارد و به شدت بیمار است، ‌فرماندهی را به پسرش، سراج‌الدین حقانی سپرده است.

سراج‌الدین نفوذ گسترده‌ای در شش ایالتی که قسمت عمده شرق افغانستان را تشکیل می‌دهند دارد و مهارت‌های "تروریسم مدنی" را از القائده آموخته است.

کابل و ناتو "شورای کویته" را به عنوان طرف اصلی گفتگوها مد نظر قرار داده‌اند، زیرا این شورا دارای مشروعیت سیاسی زیادی در داخل افغانستان بوده و نفوذ بسیاری در این کشور دارد. این در حالی ‌است که ایالات متحده می‌گوید ملاعمر "زیاده‌خواهی" می‌کند.

آقای اوباما در ماه دسامبر در سیاست‌گذاری ایالات متحده در افغانستان بازبینی جدیدی خواهد کرد. مهم‌ترین چیزی که در این بازبینی باید مد نظر قرار گیرد اتخاذ این تصمیم است که آیا ایالات متحده هم چنان باید به ایفای نقش حمایتی خود را از مذاکرات آقای کرزی با طالبان ادامه دهد یا این که برای مذاکرات مستقیم با طالبان وارد میدان شود.

برای بسیاری از افغان‌ها تنها درگیری مستقیم ایالات متحده در مذاکرات به آنها امید می‌بخشد که اولویت‌های آنها در خلال چانه‌زنی‌ها مورد معامله قرار نگرفته و نادیده انگاشته نشوند، اولویت‌هایی نظیر قانون اساسی، تحصیلات و حقوق زنان.

کتاب "طالبان" نوشته احمد رشید به تازگی و در دهمین سالگرد انتشار، با ویرایش جدید دوباره منتشر شده است. نام کتاب آخر او "هبوط به هرج و مرج – ایالات متحده و فاجعه پاکستان،‌افغانستان و آسیای مرکزی" است.

مطالب مرتبط