کبیری و مصر: "بیداری عالم عرب یا ناکامی دیکتاتورها"

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای کبیری معتقد است که حوادث مصر بر دیگر کشورهای عربی نیز تأثیر خواهد کرد

محی‌الدین کبیری، رهبر حزب نهضت اسلامی، از مهمترین احزاب مخالف در تاجیکستان، ناآرامیهای مصر را "لحظه‌های بیداری عالم عرب یا ناکامی دیکتاتورهای عرب" ارزیابی کرد.

آقای کبیری که روز شنبه 29 ژانویه در مقر حزب نهضت اسلامی در شهر دوشنبه در جلسه‌ای با جوانان طرفدار این حزب صحبت می‌کرد، از مقامهای مصری برای درک نکردن نیازهای مردم و سروقت پاسخ ندادن به این نیازها انتقاد کرد.

وی ضمن ابراز امیدواری که بحران مصر هرچه سریعتر، بخوبی و بدون تلفات بیشتری رفع شود، گفت که این کشور از مهمترین کشورهای عربیست و هر تغییری که در مصر می‌شود، کشورهای دیگر عرب و اسلامی را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.

"ناکامی دیکتاتورها"

به نظر چنین می‌رسید که رهبر حزب نهضت اسلامی که تنها حزب مذهبی در تاجیکستان بوده و در گذشته نیز به تحولات مختلیف در کشورهای اسلامی یا مسلمانی واکنش کرده است، با احساس نگرانی در باره حوادث مصر صحبت می‌کرد.

وی گفت در حالی که حسنی مبارک، رئیس جمهوری مصر، در چهارمین روز اعتراضات اعضای حکومت را برکنار کرده، ولی مشخص نیست که این اقدام آرامش را به کشور بازخواهد آورد یا نه.

آقای کبیری افزود: "عالم اسلام در غلیان است، بخصوص عالم عرب. این لحظه‌ها را می‌توان یا روزهای بیداری عالم عرب نامید یا ناکامی دیکتاتورهای عرب. به فکرم، هر دو در پهلوی همند. از یک طرف، روند بیداری مردم عرب و، در مجموع، مسلمانها مشاهده می‌شود و از طرف دیگر، ناکامی نظامهای دیکتاتوری و خودکامه عالم عرب."

اعتراضات و ناآرامیهای گسترده در مصر در حالیست که دو هفته قبل چنین اتفاقاتی در تونیس، یک کشور دیگر عربی در شمال آفریقا، به سرنگونی دولت زین العابدین بین علی‌، انجامید. در پی این حادثه اعتراضاتی در الجزایر، یمن و اردون نیز صورت گرفته و معترضان خواستار آزادیهای بیشتر اجتماعی و سیاسی شده‌اند.

محی الدین کبیری با اشاره‌ به گسترش دامنه نارضایتی و آشوبها در چند کشور عربی می‌گوید که ناآرامیهای مصر دیگر مسئله یک ملت و یک کشور نیست.

وی گفت: "بسیاریها معتقد بودند حادثه هایی که در تونیس شد، به کشورهای آنها انتقال نخواهد یافت، ولی بعضی از حکومتداران آگاه و دوربین، اقدامهایی در پیش گرفتند، مثل ماوریتانیا که من شنیدم، نرخها در آن جا به 30 در صد پایین برده شد."

"در لیبی هم و در بعضی کشورهای دیگر هم مشورطها و گفتگوها با نیروهای گوناگون سیاسی آغاز گشت، ولی یگانه کشوری که مسئولین و پرزیدنتش می‌گفتند که همه چیز آرام است و تجربه تونیس در ما تکرار نمی‌شود، مصر بود. حکومت مصر هیچ کاری نمی‌کرد."

"خیانت مشاوران"

آقای کبیری که تحلیلگران او را اسلامگرای معتدل با دانش و جهان‌بینی مدرن و سیاستمداری واقع‌بین می‌خوانند، می‌گوید با نظر بسیاری از تحلیلگران که گفته‌اند "به رئیس جمهوری و حکومت مصر مشاورانشان و اطرافیانشان خیانت کردند"، موافق است.

حق نشر عکس AP
Image caption چندین نفر در ناآرامیهای مصر کُشته و زخمی شده‌اند

وی افزود: "باید معلومات درست می‌رساندند که مردم در انتظار تغییرات و دگرگونی هستند، باید به سؤالهای آنها جواب گفت، اقداماتی پیش گرفت که جوابگویی نیازهای مردم باشد."

رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان همچنین بر جایگاه و نفوذ مصر در عرصه بین‌المللی، بویژه در جهان عرب، تأکید کرد و گفت حوادث این کشور باید برای مردم، سیاستمداران، حزبهای سیاسی و حکومتها سبقی باشد که "نباید وضعیت را به این حد رساند."

وی گفت: "مصر کشوریست که از عالم عرب در گفتگو با عالم غرب نمایندگی می‌کرد. کشوریست که حرفش برای عالم اسلام و عالم عرب حرف است. بزرگترین کشور عالم عرب از لحاظ جمعیت است و تغییراتی که در مصر می‌شود، دیگر کشورها را بی‌تأثیر نخواهد گذاشت."

"نگرانی اسرائیل"

آقای کبیری افزود که به اعتقاد وی، در مورد حوادث مصر حالا بیش از هر کشور دیگری اسرائیل نگران است، ولی نگفت که چرا. ضمناً، طبق گزارشها، نخست‌وزیر اسرائیل سخنگویی دولت این کشور را دستور داده است که در مورد حوادث مصر ساکت بماند.

حق نشر عکس Getty
Image caption رئیس جمهوری مصر از برخورد نیروهای امنیتی با معترضان دفاع کرده است

اما مقامات اسرائیلی گفته‌اند که حوادث مصر را از نزدیک نظاره می‌کنند و از امکان به قدرت رسیدن اخوان المسلمین، یک گروه اسلامگرا و مخالف عمده دولت حسنی مبارک، نگرانند.

مصر نخستین کشور عربی بود که سه دهه پیش با اسرائیل موافقتنامه صلح امضا کرد و به گفته تحلیلگران، این کشور یکی از مهمترین متحدان اسرائیل است که به عنوان پولی میان این کشور و جهان عرب خدمت می‌کند.

اما رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان نگرانیها در باره نقش گروههای اسلامگرا، از جمله اخوان المسلمین، در ناآرامیهای مصر را بی‌پایه خوانده و از برخی رسانه‌ها، بویژه تلویزیون و چند سایت خبری روسیه، برای "رنگ و بوی مذهبی دادن" به حوادث مصر انتقاد کرد.

دست‌نشانده غرب؟

وی گفت: "من مشاهده کردم که خود مردمی که در مصر قیام کرده‌اند، نیروهای سیاسی، همچنان که در تونیس انجام شد، تلاش می‌کنند که به این حرکتهای خود هیچ رنگ و بوی دینی ندهند، نشان بدهند که یک قیام مردمیست که اصلاً به هیچ حزب و حرکت ربطی ندارد، نه به حزبهای اسلامی، نه دنیوی، بلکه مردم خودش قیام کرده است."

حق نشر عکس AP
Image caption برادعی که قبلاً رئیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بود، حالا رهبر معترضان شده است

ولی به اعتقاد آقای کبیری، رسانه‌ها و کارشناسان در تفسیر حوادث مصر به چند گروه تقسیم شده‌اند. اگر چه گروهی واقعیت را نشان می‌دهند، گروه دیگر تلاش می‌کنند که این حوادث را "کار دست اسلامیها و حزب و حرکتهای اسلامی" جلوه داده و مردم را بیم دهند که "اگر حسنی مبارک از قدرت برود، حتماً بی‌سر و سامانی خواهد شد و از این فرصت اسلامیها استفاده خواهند کرد."

محی‌الدین کبیری در تقویت سخنان خود به نقش محمد البرادعی، سیاستمداری مصری و رئیس سابق آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اشاره‌ کرد که حالا رهبری معترضان مخالف دولت در مصر را به عهده دارد.

وی گفت: "برادعی که رهبر این حرکت است، برنده جایزه نوبل و شخصی که غرب او را تعیین کرده است و با دستگیری حکومتهای غربی و حکومت مصری (رویی کار آمده است)، وی پیشتر هم وزیر بود. چه گونه برادعی که "نازپرورده غرب" بود، امروز رهبری یک حرکت اسلامی یا یک قیام اسلامی را در مصر به دوش می‌گیرد؟"

"امکان گفتگو" در تاجیکستان

آقای کبیری در جلسه روز شنبه همچنین به سؤالات برخی از جوانان که هم در جلسه و هم از طریق اینترنت مطرح می‌کردند، پاسخ داد. وی گفت یکی از جوانان این سؤال را مطرح کرده است که "چرا این کارها (تظاهرات) تمام جایی دنیا می‌شود و شما در تاجیکستان خاموشید؟"

وی در پاسخ به این سؤال گفت: "در تونیس و مصر راه برای گفتگو و طرح مسئله‌ها بسته بود، در ما این شرایط هنوز وجود دارد. ما امکان رساندن حرف خود، نقطه نظر خود، دیدگاههای خود را به هر کسی که لازم است و به هر جایی که لازم است، در تاجیکستان، داریم. البته، ما هم نگران آن هستیم که کار به آن حد نرسد و خدا را شکر که کار به آن حد نرسیده است. در ما، الحمدالله، گوشهایی هستند که می‌شنوند، چشمهایی هستند که می‌بینند، عقلهایی هستند که تحلیل می‌کنند و این نعمت را ما داریم که دیگران نداشته‌اند."

وی همچنین خواستار احتیاط در "این گونه مسئل‌گذاری" شد و گفت کسی نمی‌تواند ضمانت دهد که در جایی دیگر "این همه برآمدن از قالب، از چارچوب قانون" منجر به عاقبتهای سخت‌تری نخواهد شد.

آقای کبیری همچنین با اشاره‌ به این که دولت تاجیکستان اخیراً طرح قانون در باره مسئولیت والدان را به بررسی عمومی گذاشته است، گفت اگر در مصر و تونیس هم حکومتها قبل از تصمیمگیری امکان بحث و محاکمه را برای مردم فراهم می‌کردند، شاید چنین حوادثی نمی‌شد.

رهبر حزب نهضت اسلامی که پیشتر هم مخالفت خود را با برخی از مفادّ طرح قانون مسئولیت والدان ابراز داشته بود، گفت: "قبلن می‌گفتم که امید دارم، ولی حالا می‌گویم که باور دارم که نقطه نظر حزب ما هم، جامعه هم، روحانیت هم، در قبول این قانون به نظر گرفته می‌شود، چون که الکی از چند طرف صداها و پیشنهادهای همرنگ و همسان اراه می‌شوند."

در نشست روز شنبه این سؤال مطرح شد که آیا ممکن است حوادث مصر در کشورهای آسیای میانه‌ نیز اثر گذارد؟ آقای کبیری گفت، وی بعید می‌داند، چون حوادثی مشابه که در قرقیزستان دو بار اتفاق افتاد، و همچنین انقلابهای رنگین در گرجیستان و اکراین، نتوانسته‌اند در کشورهای دیگر منطقه تأثیر کنند.