تاجیکستان و روسیه مسائل مرزی را بررسی می‌کنند

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption گروه کاری تاجیکستان و روسیه مسائل مرزی را بررسی می‌کند

گروه کاری نهادهای مرزبانی تاجیکستان و روسیه پیش‌نویس یک سند همکاریها در مسائل مرزی را بررسی می‌کنند.

خوشنود رحمت‌الله‌اف، سخنگویی ادارة کلّ نیروهای مرزبانی کمیتة امنیت ملّی تاجیکستان، به بی‌بی‌سی گفت، که موضوع بحث جانبها تجدید نظر در موافقتنامة قبلی است، که در سال 2004 در شهر دوشنبه امضا شده بود.

امّا آقای رحمت‌الله‌اف از شهر جزئیات مباحثات خودداری کرده و گفت، که مذاکرات پشت درهای بسته می‌گذرد و ممکن است نتایج آن رسماً اعلام شود.

هم‌ زمان، او خبرهای مبنی به بررسی امکان بازگشت نیروهای مرزبانی روسیه به مرز تاجیکستان با افغانستان در این ملاقات را رد کرد.

در همین حال، یک منبع نیروهای مرزبانی هم بدون ذکر نامش به بی‌بی‌سی گفت، که تاجیکستان به بازگشت نیروهای روسیه به مرز اصلاً علاقه ندارد.

امّا به گفتة سخنگویی اداره کلّ نیروهای مرزبانی کمیتة دولتی امنیت ملّی تاجیکستان، ممکن است گروه کاری موضوع تجدید نظر در نحوة فعالیّت مشاوران نیروهای مرزبانی روسیه در تاجیکستان را مطرح کند.

گفته می‌شود در گروه کاری هیئت تاجیکستان تحت ریاست شیرعلی میرزا، فرمانده نیروهای مرزبانی و هیئت روسیه تحت ریاست انتالیی میخییف، فرمانده گروه فوری مرزبانی سرویس فدرال امنیتی روسیه فعالیت می‌کنند.

ضمناً، بر اساس موافقتنامة همکاریها در مسائل مرزبانی که در سال 2004 میان تاجیکستان و روسیه امضا شده بود، مراقبت مرزهای تاجیکستان با افغانستان از نیروهای مرزبان روسیه به مرزبانان تاجیک وا‌گذار شد.

بد این ترتیب، تا نیمة سال 2005 کلّیة واحدهای مرزبانی روسیه از مرزهای جنوبی تاجیکستان خارج شده و تنها گروه مشاوران مرزبانی روسیه در این کشور باقی ماندند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای پیشکاو می‌گوید روسیه آماده است نیروهای خود را برای مراقبت از مرز تاجیکستان با افغانستان به مناطق مرزی این دو کشور اعزام کند

مدّت اجرای موافقتنامة همکاریها در مسائل مرزبانی میان تاجیکستان و روسیه 5 سال بود و در صورت موافقت جانبها امکان داشت این سند تمدید شود.

در همین حال، طی یک سال اخیر برخی از مقامات روسیه علاقه‌مندی این کشور به بازگرداندن نیروهایش به مرز تاجیکستان و افغانستان را، که تقریباً 1400 کیلومیر طول داشته و عمدتا از مناطق کوهستانی و دشوارگذر عبارت است، ابراز کرده‌اند.

از جمله، مکسیم پیشکاو، یک نمایندة وزارت خارجة روسیه، در حاشیه‌همایش بین‌المللی "تاجیکستان و روسیه 2010" در شهر دوشنبه در ماه دسامبر سال گذشته گفته بود، که روسیه آماده است نیروهای خود را برای مراقبت از مرز تاجیکستان با افغانستان به مناطق مرزی این دو کشور اعزام کند.

آقای پیشکاو تأکید داشت: "با توجّه به وضعیت افغانستان و خطرات تروریسم و افراطگرايي، که در منطقه وجود دارد، روسیه آماده است نیروهای خود را به مرز تاجیکستان و افغانستان بازگرداند. اگر مقامات تاجیکستان موافقت کنند، نیروهای ما به مرز بازخواهند گشت."

ویکتار ایوانف، رئیس ادارة فدرال نظارت بر موادّ مخدِّر روسیه، نیز در اوایل ماه ژانویه سال گذشته بعد از دیدار با امامعلی رحمان، رئیس جمهری تاجیکستان، گفته بود که موضوع بازگشت مرزبانان روس به مرز تاجیکستان و افغانستان مورد بررسی مقامات دو کشور قرار دارد.

در همین حال، عدّه‌ای از کارشناسان در امکان بازگشت نیروهای مرزبانی روسیه به مرز مشترَک تاجیکستان و افغانستان تردید دارند. به گفتة نورلی دولت، تحلیلگر تاجیک، مرز یکی از رکنهای کشور مستقل بوده و هر کشور باید مرزهایش را با نیروی خود پاسبانی کند.

به اعتقاد آقای دولت، وا‌گذار کردن حفاظت مرز به نیروهای خارجی، هر چند آن نیروهای شریک استراتژیک باشد، نقض استقلال تاجیکستان محسوب می‌شود.

همزمان، آقای دولت تأکید کرد که در صورت وارد شدن فشار جدّی بر دولت تاجیکستان مقامات این کشور ممکن است به بازگشت نیروهای روسیه رضائیت دهند.

از سویی دیگر، کارشناسان می‌گویند که اگر روسیه در واقع از وضع امنیتی مرزهای جنوبی تاجیکستان نگران باشد، می‌تواند از طریق ارایه کمکهای فنّی، تجهیزات مدرن نظامی و تخصیص سرمایه به تحکیم این مرز مساعدت کند.

Image caption آقای ظریفی گفت، که در زمینة استفاده از فرودگاه "عینی" تاجیکستان تنها با روسیه مذاکره می‌کند

همچنین، بر اساس آیین‌‌نامة سازمان پیمان امنیت دست‌جمعی اتّحاد کشورهای مستقل مشترک‌المنافع، که تاجیکستان عضو این سازمان است، در صورت تهدید به امنیت تاجیکستان از جانب گروههای ترّوریست در افغانستان نیروهای ویژة این نهاد باید دست کمک دراز کنند.

ضمناً، منابع غیررسمی در کنار بازگشت احتمالی مرزبانان روس به تاجیکستان امکان به اختیار روسیه وا‌گذار شدن فرودگاه نظامی “عینی” در 25-کیلومتری غرب شهر دوشنبه را بعید نمی‌دانند.

همراخان ظریفی، وزیر خارجة تاجیکستان، در یک نشست خبری در ماه گذشته گفته بود، که در مورد استفاده از فرودگاه “عینی” تاجیکستان تنها با روسیه مذاکره می‌کند.

پس از فروپاشی اتّحاد شوروی در سال 1991 و جنگ داخلی در تاجیکستان تجهیزات فنّی این فرودگاه خراب و غیر قابل استفاده شده است.

طی چند سال اخیر متخصصان هند و تاجیکستان با سرمایة 70-میلیون دلاری هند، این فرودگاه را بازسازی و آن را با تجهیزات مدرن هوانوردی و نویگتسیانی (کنترل هوایی) مجهز کردند.

در سال 2008 دمیتری می‌دویدیف و ایاملی رحمان در مورد استفاده از فرودگاه عینی از جانب نیروهای هوایی روسیه موافقتنامه‌ای را امضا کردند، امّا این سند اجرا نشد.

به گفتة منابع رسمی، روسیه خواستار استفادة رایگان از فرودگاه شده است، ولی تاجیکستان پرداخت حق اجاره را تقاضا کرده است. امّا روسیه از اجرای این امر مانع شده است.

روسیه فرودگاه عینی را از موسّسات مهمّ استراتژیک خوانده و گفته است که از این فرودگاه برای حمایت از کشورهای عضو سازمان پیمان امنیت دست جمعی در برابر حمَلات احتمال خارجی استفاده خواهد کرد.

صاحب‌نظران می‌گویند که روسیه با توجّه به منافع ملّی خود از زمان فروپاشی اتّحاد شوروی به تأسیسات مهمّ و استراتژیک برخی از جمهوریهای شوروی سابق چشم دوخته و موفق شده است برخی از این تأسیسات را به تصرّف خود درآورد.

از جمله، در پی امضای توافقات سال 2004 میان ولاديمير پوتین، رئیس جمهور وقت روسیه، و امامعلی رحمان، همتای تاجیک وی، دیدبانگاه فضایی "اکنا" در منطقة نارک تاجیکستان، که از اهمّیّت بزرگ نظامی و دفاعی برخوردار است، به مالکیّت روسیه درآمد.

آن زمان مقامات تاجیکستان اعلام کردند، که روسیه این دیدبانگاه را در عوض بیش از 240 میلیون دلار قرضی که در زمان جنگ داخلی به تاجیکستان داده بود، از آن خود کرده است.

روسیه، همچنین، بی آنکه هیچ مبلغی برای اجارة زمین به تاجیکستان بپردازد، از محل این دیدبانگاه و محلات دیگر برای پایگاه نظامیش در این کشور استفاده می‌کند.

بازگشت به صفحة اوّل

مطالب مرتبط