پاکستان؛ فشار افراطی‎های مذهبی و هراس لیبرال‌ها

ممتاز قادری
Image caption ممتاز قادری در میان جمعیتی که در بیرون از دادگاه جمع شده اند و به گردنش گل می اندازند، فریاد می زند: "ما حاضریم زندگیمان را فدای حرمت پیامبرمان حضرت محمد کنیم"

آیا پاکستان از نقطه بحرانی افراط گرایی مذهبی گذشته است؟

از زمان به قتل رسیدن تأثیر سلمان، فرماندار ایالت پنجاب پاکستان در چهار ژانویه، به دست یکی از محافظانش، این سوال ذهن بسیاری را در سراسر جهان به خود معطوف کرده است.

ظاهرا قاتل که ممتاز قادری نام دارد، تحت نفوذ روحانیونی بوده که به خاطر مخالفت آقای تأثیر با قانون کفرگویی و ابراز همدردی با یک زن مسیحی که بر اساس این قانون محکوم شده بود، فتوای قتل او را صادر کرده بودند.

گروهی از حقوقدانان آقای قادری را یک قهرمان خوانده اند و در جلسه دادگاه که روز بعد از این حادثه برگزار شد، او را گلباران کردند و برای قبول وکالت او با یکدیگر به دعوا و مشاجره پرداختند.

گفته می شود مدارک حقوقی او فهرستی شامل سیصد وکیل دادگستری را در بر می گیرد. پنجشنبه گذشته وقتی وکلا و فعالانی از یک گروه مذهبی مانع سفر یک قاضی به اسلام آباد، یعنی محل برگزاری دادگاه آقای قادری شدند، اوضاع پیچیده تر هم شد.

قاضی مجبور شد دادگاه را در شهر راولپندی در ایالت پنجاب برگزار کند. وکلا و فعالان گفتند از این بیم داشته اند که مقامات فدرال در پایتخت پاکستان در مورد آقای قادری عدالت را رعایت نکنند.

تجلیل از جنایت؟

وقتی از یکی از وکلا سوال شد که چگونه می تواند از یک قاتل که به قتل یک فرماندار قانونی اعتراف کرده تجلیل کند، او در جواب گفت: "قانونی که آقای قادری را جنایتکار به شمار می آورد بر اساس اسلام تنظیم نشده است".

اشاره او به آیین دادرسی کیفری بود که در دوره استعماری وضع شده و قوانین و مقررات دادگاه های کیفری پاکستان را در برمی گیرد. در همین حال لابی های مذهبی سعی کرده اند این قتل را توجیه کنند و اعتبار قانون را بیش از پیش زیر سوال ببرند. یکی از این گروه ها "حمایت کامل حقوقی و اخلاقی خود" را از قاتل اعلام کرده است.

Image caption وکلا برای برعهده گرفتن وکالت ممتاز قادری در بیرون دادگاه با هم کلنجار می رفتند

یک گروه دیگر تهدید کرده در صورتی که دولت لایحه اش را در مورد اصلاح قانون کفرگویی پس نگیرد، یک تجمع عمومی برگزار خواهد کرد.

در حالی که لابی مذهبی در پاکستان فشارها را افزایش می دهد، بخش های لیبرال جامعه پاکستان مضطرب به نظر می آیند.

چهره های برجسته لیبرال سکوت اختیار کرده اند، چرا که ظاهرا مایل نیستند فتوای مرگشان صادر شود.

یکی از آنها که خواسته نامش فاش نشود می گوید اتخاذ مواضع عقلایی در عرصه عمومی دشوارتر شده است.

او می گوید: "بیم آن وجود دارد که خشونت، اظهار نظر عقلایی را زیر سایه خود قرار دهد و ممکن است اختلاف نظر آگاهانه همه گیر شود".

سوال این است که آیا پاکستان بطور کامل در اختیار افراط گرایان قرار گرفته است؟

دکتر حسن عسگری رضوی، تحلیلگر مسائل سیاسی و نظامی، معتقد است اگر این اتفاق تا همین حالا هم نیفتاده باشد، بزودی رخ خواهد داد.

او می گوید: "عامل تندرویی که از خشونت به عنوان ابزاری سیاسی استفاده می کند، از نظر کمّی، کم تعداد است. اما به نظر من ذهنیتی که جنگ طلبی را بر می تابد، و مانع اقدام علیه آن می شود و یا آن را تضعیف می کند در سطح وسیعی گسترش یافته است. این ذهنیت به طبقات تحصیلکرده، نهادهای دولتی و نیروهای مسلح ما هم رسوخ کرده و در میان آنها هم می توانید نوعی همدلی را با جنگ طلبی، و حتی تا حدی با طالبان، جستجو کنید."

ناکامی رهبری؟ دکتر عسگری می گوید رهبری نظامی و غیرنظامی کشور هر دو در وضعیت پریشانی هستند.

Image caption صدها تن در بیرون خانه ممتاز قادری گرد آمدند تا حمایت خود از او را نشان دهند

او می گوید: "در کشوری مثل پاکستان، با جمعیتی به این زیادی، تنها چند آدم سازماندهی شده می توانند یک بازار پر ازدحام را به هم بریزند و دولت برای پاسخگویی قاطع به چنین مسائلی زیاده از حد ضعیف و بی ثبات است."

پروفسور اعجاز خان، که رئیس دپارتمان روابط بین الملل دانشگاه پیشاور است، معتقد است که اگر چه احساس همدلی با جنگ طلبی رو به افزایش است، اما هنوز چندان پرطرفدار نیست.

او می گوید: "با وجود اینکه سازمان های مذهبی شرکت در مراسم ترحیم آقای تأثیر را حرام دانستند، دهها هزار نفر در گوشه و کنار کشور برای او فاتحه خواندند."

علاوه بر آن او خاطرنشان می کند که نیروهای مذهبی در هیچ انتخاباتی بیش از شش درصد آرا را بدست نیاورده اند.

او می گوید: "ناکامی آنها در جذب رأی دهندگان بیانگر این است که چرا به ترویج فرهنگ ارعاب و قتل می پردازند. و به نظر می رسد در این کار موفق باشند، چرا که نهادها و مقامات امنیتی به دلایل ژئواستراتژیک خودشان اغلب از آنها حمایت کرده اند."

آقای خان معتقد است در صورتی که نیروهای اطلاعاتی پاکستانی بطور کامل دست از حمایت نیروهای افراطی برندارند و عوام فریبان را سرکوب نکنند، به احتمال قوی افراط گرایان تهاجمی تر هم می شوند.

Image caption نظر میانه روها چیست؟ طرفداران حزب حاکم قتل سلمان تأثیر را محکوم کردند

صرفنظر از صحت یا عدم صحت این موضوع، واقعیت این است که قتل آقای تأثیر، آسیب پذیری لیبرال ها را بهتر و واضح تر از هر اتفاق دیگری در گذشته به نمایش گذاشته است.

شاید اولین بار باشد که یک مقام عالی رتبه به خاطر طرفداری از یک ایده کاملا قانونی، یعنی اصلاح یک قانون ساخته دست انسان ها – که البته اسم اسلام به آن ضمیمه شده – به قتل می رسد.

آقای عسگری معتقد است برای بازگرداندن عقلانیت به گفتمان عمومی به "فرآیندی نسلی" نیاز است.

او می گوید: "اگر واقعا می خواهیم جامعه سلامت خود را بازیابد، باید گفتگویی طولانی مدت را در نهادهای آموزشی، رسانه ها و همه بخش های جامعه برقرار کنیم و زمینه نزدیکی ایده ها با یکدیگر را تسهیل کنیم."

آقای عسگری در پایان می گوید "اگر ما اجازه دهیم لیبرال ها و مذهبی ها، هر یک به راه خود بروند، این خطر وجود دارد که اوضاع بدتر شود."

مطالب مرتبط