آینده لوکاشنکو؛ آخرین دیکتاتور اروپا

آلکساندر لوکاشنکو، رئیس جمهور بلاروس
Image caption از سال ۱۹۹۴ تاکنون آلکساندر لوکاشنکو، رئیس جمهور بلاروس بوده است

چند هفته پیش، گروهی در برابر فروشگاه اصلی گام (GUM) در مرکز شهر مینسک، پایتخت بلاروس جمع شدند و به جمع‌آوری امضا پرداختند، اتفاقی که در سایر کشورها چندان قابل توجه نیست اما تا کنون چنین حرکتی در بلاروس دیده نشده بود.

این افراد شعار دادند، ترانه‌های اعتراضی اجرا کردند و اشعار ضد دولتی خواندند.

از سال ۱۹۹۴ تاکنون آلکساندر لوکاشنکو، رئیس جمهور بلاروس به شکل تقریبا بلامنازعی این جمهوری سابق اتحاد جماهیر شوروی را رهبری کرده است.

شش سال پیش او دست به تغییر قانون اساسی زد تا بتواند برای دفعات نامحدودی در انتخابات ریاست جمهوری شرکت کند.

"ما یک تزار را انتخاب کرده‌ایم"

بسیاری از دیپلمات‌ها و تحلیلگران سیاسی از قبل انتظار داشتند که انتخابات ریاست جمهوری، مانند روزهای پیش از انتخابات، یعنی دوران مبارزات انتخاباتی که دولت به شدت آن را تحت کنترل داشت، باشد.

با این حال، شکوفایی آزادی‌های مدنی در یکی از استبدادی‌ترین نظام‌های سیاسی دنیا و "آخرین حکومت دیکتاتوری اروپا" آن طور که برخی بر آن نام نهاده‌اند، تعجب ناظران را برانگیخت.

Image caption شکوفایی آزادی‌های مدنی در یکی از استبدادی‌ترین نظام‌های سیاسی دنیا تعجب ناظران را برانگیخت

پلیس در حالی که در حاشیه تظاهرات سه هزار نفری مردم در میدان اصلی شهر مینسک ایستاده بود، ‌اجازه داد در مقابل یک فروشگاه زنجیره ای، امضاء به نفع مخالفان جمع آوری شود.

برای اولین بار تلویزیون دولتی اقدام به پخش مناظره‌ای با نه نفر از کاندیداهای مخالف آقای لوکاشنکو کرد. از آن جایی که آقای لوکاشنکو در مناظره حضور نداشت، نه نامزد از وقت‌ پخش تلویزیونی‌ خود برای حمله همه جانبه به رهبر بلاروس استفاده ‌کردند.

به علاوه نامزدهای انتخاباتی برای اولین بار اجازه یافتند که نسبت به پخش رسانه‌ای مبارزات انتخاباتی خود از طریق تلویزیون ملی اقدام کنند، برنامه‌ای که طی آن به طور مستقیم به دولت حمله کردند. مدت این برنامه برای هر کاندیدا بیشتر از یک ساعت نبود.

ویتال ریماشوسکی، ‌کاندیدای حزب دموکراسی مسیحی بلاروس می‌گوید: ‌"مقامات ما فقط به قدرت تمکین می‌کنند. می‌خواستیم یک رئیس‌جمهور انتخاب کنیم اما در عمل تزاری انتخاب کردیم که فقط به خود و اطرافیانش می‌اندیشد."

مقامات اتحادیه اروپا قول داده‌ بودند که اگر انتخابات بلاروس دموکراتیک باشد، به دولت بلاروس ۳ میلیارد یورو وام بدهند.

برخی گفتند آب ‌شدن یخ سیاست در آستانه انتخابات، نوعی آرایش ویترین برای اغوای غرب بود، ‌بدون این که واقعا در بلاروس تغییری اتفاق افتاده باشد.

آندری سانیکوف، ‌یکی از سه کاندیدای اصلی مخالفان پیش از انتخابات گفته بود:" لوکاشنکو باید این را به اروپایی‌ها نشان دهد زیرا به پول اروپا نیاز دارد. اقتصاد بلاروس در شرایط بسیار بدی به سر می‌برد و او نیاز به اعتبارات زیادتری دارد. به همین دلیل او تحت فشار است و باید وانمود کند که چیزی تغییر پیدا کرده است."

اما درنهایت، اکثر آگاهان سیاسی انتظار داشتند که انتخابات نتیجه همیشگی را به دنبال داشته باشد و این نتیجه چیزی نبود جز پیروزی لوکاشنکو.

در انتخابات ریاست جمهوری دوره قبل که چهار سال پیش برگزار شد، دهها هزار نفر به مدت یک هفته برای اعتراض به "پیروزی دسیسه‌ آمیز آقای لوکاشنکو"‌ تجمع کردند. در نهایت، سرکوب خشونت‌آمیز پلیس به تظاهرات پایان داد.

"پدر کوچک"

سایه قدرت آقای لوکاشنکو همچنان بر آن چه در بلاروس اتفاق می‌افتد، سنگینی می‌کند.

شورای امنیت و همکاری اروپا (OSCE) که اصلی‌ترین ناظر انتخاباتی در این قاره است، هرگز سلامت هیچ انتخاباتی را در بلاروس تائید نکرده است.

بسیاری بر این باورند که آقای لوکاشنکو در یک رای‌گیری آزاد هم اکثریت را بدست خواهد آورد.

او به دلیل ادامه پرداخت یارانه ها همچنان محبوبیت خود را در میان قسمت بزرگی از مردم بلاروس حفظ کرده است.

بیش از ۷۰ درصد اقتصاد کشور همچنان در دست دولت است.

آناتولی دیشکوویچ، یکی از رای‌دهندگان بلاروس که بازنشسته است می‌گوید "‌چیزی تغییر نخواهد کرد پسرم. ابدا چیزی عوض نمی‌شود. تمام روستاییان و مستمری‌بگیران به او (لوکاشنکو) ‌رای می‌دهند. او "باتکا"‌بوده، هست و خواهد بود.باتکا به معنی "پدر" نام مستعاری ا‌ست که به آقای لوکاشنکو داده شده است.

با این حال دیگران بر این گمان هستند که محبوبیت آقای لوکاشنکو رو به افول است. این کشور به شدت از رکود اقتصاد جهانی صدمه دیده است. بسیاری از کارخانه‌ها تنها برای این که باز بمانند هم‌چنان تولید می‌کنند اما کالاهایی که تولید می‌کنند، روی هم تلنبار می‌شوند زیرا دیگر بازار صادراتی برای آنها وجود ندارد.

Image caption پلیس در انتخابات اخیر بار دیگر از خشونت برای سرکوب معترضان استفاده کرد

اگرچه نتایج نظرسنجی‌ها در بلاروس به وضوح غیرقابل اتکا هستند اما همین نظرسنجی‌ها نیز نشان از رشد نارضایتی ها دارند.

بزرگترین سئوالی که این انتخابات با آن مواجه بود، عکس‌العمل کرملین نسبت به نتایج آن بود. مسکو همواره بزرگترین پشتیبان آقای لوکاشنکو بوده است و این دو کشور نوعی "کشور واحد" را تشکیل داده اند، اگر چه این طرح بیشتر روی کاغذ مانده و عملا چندان پیاده نشده است.

در سال‌های اخیر روابط دو کشور با تنش زیادی همراه بوده است. بعضی از ناظران سیاسی بر این باورند که روسیه میل دارد که آقای لوکاشنکو جای خود را به رهبری بدهد که برای تن دادن به خواسته‌های روسیه مطیع تر باشد.

گروه دیگری از تحلیلگران نیز این باور را دارند که رهبر بلاروس از نظر سیاسی بیش از حد قدرتمند است. حتی اگر مقامات روسی خواهان رفتن او می بودند، (چیزی که چندان هم روشن نیست) آنها قادر به برداشتن او از سر راه خود نخواهند بود.

آقای لوکاشنکو تاکید کرده که هرگز از صحنه خارج نخواهد شد، چه از طریق صندوق آرا و چه از هر راه دیگر.

روزنامه‌نگاران پیش از انتخابات از او پرسیدند که آیا این انتخابات نوید دهنده تغییرات سیاسی است یا نه.

او در پاسخ گفت: "حتما تغییرات سیاسی در راه خواهد بود. مطمئن هستم منظور شما از تغییرات سیاسی شکل عمومی آن است و نه تغییر در نظام قدرت در بلاروس."

مطالب مرتبط