وسیله وصل یا فصل؟ طلاقهای تلفنی در ختلان

Image caption تلفن همراه تنها وسیله وصل نیست که وسیله فصل (جدایی) هم هست

برخی از سازمانهای زنان در شهر قرغانتپه می‌گویند که چندین مرد مهاجر تاجیک از روسیه به همسرانشان که در ولایت ختلان به سر می‌برند، به جایی نوشتن sms-ها یا پیامکهای عاشقانه و سرشار از محبت و سخنان زیبا "تلاق-پیام" ارسال کرده‌اند.

و چندین زن ناگهان بعد بلند شدن صدای تلفنهای همراهشان از شوهرانشان که سالیان درازی در انتظارشان بودند، به جای درود و پرس و پاس از همسرانشان کلمه "تلاق"را شنیده‌اند.

البته، طلاق از طریق تلفنهای همراه در تاجیکستان پدیده تازه‌ای نیست و در گذشته نیز گزارشهایی در این باره منتشر شده‌اند، ولی به گفته سازمانهای مدافع حقوق زن، طلاقهای تلفنی از سوی مردان مهاجر در ولایت ختلان در این اواخر رو به افزایش است.

sms-طلاق

اگر چه طلاق همسر از طریق تلفنهای همراه یا با ارسال پیامک (sms) برای مردان مهاجر کاری بس آسان است و پول و زمان زیادی برای آن صرف نمی‌شود، اما این امر پیامدهای روانی، اجتماعی و اقتصادی بسیار سنگینی برای زنان دارد.

Image caption خانم حکیماوا می‌گوید شمار زنانی که شوهرانشان از طریق تلفن آنها را طلاق کرده‌اند، کم نیست

رسالت حکیماوا، رئیس سازمان غیردولتی "زنان ختلان"، به بی بی سی گفت که همه‌روزه زنان زیادی بعد طلاق گرفتن از شوهران و بی‌سرپناه ماندن خود و کودکانشان برای گرفتن مشورتهای حقوقی به این مرکز مراجعه می‌کنند.

در میان آنها تعداد زنهایی هم که از طریق تلفن همراه یا با ارسال پیامک از شوهران مهاجر خود در روسیه و یا کشورهای دیگر طلاق گرفته‌اند، کم نبوده‌اند.

خانم حکیماوا می‌گوید در یک ماه اخیر چندین زن برای گرفتن مشورتهای حقوقی به سازمان "زنان ختلان" مراجعه کردند و سه نفر از آنها زنان کودکداری بوده‌اند که شوهرانشان آنها را با ارسال پیامک طلاق داده‌اند.

وی افزود: "زنان زیادی به مرکز ما مراجعه می‌کنند که مشکلات گوناگونی دارند. بیشتر آنها را شوهرانشان از روسیه طلاق داده‌اند. و همین طلاقهای پیامکی هم هست که زندگی چندین زن را ویران ساخته است."

"بعد خواندن پیامکهای طلاق از شوهر سنگینترین روزگار نصیب زن می‌شود، چون او در جایی تحصیل نکرده و شغلی هم نمی‌تواند پیدا کند. و بیشتر این گونه زنان کودکدار هستند."

"خبر بد"

سازمانهای زنان و اداره ثبت احوال شهروندی ولایت ختلان می‌گویند در باره زنانی که با دریافت پیامکها از تلفن همراه طلاق گرفته‌اند، هیچ گونه آماری موجود نیست. همچنین، مشاوره با زنان بیشتر به طور پنهانی انجام می‌شود و افشای هویت آنها جایز نیست."

با این حال، منابع اداره ثبت احوال شهروندی ولایت گفتند که در سال جاری 1069 خانواده رسماً از هم پاشیده است که این رقم نسبت به همین دوره سال گذشته 132 مورد بیشتر است. این ارقام شامل طلاقهای تلفنی هم می‌شود.

لیلا نام مستعار زنیست که او را در یک مرکز مشورت حقوقی دچار آمدم. وی از جمله زنهایست که با دریافت پیامک یا sms از شوهرش از شهر اوفا روسیه طلاق گرفته است.

لیلا که در یکی از محلات شهر قرغانتپه زندگی می‌کند، راضی شد در باره این موضوع با من صحبت کند، اما به این شرط که نامش را افشا نکنم و از او عکس هم نگیرم.

وی گفت: "یک شب با پسرم در خانه بودم و با مادرم گپ می‌زدیم. بعد آن که صحبت را با مادر تمام کردم، به تلفنم از شماره شوهرم یک sms (پیامک) رسید. هرچند در گذشته هرگز از شوهرم سخن خوبی نشنیده بودم، ولی از این اتفاق خیلی خرسند شدم."

ولی خرسندی لیلا چند ثانیه بیشتر نپایید: "بعد خواندن پیامک شوهرم دود از دماغم برآمد و زندگی در چشمانم تیره شد. باور نمی‌کردم که از او به جای سخنان محبت‌آمیز خبر بدی به من می‌رسد."

"امید باطل"

اگر چه برخی از زنان طلاقشده از طریق پیامکهای تلفنی به پیوند دوباره با شوهران خود امیدوارند، ولی علمای اسلامی می‌گویند که امید این گونه زنان باطل است.

Image caption خانم قاسم‌اوا می‌گوید باید شرایطی به وجود آورد، تا مردها نتوانند به این آسانی از طریق تلفن همسرانشان را طلاق دهند

از جمله، قاری ابوبکر برهان‌الدین، یک روحانی جوان، می‌گوید در دین اسلام طلاق از طریق تلفن یا پیامک (sms) به اندازه بیان لفظی طلاق، یعنی آنچه شوهر به زبان می‌آرد، معتبر است و پیوند دوباره میان زوجین در چنین شرایطی روا نیست.

وی می‌گوید: "چیزی که در دل است و در جایی نوشته یا گفته می‌شود، قابل انکار نیست. اگر پیامک را در واقع شوهر همان زن فرستاده باشد، پس نکاح مذهبی میان آنان بریده می‌شود. این امر در مورد طلاق از طریق زنگهای تلفنی (صدایی) هم صادق است."

فاطمه اکراماوا، روان‌شناس محلی، می‌گوید با چندین زن بی‌شوهرمانده صحبت کرده‌است و آنها را در وضعیتهای گوناگون روانی دیده است. وی معتقد است که طلاق در جامعه مردسالار تاجیکستان بر خلاف خود مردان بر زندگی زنان و وضعیت روانی آنان اثرات بیشتر و جدیتری می‌گذارد.

خانم اکراماوا افزود: "برای زنی که با وجود مشکلات خانوادگی صبر و طاقت را پیشه کرده و شوهرش را سالها و ماهها انتظاری می‌کشد، بناگاه طلاق گرفتن از طریق تلفن یا با دریافت پیامک وضعیتی مصیبتبار است."

"البته، این گونه زنان در وضعیتهای روانی گوناگونی قرار دارند و آن هنگام ممکن است دست به جرمی زنند یا قصد خودکُشی کنند. من با زنهایی واخوردم که از طریق تلفن یا با دریافت sms (پیامک) طلاق گرفته و وضعیت روانی فاجعباری داشتند."

"بیمسئولیتی" جامعه شناسان و تحلیلگران در ولایت ختلان افزایش فروپاشی خانواده‌ها، بویژه از طریق تلفن و پیامکهای تلفنی را، به عوامل زیادی مرتبیط می‌دانند.

از جمله، نرگس قاسم‌اوا، کارشناس محلی، می‌گوید مردها بعد از آن که در وطن عذاب زیادی را می‌بینند، پس از مهاجرت به روسیه، در آن جا کار کرده، زندگی خود را خوش می‌گذرانند و دیگر یاد زن و کودکانشان نمی‌کنند.

خانم قاسم‌اوا معتقد است که استفاده از فناوریهای مدرن، مانند تلفن همراه که وسیله مهم ارتباطیست، کار مردان را، از جمله در زمینه طلاق همسران، بمراتب آسانتر کرده است.

وی می‌گوید: "برای مردان طلاق تلفنی یا sms راه بسیار آسانی برای از دوش انداختن مسئولیت خانواده است. آنها که در مهتجرت‌کاری به خانه‌هایشان پول روان کرده نمی‌توانند، خود را براحتی از طریق تلفن از مسئولیت آزاد می‌کنند."

خانم قاسم‌اوا می‌گوید برای رفع این مشکل باید شرایطی به میان آورد، تا مردان نتوانند به این آسانی و با استفاده از فناوریهای جدید از مسئولیت خانوادگی خود سر تابند.

"انها همان گونه که ازدواج کردند، باید آمده، نکاحشان را لغو کنند، از جمله نکاح رسمیشان را. یک سخن که از طریق تلفن یا sms (پیامک) می‌رسد و نکاح سنتی ما را باطل می‌کند، زنی را بی‌شوهر یا کودکی را از پدر و مادر جدا می‌سازد."

"آمادهخور" گفته می‌شود بیشتر زنانی که از طریق زنگهای تلفنی و پیامک (sms) از شوهرانشان در روسیه طلاق گرفته‌اند، نفرانی بوده‌اند که نکاح رسمی نداشته‌اند.

Image caption زنگهای تلفنی و sms یا پیامکهای مهاجران زندگی آباد چندین زن را در ولایت ختلان تباه کرده

طبیعی است که این گونه زنان در صورت شکایت به دادگاهها نیز از ارث یا مهریه و حتی کمک‌پولی شوهران برای فرزندانشان پس از طلاق برخوردار نمی‌شوند.

همچنین، در میان مهاجرانی که زنان خود را با تلفن طلاق می‌دهند، مردان جوانی هم هستند که با خواهش والدان خود همسرانشان را به خاطر "آماده خور" بودن، طلاق می‌دهند و از خانه پیش می‌کنند.

اما در بیشتر موارد زنهای رانده‌شده با خود کودکانی هم دارند که بتنهایی از عهده خوراندن و پوشاندن آنها برنمیایند. در نتیجه، زندگی سخت و طاقت‌فرسایی در پیش روی آنهاست که نمی‌دانند چه گونه در برابر مشکلات آن ایستادگی کنند.

اگر چه زنگهای تلفنی و sms یا پیامکهای مهاجران زندگی آباد چندین زن را در ولایت ختلان تباه کرده، ولی هستند نفرانی، از این وسایل ارتباطی مدرن به نحو مثبتی بهره می‌گیرند. نذربی از جمله دخترانی می‌باشد که از طریق تلفن با جوانی شناس شده است. این جوان حالا به مهاجرت‌کاری و دریافت مبلغ برای انجام عروسیشان به روسیه رفته است.

نذربی می‌گوید که این جوان همه‌روزه به او زنگ زده، احوال‌پرسی می‌کند و پیامکهای عاشقانه می‌فرستد. پس، اگر عشقی در میانه‌ باشد، تلفن همراه فاصله میان زوجین یا دوستداران را کوتاه می‌کند و آنها را ممکن است به وصل برساند، وگرنه، .. آن وسیله فصل است.