مصر؛ خانه‌ای با پنجره‌های بسته

حسنی مبارک، رئیس جمهور مصر
Image caption حسنی مبارک از سال ١٩٨١ و پس از ترور محمد انورسادات، رئیس جمهور پیشین، قدرت را در دست دارد

ظاهرا مصر تقلبی‌ترین انتخابات پارلمانی خود در تاریخ معاصرش را تجربه کرده است.

کرسی‌های "اخوان المسلمین"، مهم ترین گروه مخالف دولت در مجلس این کشور از ۲۰ کرسی در مجلس گذشته به صفر تقلیل پیدا کرده ‌است.

حزب آزادیخواه "وفد" در دور اول انتخابات از مجموع ۵۱۸ کرسی، تنها سه کرسی را از آن خود کرده است. نتایج اعلام شده آن قدر ساده‌لوحانه جعل شده که حتی شک وفادارترین افراد به رژیم را نیز برانگیخته است.

اگر در گذشته حکومت مصر الزاما پایبند به اصول دموکراتیک نبود، ‌حداقل به وجود دموکراسی تظاهر می کرد و اپوزیسیون اجازه داشت در یک چهارچوب محدود در انتخابات شرکت کند.

اگر چه در سالهای اخیر پارلمان نهایتا توسط حزب حاکم یعنی حزب دموکراتیک ملی (NDP) اداره می‌شد، اما نوعی نشاط و تحرک نیز در آن مشاهده می ‌شد. مطبوعات نسبتا جنجالی و مستقل وجود داشت. اگر چه در انتخابات دست برده می‌شد، اما وضع این گونه نبود.

البته هیچ کدام از این‌ها نتیجه را تغییر نمی‌داد، مصر دارای رژیمی سرکوب‌گر بود که کسی را در قدرت خود شریک نمی‌کرد، با این حال حداقل دریچه‌ای برای اپوزیسیون باز می‌گذاشت.

این دریچه اکنون بسته شده است. نتیجه انتخابات ۲۸ نوامبر دیگر ارزشی ندارد، نتایجی که تقریبا همه را متعجب کرد، حتی رهبران حزب دموکراتیک مردمی نیز امید داشتند نتایج "معتبرتری" به دست بیاید.

"اشتباه محاسباتی"

گمراه کننده است اگر آن گونه که خیلی از کارشناسان اخیرا ادعا کرده‌اند بگوییم مصر به "نقطه عطف" رسیده، اگرچه احتمال آن هم وجود دارد.

Image caption مصری‌ها خشم‌شان را در خیابان‌های قاهره فریاد زدند

تحلیلگران مدتهاست که هشدار داده‌اند که رژیم مصر اگر چه به ظاهر پایدار است اما به شکل افزاینده‌ای از نداشتن محبوبیت بین مردم رنج می برد؛ عدم محبوبتی که مشروعیت آن را زیر سئوال برده است. در همین حال، ‌مصری‌ها که خود مدت‌هاست دچار انفعال سیاسی شده اند، با طور بی‌سابقه‌ای به خیابان‌ها رفتند و علیه اقتصاد ضعیف و زوال سیاسی کشورشان تظاهرات کردند.

اگر چه این به معنی سقوط حکومت مصر به عنوان یکی از نزدیک‌ترین متحدان آمریکا در منطقه نیست، اما با چند انتخابات اخیر، رژیم بیش از حد تحت فشار قرار گرفته است.

حکومت ترجیح داده که اپوزیسیون را حذف کند و این کار را بدون دوراندیشی لازم انجام داده است.چنین حکومتی دچار یک اشتباه محاسباتی بزرگ و احتمالا غیرقابل جبران شده است.

این رژیم حداقل مشروعیت باقیمانده خود را از دست داده است. البته مهم‌تر از آن، جان تازه‌ای در اپوزیسیونی دمیده که تا ماه گذشته بی‌هدف و کج خلق بود و نمی‌دانست که باید انتخابات را تحریم کند یا نه.

هنگامی که سرکوب به آستانه ‌خود برسد می‌تواند منجر به اتحاد نیروهای اپوزیسیونی شود که پیش از این پراکنده بودند. اخوان المسلمین و وفد که در آستانه انتخابات یکدیگر را با هشیاری زیر نظر گرفته بودند، اکنون به هم وعده همکاری‌های بیشتر می‌دهند. در واقع آنها مجبور به این کارند چون آنها دیگر چیزی برای از دست دادن ندارند.

بذرهای فروپاشی

Image caption این گمان وجود دارد که جمال مبارک جانشین پدرش خواهد شد

مصر پارلمانی دارد که عملا فاقد اپوزیسیون است. ظاهرا رژیم مصر از آن چه همسایگانش از دیرباز می‌دانند آگاه نیست. موفق‌ترین حکومت‌ها آنهایی هستند که به جای نابود کردن اپوزیسیون خود، بتوانند آن را اداره کنند. و هنگامی که کس دیگری برای نبرد نمانده، به احتمال بسیار زیاد حزب دموکراتیک ملی به جنگ با خود خواهد پرداخت. گویا حزب حاکم سهوا یک مفهوم سیاسی را خلق کرده که بعید نیست منجر به فروپاشی آن حزب شود.

گزارش‌‌ها و گمانه‌زنی‌های متعددی مبنی بر بروز شکاف در داخل رژیم وجود دارد.

اختلاف بر سر جانشینی حسنی مبارک، ‌رئیس‌جمهور بیمار مصر است که نزدیک به ۳۰ سال بر سر قدرت بوده است. برای اولین بار از زمانی که او قدرت را در دست گرفته کسی نمی‌داند که رئیس‌جمهور بعدی چه کسی خواهد بود.

اگر چه جمال مبارک فرزند حسنی مبارک مدتهاست که به عنوان یک انتخاب مطلوب مطرح است اما هستند کسانی در حزب دموکراتیک ملی که به شکل پیدا و پنهان به دنبال یک انتخاب جایگزین هستند.

گیلرمو او دانل و فیلیپ اشمیتر، دو تن از صاحب‌نظران علوم سیاسی در کتاب "انتقال قدرت از حکومت استبدادی" می‌نویسند: "‌هیچ انتقال قدرتی وجود ندارد که به شکل مستقیم یا غیر مستقیم از بروز یک شکاف و دودستگی مهم در خود رژیم استبدادی شروع نشده باشد."

‌ظاهرا چنین دودستگی‌هایی در مصر در حال رشد است.

چنین اشتباه راهبردی برای حزب دموکرات ملی، آن هم در چنین لحظه سرنوشت‌سازی از تاریخ مصر نشانه این است که رژیم حاکم دچار عصبیت و عدم اطمینان نسبت به خویش شده و به شکل فزاینده‌ای در ورطه تناقضات گرفتار آمده است.

این اولین اشتباه این رژیم بود. این که آیا رژیم اشتباهات بیشتری از این دست را در آینده مرتکب خواهد شد و آیا اپوزیسیون خواهد توانست بر تعداد طرفداران خود بیافزاید، مسایلی هستند که در ماههای بحرانی پیش رو جهت حرکت مصر را تعیین خواهند کرد.

شادی حمید، مدیر تحقیقات مرکز بروکینگز در دوحه قطر و همکار مرکز سیاست‌گذاری خاورمیانه موسسه بروکینگز است. این گزارش اولین گزارش از مجموعه "دیدگاه"‌است که درباره وضعیت سیاسی مصر پس از انتخابات مجلس در سال ۲۰۱۰ تهیه شده است.

مطالب مرتبط