درگذشت مورخ سرشناس تاجیک

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آکادیمیسیین نعمت‌اف بیشتر در بارة تاریخ دولتداری سامانیان مطالعاتی انجام داده است

آکادیمیسین نعمان نعمت‌اف، پروفسّور علم تاریخ و مؤلف کتاب "دولت سامانیان"، در سن 84-سالگی در زادگاهش، شهر خجند، درگذشت.

در مراسم دفن نعمان نعمت‌اف، که ظهر روز 15 فوریه در باغ فراغتی شهر خجند برگزار شد، پیوندان او، نمایندگان نهادهای دولتی، شاگردان و مورخان برجسته شرکت و سخنرانی کردند.

جمعه بای سنگیناو، معاون اوّل رئیس ولایت سغد، از خدمتهای بزرگ آکادیمیسین نعمت‌اف در رشد و نمو علم تاجیک یادآوری کرد و گفت، که درگذشت این دانشمند تاریخ تلفات بزرگی برای علم تاجیک است.

آقای سنگیناو گفت: "امروز نعمان نعمت‌اف از بین ما رفته، ولی تحقیقات و آثار بی‌نظیر وی برای نسلهای آینده اهمّیّت بزرگی دارد. مخصوصاً، تحقیقات و کارهای علمی نعمان نعمت‌اف به زنده کردن تاریخ شهرهای استروشن و خجند بخشیده شده بودند."

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption در رسم تدفین آکادیمیسیین نعمت‌اف فرهنگیان و مقامات محلی شرکت داشته‌اند

وی افزود: "کارهای حفریاتی نعمان نعمت‌اف در شهر بنجیکت، شهری قدیمی در ناحیه شهرستان امروزه، و در شهر خجند گذرانیده شده بودند، که به صحیفه‌های ناروشن تاریخ خلق تاجیک روشنی انداخته‌اند."

در همین حال، عبدالله‌میربابایف، پروفسّور علم تاریخ و از دوستان نزدیک نعمان نعمت‌اف، می‌گوید که از سال 1965، یعنی از زمان دانشجویش با استاد نعمت‌اف در دانشگاه ملّی تاجیکستان آشنایی داشته است.

آقای میربابایف افزود، که وی پس از فارغ شدن از دانشگاه نیز همراه با نعمان نعمت‌اف بیش از 40 سال در پژوهشگاه باستان‌شناسی فرهنگستان علوم تاجیکستان فعالیت کرده است.

عطاالله اتایف، استاد دانشگاه دولتی خجند و از پیوندان نعمان نعمت‌اف، می‌گوید استاد نعمت‌اف از شخصیتهایی بوده است، که برای آموزش تاریخ دوران سامانیان و احیای تاریخ 2500-سالة شهر خجند خدمتهای بزرگی انجام داده است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آکادیمیسین نعمت‌اف در زادگاهش در شهر خجند درگذشت

وی گفت: "استاد برای زنده کردن تاریخ خلق تاجیک کتابهای زیادی تألیف کرده‌اند و شاگردان زیادی دارند و استاد را در تاجیکستان و بیرون از کشور همچون یک مورخ بزرگ می‌شناسند."

ضمناً، نعمان نعمت‌اف، سال 1927 در شهر خجند به دنیا آمده و صاحب سه فرزند می‌باشد. معروفترین کتابهای وی "دولت سامانیان" محسوب می‌شود.

این کتاب، که بعد از کتاب "تاجیکان"-ا باباجان غفوراف، یکی از مهمّترین کتابهای تاریخ برای تاجیکان محسوب می‌شود، بار نخست در سال 1977، و بعداً در سال 1988 به نشر رسیده است.

پروفیسّور نبیجان رحیم‌اف، دانشمند تاریخ، می‌گوید، که این یگانه کتاب مکمّل در بارة تاریخ دولتداری سامانیان است. در این کتاب مؤلف به تحلیل سرچشمه‌های تاریخی، از جمله، در بارة مذهب، حیات شهرهای دورة سامانیان، زندگی، عرف و عادت آن زمان، پرداخته است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption تصویری از این گرگ به هنگام شیر دادن کودکان را نعمان نعمت‌اف در یکی از حفریاتها در شهرستان پیدا کرده است

آقای رحیم‌اف گفت، که نعمان نعمت‌اف در یکی از حفریات باستان‌شناسی در شهرستان، تصویری از ماده‌گرگ کپیتالی را پیدا کرده است که حالا مجسمه‌ای از آن در ناحیه شهرستان نصب شده است.

ماده ‌گرگ کپیتالی یک تمثال اساطیری در بین رومیان قدیم است که گویا اساس‌گذاران شهر روم، دوگانیکها رامول و ریم را از مرگ نجات داده و مکانده بزرگ کرده است.

وی افزود: "استاد بعداً در این باره چندین مقالات هم به نشر رساندند. بعداً به ایتالیا دعوت شده بودند."

نعمان نعمت‌اف چند کتاب و رسالة علمی در بارة تاریخ استروشنة باستانی (حالا استروشن) نیز نوشته است که از جمله "وستروشن قدیم و یقرنهای میانه‌" (1957)، "شهرستان در قرنهای میانه‌" (1966) و "پدیدة تاجیکی: تاریخ نظریه‌" به زبان روسی منتشر شده‌اند.

Image caption مقامات تاجیکستان دولت سامانیان را الگویی برای خود می‌دانند

به گفتة برخی از فرهنگیان، کتاب "دولت سامانیان" از آکادیمیسیین نعمت‌اف بعد نخستین چاپش به بحثهایی میان فرهنگیان تاجیکستان و ازبکستان دامن زده است.

ضمناً، پس از کسب استقلال خود، دولت تاجیکستان اسماعیل سامانی، بنیان‌گذار دولت سامانیان را به یکی از تمثالهای قهرمانی و الگویی برای دولت و دولتداری این کشور تبدیل داد و پیکره‌ای از او به عنوان بنیان‌گذار نخستین دولت تاجیکان (پس از اسلام) در سال 1999 در مرکز شهر دوشنبه نصب شد.

برخی از فرهنگیان، از جمله خود آکادیمیسیین نعمت‌اف، آن زمان، در جریان تجلیل از 1100-سالگی دولت سامانیان از این اقدام دولت استقبال کرده بودند.

برخی از شاعران محلی نیز از امامعلی رحمان، رئیس جمهور، برای تجلیل از دولت سامانیان ستایش کرده و او را در اشعار خود "اسماعیل ثانی" خوانده‌اند.