تاجیکستان در ۲۰۱۰: 'چالش دموکراسی، نگرانی از ناامنی'

Image caption یک عکس دسته‌جمعی از همایش وزرای خارجی کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی در دوشنبه

اکثر کارشناسان سیاسی، انتخابات پارلمانی تاجیکستان، درگیریها در وادی رشت و فرار 25 تن از زندانیان از محبس را از تحولات اساسی سیاسی در سال 2010 عنوان می‌کنند.

از سوی دیگر، برخی از حقوقدانان به دادگاه کشیده شدن بیش از پنج نشریه مستقل در تاجیکستان و زندانی شدن یک خبرنگار در سال 2010 را از جمله اتفاقاتی می‌شمارند که دموکراسی در این کشور را زیر سؤال می‌برد.

همزمان، برگزاری همایش وزرای امور خارجه کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی و نشست رهبران سازمان همکاری شانگهای در تاجیکستان این همایشها را نیز به فهرست رویدادهای مهم سال افزوده ‌اند.

به گفته کارشناسان، این رویدادها بر زندگی اکثر مردم تاجیکستان آثار مختلفی گذاشته‌است.

"شفاف و دموکراتیک"

سیف‌الله صفراف، معاون رئیس مرکز مطالعات استراتژیک تاجیکستان، می‌گوید که سیاست تاجیکستان در سال جاری رشد نظررسی کرده است.

آقای صفراف می‌گوید که این سال برای تاجیکستان هم سال پیشرفت بود و هم سنگینی های مختلفی را در سیاست به همراه داشت.

ولی به گفته وی، تحول جدی سیاسی که تاجیکستان را برای جهانیان چون یک کشور دموکراتیک و حقوق بنیاد معرفی کرد، انتخابات پارلمانی ماه فوریه گذشته در این کشور بود.

Image caption آقای صفراف می‌گوید که انتخابات پارلمانی در فضایی دموکراتیک برگزار شد

آقای صفراف افزود: "انتخابات پارلمانی باز نمایندگان دو حزب جدید را وارد پارلمان کرد که این پدیده خوبی برای رشد دموکراسی در تاجیکستان بود. هرچند بعد از اعلام نتیجه این انتخابات اختلاف نظرهایی میان عده‌ای از اعضای احزاب سیاسی مختلف وجود داشت. اما در کل، انتخابات در فضای دموکراسی برگزار شد."

این مسئول مرکز مطالعات استراتژیک تاجیکستان برخی از حوادث در این کشور، از جمله درگیریها در وادی رشت و حمله انتهاری به کارمندان انتظامی در ولایت سغد را به گسترش تروریسم و افراطگرايی مربوط می‌داند.

وی معتقد است که بزودی حل کردن این مشکل و نابود کردن تروریستها در این منطقه نیز "به سیاست خردمندانه دولت تاجیکستان" وابسته بوده است.

"تقلب در انتخابات"

اما محی‌الدین کبیری، رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، یکی از احزاب عمده شرکت‌کننده در مبارزات انتخاباتی، می‌گوید که در انتخابات پارلمانی سال 2010 تقلب زیادی مشاهده شد که "به اعتبار تاجیکستان در عرصه بین‌المللی لطمه زد."

آقای کبیری افزود: "هنوز هم دولت تاجیکستان شانس دارد که در انتخابات آینده و دیگر تدابیر سیاسی کوشش کند تا اشتباهات قبلی را از میان ببرد و در جامعه جهانی اعتبار کشور را بالا ببرد."

هرچند آقای کبیری می‌گوید که انتخابات اخیر پارلمانی امید به یک جهش بزرگ به سوی مرحله تازه‌ای از دموکراسی در کشور را ایجاد کرده بود، ولی نتیجه نهایی آن و تقلباتی که در نتیجه‌گیری از آن صورت گرفت، آشکار ساخت که مقامات تاجیک تا حال آماده ایجاد یک جامعه دموکراتیک و حقوق بنیاد نبوده‌اند.

Image caption آقای کبیری می‌گوید که در نتیجه‌گیری از انتخابات به تقلبات زیادی راه داده شد

رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان همچنین در باره رخداد دیگر این سال می‌گوید: "واقعا برخی از واقعات ناخوش که پیامدهای نامطلوبی داشت، همه را بیدار کرد و ما را از حالت فارغی و مغروریت صلح و وحدت بیرون کشاند و درک کردیم که مسئله برقراری صلح و وحدت دیگر است، اما مهمتر از همه نگهداری آن بوده است."

وی افزود که در این حال قوه‌های بیرونی می‌توانند از ضعف سیاست کشور به سود خویش استفاده کنند. محی‌الدین کبیری به آن نکته تأکید کرد که بازداشت محبوسان فراری در افغانستان حاکی از آن است که تاجیکستان به زندگی سیاسی و اجتماعی کشور همسایه باید اهمیت بیشتری دهد.

به گفته آقای کبیری، در این کشور هم‌مرز تاجیکستان حکومت دارد آهسته-آهسته تحکیم می‌یابد و وی افزود که صلح در افغانستان و همکاریهای بیشتر با این کشور جنگزده به سود تاجیکستان و کشورهای دیگر منطقه است.

کارشناسان سیاسی فرار 25 نفر از محبوسان از بازداشتگاه کمیته دولتی امنیت ملی تاجیکستان در شهر دوشنبه را به فعالیت ناموفق رهبران وقت این کمیته مربوط می‌دانند.

به عقیده آنها، بازداشت اکثر زندانیان فراری و استرداد چهار تن از آنان از افغانستان به تاجیکستان بیانگر تقویت همکاریهای نیروهای انتظامی افغانستان و تاجیکستان بوده است.

"اختلاف با ازبکستان"

عبدالنبی ستارزاده، دانشمند تاجیک و کارشناس در امور سیاست خارجی تاجیکستان، نیز بر این نظر است که تاجیکستان در زمینه سیاست خارجی و روابط با کشورهای جهان در سال 2010 به دستاوردهای خوبی نایل شده است.

آقای ستارزاده می‌گوید: "تاجیکستان کوشش دارد که با سایر کشورهای جهان روابط و همکاریهای خوب داشته باشد. اما این کشور همیشه از این همکاریها استفاده مؤثر نکرده است. هرچند نقش چین، کشور هم‌مرز تاجیکستان در سیاست و اقتصاد این کشور خیلی نظررس است."

Image caption آقای ستارزاده می‌گوید تاجیکستان باید با ازبکستان مناسبات خوبی برقرار کند

ولی عبدالنبی ستارزاده با اظهار تأسف از سردی در مناسبات تاجیکستان و ازبکستان در سال سپری شده، گفت: "اختلاف نظرها در مورد بنیاد نیروگاه راغون و گیر کردن واگونها با تجهیزات ضروری برای بنیاد نیروگاهها در قلمرو ازبکستان مناسبات این دو کشور را که قبلاً هم سرد بود، سردتر کرد. و همچنین در مناسبات تاجیکستان و روسیه نیز سردی به نظر می‌رسید."

اما وی افزود که دولت تاجیکستان ‌باید در سال جدید مناسبات خود را با این دو کشور مهم منطقه بهبود بخشد.

این صاحب‌نظر در عین حال می‌گوید که ازبکستان در مناسبات خارجی خود با بیشتری از کشورهای منطقه و سازمانهای بین‌المللی مشکل دارد.

آقای ستارزاده با اشاره ‌به برگزاری همایشهایی از قبیل نشست وزرای خارجه کشورهای سازمان کنفرانس اسلامی در تاجیکستان، می‌فزاید که روابط سیاسی تاجیکستان در سال 2010، بویژه با کشورهای اسلامی و ایران، تحکیم بیشتری یافته است.

"انها تروریست می‌شوند"

ولی اکبر تورجانزاده، یکی از چهره‌های سرشناس مذهبی، در تاجیکستان می‌گوید که اقدام دولت برای بازگرداندن دانشجویان تاجیک از مدارس مذهبی برخی از کشورهای اسلامی می‌تواند به مناسبات سیاسی تاجیکستان و این کشورها لطمه زند.

آقای تورجانزاده گفت: "با این کار حکومت تاجیکستان واقعا اعلام داشت که هم عربستان سعودی که در دانشگاههای اسلامی دولتی آن دانشجویان تاجیک تحصیل می‌کردند و هم دولت مصر که دانشگاه الازهر در آن جا از بزرگترین و قدیمیترین دانشگاههای مذهبی دنیاست و همین طور، دانشگاههای پاکستان، به استثنای برخی از مدارس خصوصی، مرکز آماده نمودن تروریستها هستند."

Image caption آقای تورجانزاده می‌گوید که دولت تاجیکستان برخی از کشورهای اسلامی را به تربیت تروریستها متهم کرد

آقای تورجانزاده با تأکید به آن که این کشورها با تروریسم مبارزه آشکار می‌کنند و در این زمینه با آمریکا و کشورهای غربی همکاری می‌کنند، افزود: "با همین، به این کشورها یک توهین، حقارت و اتهام بزرگی زده شد."

به عقیده اکبر تورجانزاده، این عامل به مناسبات تاجیکستان با این کشورها می‌تواند تأثیرات منفی رساند.

همچنین، به گفته آقای تورجانزاده، در حالی که بیشتر مقامات تاجیکستان ضمن ارزیابی از مذهب بر این عقیده هستند که مردم نباید کور-کورانه از پس ملاهای متعصب بروند و باید دین اسلام را عمیق بیاموزند، پس چرا مخالف آموزش دین در دانشگاههای اسلامی هستند؟

امامعلی رحمان، رئیس جمهوری تاجیکستان، در یکی از ملاقاتهای خود با ساکنان ولایت ختلان در ماه اوت سال 2010 از مردم تاجیکستان دعوت کرد که فرزندان خود را از مدرسه‌های کشورهای اسلامی بازگردانند و تأکید کرد که "انها همه تروریست و افراطگرا می‌شوند."

در پی این اظهارات، کمیته دین تاجیکستان ضرب العجلی برای بازگشت دانشجویان تاجیک از کشورهای خارجی تا اواخر ماه دسامبر را اعلام کرد و تا اواخر سال بیش از 500 دانشجوی از دانشگاههای اسلامی کشورهای شرقی به وطن بازگردانده شده‌اند.

اکبر تورجانزاده می‌گوید، در حالی که قانون اساسی تاجیکستان آزادی سفر به کشورهای خارجی و انتخاب داوطلبانه مؤسسات آموزشی را تأمین کرده است، بازگرداندن اجباری دانشجویان از مدرسه‌های اسلامی نقض حقوق شهروندی آنها محسوب می‌شود.

"محدودیت آزادی بیان"

در همین حال، نور‌الدین قرشیبایف، رئیس انجمن رسانه‌های مستقلل تاجیکستان، می‌گوید که در سال 2010 فشار بر رسانه‌های مستقل و بویژه موارد به دادگاهها کشیده شدن بسیاری از رسانه‌های مستقل افزوده شد. وی این تحولات را مانع رشد دموکراسی و آزادی بیان در تاجیکستان عنوان کرده است.

آقای قرشیبایف افزود: "حادثه‌های به دادگاه کشیده شدن نشریه‌های مستقل و خبرنگاران از سال 2008 بدین سوی افزایش یافته است. از اول سال 2010 دادگاهها نشریه‌های مستقلل "چرخ گردون"، "ازادگان"، "نگاه"، "پیکان"، "Asia-plus" و "ملت"را به محاکمه کشیدند. و در آخر سال یک خبرنگار مستقل در ولایت سغد زندانی شد."

رئیس انجمن رسانه های مستقل تاجیکستان گفت: "ما خیلی خواهان آنیم که محاکمه قضیه‌های رسانه‌ها و شاکیان منصفانه بررسی شوند. ولی نگرانی ما بیشتر از آن است که نه همه وقت قانون‌‌گذاری تاجیکستان جوابگویی معیارهای بین‌المللی است و هنگام استفاده از آن دادگاهها به کمبودیها راه می‌دهند."

Image caption آقای قرشیبایف گفت دادگاهها باید بررسی پرونده‌های مربوط به خبرنگاران را منصفانه انجام دهند

هنوز در سال 2009 حقوقدانها و روزنامه‌نگاران در همایشهای مختلفی پیشنهاد می‌کردند که ماده‌های مربوط به "تهمت" و "توهین" از قانون کیفری تاجیکستان خارج شود و محاکمه دادگاهی در رابطه با قضیه‌های خبرنگاران و رسانه‌ها در چهارچوب قانون شهروندی بررسی شود.

از سوی دیگر، آقای قرشیبایف به این عقیده است که برای دسترسی به آزادی بیان در کشور و کاهش دعواهای احتمالی میان خبرنگاران و مصاحبان آنها دانش حقوقی خبرنگاران تاجیک را باید تکمیل داد.

برخی از سفارتخانه‌های خارجی در تاجیکستان و عده‌ای از سازمانهای دفاع از حقوق بشر نیز در سال سپری شده از به محکمه کشیده شدن نشریه‌های مستقل و زندانی شدن یک خبرنگار در شمال تاجیکستان انتقاد کردند.

از جمله سازمان آمریکایی کمیته دفاع از حقوق روزنامه‌نگاران از قضایای دادگاهی "Asia-plus"، "ازادگان"، "فرژ"، "پیکان" و "ملت" در تاجیکستان ابراز نگرانی کرده و گفته بود که محاکمه این نشریه‌ها می‌تواند به متوقف شدن فعالیّت آنها منجر شود.

از سوی دیگر، عده‌ای از صاحب‌نظران برگزاری همایش وزرای خارجی کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی و نشست رهبران سازمان همکاریهای شانگهای در تاجیکستان را نیز از مهمترین رویدادهای سال 2010 می‌دانند.

اما برخی دیگر بر این نظرند که این نشستها روی زندگی اجتماعی مردم عادی و در همکاریهای تاجیکستان و سیاست خارجی این کشور تأثیرات عمیقی نگذاشته‌اند.

به عقیده آنها، اکثر کشورهای شرکت‌کننده این همایشها با درنظرداشت مشکلات داخلی خود و اختلافات با کشورهای دیگر عضو آماده همکاریهای مؤثر سیاسی و اقتصادی نبوده‌اند.

مطالب مرتبط