نگرانی خواهر علی بیدکی از بازداشت پدرش

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption پیوندان "علی بیدکی" معتقد‌اند این مرد که در یک ویدیو در حال بازجویی و استنطاق افراد نظامی ظاهر می‌شود، خود اوست

شهادت دولتوا، خواهر الاء‌الدین دولت اف، ملقب به "علی بیدکی" که از رهبران گروههای پیکارجو در منطقه رشت بوده و در اوایل ماه ژانویه کُشته شد، معتقد است که پدر بازداشتشده او گناهی ندارد.

مأموران انتظامی مظفر دولت اف، پدر 76 ساله علی بیدکی را، تقریباً دو هفته پیش به اتهام "خبر ندادن به پلیس از اعمال فرزندش" بازداشت کرده بودند. گفته می‌شود وی اخیراً به بازداشتگاه کمیته امنیت منتقل شده است.

اما دختر آقای دولت اف روز پنج‌شنبه‌ 10 ژانویه در صحبت با بی بی سی از بازداشت پدرش ابراز نگرانی کرده و گفت که وی مسئولیت اعمالی که فرزندش مرتکب شده، به دوش ندارد.

به گفته شهادت دولتوا، پدرش همواره از فشار بلند خون و بیماری قند رنج می‌برد و او نگران است که امکان دارد در بازداشتگاه وضعیت پدرش وخیم شود.

خانم دولتوا افزود: "پدرم بیش از 30 سال در اداره راهسازی ناحیه رشت همچون محاسب کار می‌کرد، حق کسی را نخورده است، به کسی زیانش نرسیده است. فرزندانش را نیز همیشه به راه راست دعوت می‌کرد. مردم ناحیه او را احترام می‌کنند، هیچ گاه شکایتی از او نکرده‌اند."

این در حالیست که محمد‌الله اسدالله یف، سخنگویی وزارت کشور تاجیکستان، قبلاً گفته بود که مظفر دولت اف "برای دست داشتن در چند جنایت وزنین، از جمله خبر ندادن به مقامات حفظ حقوق در مورد صادرشوی جنایت" بازداشت شده است.

"ویدیو تحقیق نمی‌شود"

بازداشت پدر علی بیدکی در حالیست که اخیراً در تلفنهای همراه برخی از ساکنان و در سایت "youtube" ویدیوی منتشر شده است که نشان می‌دهد گروهی از نظامیان در یک خودرو مردی را که او را "علی بیدک" خطاب می‌کنند، مورد بازجویی و استنطاق قرار می‌دهند.

مقامات تاجیکستان از ابراز نظر رسمی در باره این ویدیو و امکان "بازداشت و بعداً کُشته شدنی" الاء‌الدین دولت اف توسط نیروهای دولتی خودداری می‌کنند.

ولی یک منبع امنیتی به بی بی سی گفت که "این ویدیو جعلیست" و به همین دلیل، هیچ گونه تحقیقی در مورد آن صورت نمی‌گیرد. اما پیوندان الاء‌الدین دولت اف معتقد‌اند فردی که در این ویدیو در حال بازجویی و استنطاق مأموران ظاهر می‌شود، خود اوست.

حقوقدانها می‌گویند اگر صحت ویدیو مربوط به بازداشت و استنطاق علی بیدکی تأیید شود، پس کُشته شدن او بعد بازداشت باید مورد تحقیق و رسیدگی قضایی قرار گیرد، زیرا این امر به احتمال ارتکاب جرایم جدی از سوی افراد نظامی اشاره‌ می‌کند.

عبدالقیوم یوسف اف، حقوقدان تاجیک، می‌گوید بر اساس قوانین تاجیکستان و موازین بین‌المللی حقوق بشر هر انسانی از زمان دستگیر شدن باید از خدمت وکیل مدافع برخوردار شود و مناسبت با او باید انساندوستانه و در چارچوب قانون صورت بگیرد.

وی گفت: "موافق قانون‌‌گذاری جاری، دستگیرشوی واقعی و رسمی می‌شود. قانون‌گذار مشخصاً گفته است که بعد به مقامات وارد کردن در مدت سه ساعت باید پرتوکول دستگیرکنی ترتیب داده شود و در آن باید روز، ساعت و دقیقه دستگیرشوی واقعی شخص ثبت شود، زیرا ممکن است وی دستگیر شده‌است و تا به مقامات آوردن یک فاصله وقت گذشته است."

"مناسبت انساندوستانه"

مقامات تاجیکستان در مورد دستگیر شدن یا نشدن الاء‌الدین دولت اف قبل از کُشته شدنش هیچ اطلاعی ارائه نکرده‌اند. ولی ویدیو منتشرشده به این نگرانی در میان مدافعان حقوق بشر دامن زده که احتمالاً وی پس از بازداشت در شرایطی مبهم کُشته شده است.

هم اکنون این سؤال مطرح است که در چنین شرایطی قانون چه می‌گوید؟ آقای یوسف اف افزود: "خوشبختانه، امروز قانون‌‌گذاری کشور ما، از سرقانون سر کرده تا به دیگر قانونها، همه حیات شخص را تحت حمایه قانون و دولت قرار می‌دهد. چه طور او را می‌کُشند کی می‌کُشد، باید درج شود. که کُشته است، در کدام حالتها کُشته است، باید درج شود. و آن نفرانی که با شخص دستگیرکردشده سر و کار دارند، باید که راجع به کُشته شدن او پرسیده شوند، جواب دهند."

به گفته این حقوقدان تاجیک، در شرایط جنگی قوانین دیگر و اعلامیه‌های مربوط به جنگ عمل می‌کنند. ولی بر اساس قوانین جنگی هم، فردی که هنگام جنگ اسیر می‌افتد یا دستگیر می‌شود، از زمان بازداشتش نسبت به او باید "مناسبت انساندوستانه" شود.

عبدالقیوم یوسف اف در این باره می‌گوید: "موافق معیارهای عمومی‌شهری اسیر از لحظه‌ای که سلاحش را سپرده و به اختیار طرف دیگر می‌گذرد، ناوابسته از آن که این جنگ بین دو دولت است یا جنگ داخلی یا حالتهای دیگری که مثلاً، دسته سلاحدار محو کرده می‌شود و اعضایش دستگیر کرده می‌شوند، باید نسبت به آنها مناسبت انساندوستانه کرده شود."

"عملیات روناب"

پس از حمله گروهی مسلح به ستونی از ماشینهای وزارت دفاع تاجیکستان در دره کمراب در ماه سپتامبر که به کُشته شدن دستکم 26 سرباز منجر شد، نیروهای دولتی عملیات گسترده‌ای را در منطقه رشت آغاز کردند.

مقامات الاء‌الدین دولت اف و عبدالله رحیم‌اف را که از فرماندهان اتحاد مخالفان دولت در زمان جنگ داخلی سالهای 1992-1997 بودند، در این حمله مظنون خواندند. سرانجام، وی در اوایل ماه ژانویه با هفت تن از طرفدارانش در دهه روناب وادی رشت کُشته شد.

شهادت دولتاوها در باره برادرش می‌گوید: "برادرم هیچ گاه میتینگ نکرده بود، تظاهرات نکرده بود، به مقابل دولت گپ نمی‌زد، کوه و پشته نرفته بود، فقط در میان مردم بود، به مردم کمک می‌کرد. فقط همین که نمازش را می‌خواند و در باره اسلام گپ می‌زد."

خانم دولتوا معتقد است که تنها پس از بازداشت برادر دیگرش حسن الدین دولت اف در ماه سپتامبر که از اعضای حزب نهضت اسلامی تاجیکستان بوده و به تجارت مشغول بود، الاء‌الدین نیز "ترسید" و طول چهار ماه مکان بود و باشش برای اعضای خانواده معلوم نبوده است.

"خواست خدا"

به گفته وی، هرچند مقامات پس از کُشته شدن الاء‌الدین دولت اف، جسد او را به خانواده‌اش تحویل نداده‌اند، ولی پدرش از این هم ناراضی نبود و می‌گفت که "خواست خدا همین بوده‌است" و "اگر جسد برایشان لازم باشد، بگذار نگاه دارند."

خانم دولتوا می‌گوید که اهل خانواده‌اش آوازه‌ها در باره پیدا شدن ویدیو برادرش را که نشان می‌دهد وی ظاهراً قبل از کُشته شدن بازداشت شده بود، شنیده، ولی در این باره نیز به هیچ نهاد مربوطه شکایت نبرده‌اند.

وی گفت: "هر چه شد، ما شکایت نکردیم، گفتیم که خواست خدا همین بوده است. اگر برادرم گناهی کرده باشد، به مجازاتش رسیده است. ولی فقط در باره پدر پیرم نگرانیم. آخر، وی پیر است و وضع سلامتی‌اش هم خوب نیست. امیدواریم، کار او به دادگاه نرسیده آزاد کنند."

نگرانی شهادت دولتوا در مورد بازداشت پدرش در حالیست که به گفته او، مأموران دولتی در جریان عملیات در رشت تمام دارایهای الاء‌الدین دولت اف، از جمله گوسفندانش را، مصادره کرده و به در خانه‌اش مُهر زده‌اند.

ضمناً، دادگاه شهر دوشنبه حسنالدین دولت اف، برادر دیگر الاء‌الدین دولت اف را که از اعضای حزب نهضت اسلامی و نماینده این حزب در مجلس محلی ناحیه رشت بود، اخیراً به اتهام همدستی با گروههای پیکارجو برای 11.5 سال به زندان محکوم کرده است.