سامری‌ها؛ داستان یک قوم کهن

تنها حدود هفتصد سامری باقی مانده اند
Image caption تنها حدود هفتصد سامری باقی مانده اند

جامعه سامری ها برای هزاران سال در خاور میانه زندگی کرده اند. اما حالا باید برای تضمین آینده‌شان راه های تازه‌ای پیدا کنند.

روز ۸ نوامبر سال ۲۰۰۱ و در خلال انتفاضه دوم فلسطینیان، ژوزف کوهن که یک سامری ۵۶ ساله است، با اتومبیل از شهر فلسطینی نابلس بسوی خانه اش برمی گشت.

او می گوید: "وقتی به نزدیکی خانه رسیدم دو پسر فلسطینی را دیدم. آنها به من تیراندازی کردند. خون مثل آب از بدنم راه افتاد."

او کنترل اتومبیلش را از دست داد و به یک بلوک جاده ای اسرائیل برخورد کرد. سربازان اسرائیلی به او دستور توقف دادند. "اما من نمی توانستنم خودرو را متوقف کنم. در نتیجه آنها هم مرا با گلوله هدف قرار دادند."

احتمالا افراد کمی در دنیا وجود دارند که به فاصله چند دقیقه هم از سوی فلسطینی ها و هم از سوی اسرائیلی ها هدف گلوله قرار گرفته باشند. ولی آقای کوهن می گوید "این شرح کوتاه مشکل ماست."

گرفتار در میان دو طرف متخاصم

Image caption ژوزف کوهن و پسرانش برای عید سوکوت آماده می شوند

آقای کوهن، کشیش فرقه مذهبی کهن سامری است. او در جبل جرزیم در کرانه غربی رود اردن زندگی می کند.

این محل، مقدس ترین مکان سامری هاست و جایی است که روزگاری معبدشان قرار داشت و معتقدند [حضرت] ابراهیم برای قربانی کردن [حضرت] اسحاق به آنجا آمد.

در قرن پنجم میلادی عده سامری ها به بیش از یک میلیون نفر می رسید. اما امروز، بعد از سالها آزار و اذیت و تغییر مذهب اجباری، تنها حدود ۷۰۰ تن از آنها باقی مانده اند.

آنها می گویند بازماندگان قوم بنی اسرائیل باستان هستند و بسیاری از اعیاد یهودیان را هم جشن می گیرند، برای مثل عید سوکوت را، که به مناسبت ۴۰ سال سرگردانی قوم بنی اسرائیل در بیابان برگزار می شود.

سامری ها حدود ۲ هزار سال پیش از یهودیان انشعاب کردند، ولی بخاطر اینکه زبان عبری کهن را صحبت می کنند و برای عبادت به کنیسه می روند، معمولا با یهودیان اشتباه گرفته می‌شوند. این مسأله می تواند برای سامری هایی که در کرانه غربی زندگی می کنند مشکل ساز باشد.

آقای کوهن می گوید: "فلسطینی ها می دانند ما در کنار عرب ها زندگی می کنیم، ولی در ته ذهنشان ما را یهودی حساب می کنند، و چون ما عربی هم صحبت می کنیم، یهودی ها فکر می کنند ما عرب هستیم. در نتیجه با مشکل بزرگی روبرو هستیم و از هر دو طرف هدف قرار می گیریم."

خدمات توزیع کالا به دو طرف

سامری ها برای قرن های متمادی بین طرف های متخاصم گرفتار بوده اند. در گذشته آنها از بعضی از طرف های درگیر حمایت می کردند، ولی حالا موضع جدیدی در پیش گرفته اند، یعنی موضع بیطرفی.

آنها در حال ایجاد روابط خوبی با همسایگان فلسطینی و اسرائیلی خود هستند و از این حیث که مدارک هویت اسرائیلی و فلسطینی دارند، در این منطقه یک استثنا هستند.

این به معنای آن است که آنها می توانند به راحتی بین اسرائیل و کرانه غربی رفت و آمد کنند. بعضی سامری ها که اهل کار و تجارت هستند حالا از این موقعیت ویژه استفاده می کنند و به تجار و پیشه وران شهر نابلس در کرانه غربی – که تنها چند کیلومتر با جبل جرزیم فاصله دارد – سرویس تحویل کالا و خدمات ارائه می دهند.

بسیاری از فلسطینی ها کالاهایشان را به شهرهای اسرائیل صادر می کنند، اما از آنجا که باید از پست های بازرسی اسرائیلی عبور کنند، تحویل اجناس به کندی انجام می شود.

ابراهیم، یک صادرکننده قطعات اتومبیل به ناصره و حیفا، بابت بردن اجناس خود به اسرائیل به سامری ها پول می دهد.

او در مغازه اش به من گفت "رانندگان سامری به ما کمک می کنند، چون آنها می توانند ظرف یک روز اجناس خود را به اسرائیل ببرند. اگر یک راننده سامری بخواهید به آنها زنگ می زنید. آنها اجناس را با اتومبیلشان می برند و بدون رد شدن از پست های بازرسی به نابلس برمی گردند." مبارزه برای بقا

با وجود اینکه بسیاری از سامری ها از این نقش یگانه در منطقه سود می برند، برخی هنوز نگران انقراضشان هستند.

در دهه ۱۹۲۰ تعداد آنها به حدود ۱۰۰ نفر رسید و پیش بینی می شد به کل منقرض شوند.

جامعه سامری ها بخاطر سنت ازدواج داخلی با کمبود زاد و ولد مواجه بودند و آنها نظر مثبتی نسبت به پیوستن دیگران به مذهبشان نداشتند.

ولی حالا بعضی می گویند آنها برای بقا باید درها را به روی دیگران باز کنند.

آقای کوهن می گوید از آنجا که تعداد مردان بسیار بیشتر از زنان است، آنها برای یافتن همسران بالقوه باید به خارج از جامعه خود توجه داشته باشند.

بعضی سامری ها برای پیدا کردن همسر از دیگر کشورها به اینترنت روی آورده اند، و او الکساندرا از اوکراین را به من معرفی کرد به مذهب سامری گرویده و با پسر عموی او ازدواج کرده است.

Image caption برخی می گویند سامری ها باید درها را به روی جهان خارج بگشایند

یک زن آمریکایی به عنوان اولین فردی که بدون ازدواج با یک سامری به این مذهب گرویده، نامش را در تاریخ ثبت کرده است.

شارون سالیوان که اصالتا اهل ایالت میشیگان آمریکاست، حالا با چهار فرزندش در جامعه سامری ها زندگی می کند. او می گوید اسباب تأسف است که افراد بیشتری درباره این فرقه مذهبی کهن اطلاعی ندارند.

او می گوید: "داستان سامری نیکوکار در مورد یک سامری است که از فردی که از دین خود او نیست مراقبت می کند. با اینکه این عنوان توسط افراد و نهادهای زیادی، مورد استفاده قرار گرفته، خود این مردم هنوز برای عموم ناشناخته هستند."

برای رسیدگی به این مسأله، خانم سالیوان و بنیامین تسداکا، که یک مورخ سامری است، در هفت سال گذشته مشغول ترجمه تورات سامری به انگلیسی بوده اند. این کتاب یکی از قدیمی‌ترین متون دینی جهان است.

خانم سالیوان می گوید: "هر چه افراد بیشتری راجع به سامری ها بدانند بهتر است. این در مورد آینده به آنها احساس امنیت می دهد."