بحرین گرفتار تبعیض به دنبال کمی تا قسمتی دموکراسی

بحرین حق نشر عکس BBC World Service
Image caption دوستان و اعضاى خانواده براى كسانى كه در جريان اعتراضات كشته شده‌اند سوگوارى مى‌كنند

پس از آن كه يورش نيروهاى پليس به تظاهرات مسالمت‌آميز در ميدان "لولو" منامه پايتخت بحرين چند كشته و صدها زخمى بر جاى گذاشت، ادعاى خاندان امير بحرين مبنى بر اين كه پليس در تلاش براى فرونشاندن يك دعواى قبیله‌اى بوده ، ادعايى پوچ به نظر مى‌رسد.

اين جزيره استراتژيك واقع در خليج فارس قبلا در جريان استقلالش از بريتانيا در سال ۱۹۷۱ كمى مزه دموكراسى را چشيده بود، اما كمى بعد از آن و در ميانه دهه ۷۰، نخست وزير آن كشور، شيخ خليفه بن سلمان آل خليفه كه طولانى‌ترين مدت زمامدارى را در بين نخست‌وزيران غير منتخب در دنيا دارد، با تكيه بر مسندش نقطه پايانى بر حكومت دموكراتيك پارلمانى اين كشور گذاشت.

چند دهه است كه خاندان آل خليفه كه مسلمان سنى مذهب‌اند بر كشور بحرين كه اكثريت قابل ملاحظه‌اى در آن اهل تشيع هستند با ديكتاتورى حكم راندند. اين وضعيت زمانى تغيير كرد كه برادرزاده نخست وزير يعنى حمد در سال ۱۹۹۹ به حكومت رسيد. او قول داد كه تا سال ۲۰۰۲ دست به اصلاحات دموكراتيك بزند و قانون اساسى جديدى را به راى عمومى بگذارد.

انتخابات پارلمانى در سال ۲۰۰۵ برگزار شد اما تقسیم بندی حوزه‌ها به نحوى بود كه شيعيان در پارلمان دراقليت بمانند. در همين حال، شيعيان كه حدود ۶۵ درصد از جمعيت بومى بحرين را تشكيل مى‌دهند به شكل روزافزونى دچار ياس ‌شدند.

آن چه به اين نارضايتى دامن مى‌زد، بيكارى گسترده در ميان شيعيان و اين حقيقت بود كه شيعيان نمى‌توانستند در مشاغل دولتى يا پست‌هاى كليدى صنعت رو به گسترش بانكدارى كشور جايى براى خود بدست آورند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption هزاران نفر در تظاهرات روزهاى اخير شركت كرده‌اند

جوانان بيكار در روستاهاى فقير شيعه‌نشين خارج منامه جاده‌ها را بستند و لاستيك اتومبيل‌آتش زدند.

طى اولين ديدارم از اين جزيره در سال ۲۰۰۷ در ميان ناآرامى‌هاى روستاى "ملكه" به دام افتادم. نيروهاى امنيتى به سوى جوانانى كه تجمع كرده بودند گاز اشك آور شليك كردند. اين ناآرامى‌ها تقريبا هر هفته اتفاق مى‌افتاد و از روستايى به روستايى ديگر كشيده مى‌شد.

در "ملكه"،جوانان شيعه‌اى كه من با آنها گفتگو مى‌كردم مى‌گفتند كه بيكارند و اميدى ‌هم به يافتن كار ندارند. آنها از اين عصبانى بودند كه يكى از اعضاى خانواده حاكم زمين‌شان را به تصرف درآورده بود، زمينى را كه نسل‌پشت نسل توسط ماهيگيران روستا مورد استفاده قرار مى‌گرفت.

والدين اين جوانان هم از كيفيت بد اسكان و فهرست‌هاى بلند انتظار براى مسكن مناسب شكايت داشتند، آن هم در كشورى كه از ثروت لبريز است.

فعالان حقوق بشر كه اكثرا شيعه هستند بارها تظاهراتى به راه انداختند تا نسبت به روند كند دموكراتيزه شدن كشور و آن چه آنها نقض حقوق بشر مى‌خواندند، اعتراض كنند.

به علاوه به من گفته شد كه بحرين براى خدمت در نيروهاى پليس و امنيت دست به استخدام نيروى انسانى سنى مذهب از سوريه، يمن، اردن و پاكستان زده‌است.

در اعطاى حق شهروندى بحرين به اين افراد تسريع شده و اولويت‌هايى در نوبت دريافت مسكن براى آنها بوجود آمده است. به علاوه به آنها حق راى اعطا شده كه اين به معنى دستكارى بافت جمعيتى به نفع كانديداهايى است كه از آل خليفه حمايت مى‌كنند. از ماه اوت سال گذشته اعتراضاتى كه ابتدا ملايم بود به شكل قابل ملاحظه‌اى اوج گرفت. اين امر پس از آن اتفاق افتاد كه نيروى امنيت ملى (سازمان امنيت بحرين) به ۲۳ تن از چهره‌هاى شيعه حمله کرد. این افراد که استاد دانشگاه، تاجر، افراد سرشناس مذهبى و يا از فعالان حقوق بشر بودند در نيمه شب دستگير شدند و براى هفته‌هاى متمادى بدون هيچ تماسى با محيط خارج و در حبس انفرادى نگاه داشته شدند.

هم زمان ، هزاران تن ديگر از شيعيان، اعم از پير و جوان نيز دستگير شدند.

وكلاى اين ۲۳نفر كه به تبانى و تشكيل سازمان‌هاى تروريستى متهم شده‌اند مى‌گويند كه وقتى پس از مدتها توانستند موكلانشان را ملاقات كنند آثار شكنجه به خوبى در آنها هويدا بود، شكنجه اتهامى است كه دولت آن را تكذيب مى‌كند.

با اين وجود، در اولين جلسه دادگاه در ماه اكتبر ، دستگيرشدگان ادعا كردند كه تنها زير شكنجه به جرايم‌شان اقرار كرده‌اند.

وكلا و اعضاى خانواده اين افراد به من گفتند كه آثار كبودى و خون‌مردگى در مچ دست‌ها و پاهاى آنها پيدا بوده، ‌علايمى‌كه نشان از فلك‌كردن آنها دارد. فلك كردن نوعى شكنجه است كه در آن دست و پاى قربانى را محكم مى‌بندند و بعد در حالى كه قربانى را آويزان كرده‌اند او را كتك مى‌زنند.

نيروهايى كه متحد مى‌شوند

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption براى اولين بار تعداد قابل ملاحظه‌اى بحرينى‌هاى سنى مذهب هم به فراخوان شیعیان برای دموکراسی جواب مثبت داده‌اند

يورش به شيعيان قبل از انتخابات عمومى آغاز شد. در سال ۲۰۰۵ تقسیم بندی مناطق راى‌گيرى به گونه‌اى انجام شد كه شيعيان در اقليت بمانند.

اتحاد نيروها زمانى اتفاق افتاد كه در جريان حوادث ميدان تحرير بحرین که در آنها فعالان طرفدار دموكراسى در بحرين از شيعه و سنى دست به دست هم دادند.

آن چه در ابتدا جنبشى شيعه بود كم كم جوانان سنى را هم به ميدان اعتراض كشاند.

آنها در حالى كه پرچم بحرين را در دست تكان مى‌دادند با هم مى‌خواندند :"‌ما نه سنى هستيم و نه شيعه. ما بحرينى هستيم."

پليس و نيروهاى امنيتى كه اكثرا بحرينى نبودند با اين معترضان مقابله كردند. اين مى‌تواند برای توجیه شدت حملات با تظاهرات آرام روز دوشنبه و صبح زود سه‌شنبه هفته گذشته کافی باشد که در آن دو نفر كشته شدند.

اين حملات هيچ ربطى به ارتباطات محلى و مسايل قبيله‌اى نداشتند. قبلا دولت براى هرگونه اقدامى كه بتواند اين تظاهرات را سركوب كند چراغ سبز نشان داده بود. فیلم های ويديويى اين نيروها را نشان مى‌دهد كه به زنان و مردان و كودكانى كه خوابيده‌اند با گاز اشك‌آور ، باتون پلاستيكى و تفنگ حمله مى‌كنند.

آن چه مسلم است اين است كه چهار تن از كسانى كه كشته شده‌اند از فاصله نزديك مورد هدف قرار گرفته‌اند. پزشكى كه تلاش مى‌كرد به زخمى‌شدگان كمك كند مى‌گفت كه به شدت توسط مردانى كه به زبان اردو حرف مى‌زدند مورد ضرب و شتم قرار گرفته‌است، آنها پاكستانى بودند.

دولت ادعا مى‌كند كه تظاهركنندگان مسلح بودند و نيروهاى امنيتى راهى جز اعمال خشونت نداشته‌اند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption معترضان ادعا مى‌كنند كه واكنش پليس وحشيانه و بدون توجيه بوده است

تمام شاهدان عينى كه من با آنها صحبت كردم صحنه را به شكل ديگرى تصوير كردند. تظاهركنندگان مسلح نبودند، ‌زنان و كودكانى بودند كه به صحنه آمده بودند. جوانان شيعه با دوستان سنى‌شان در هم آميخته بودند.

فراخوان براى دموكراسى

فيلم‌هاى مستند ويديويى از صحنه حمله نشان مى‌دهد كه ادعاى آنها بر اين كه اين سركوب بى دليل، غيرمنتظره و خشونت‌آميز بوده صحت دارد.

تظاهر كنندگان بر تداوم اعتراضات تا حصول تغييرات دموكراتيك اصرار دارند، اما بعيد به نظر مى‌رسد كه بتوانند در كوتاه‌مدت به اهدافشان دست يابند.

فراخوانى براى ادامه تظاهرات در روزهای آينده داده شده، اين در حالى است كه حجم سنگينى از نيروهاى پليس و ارتش راه‌ها را بر معترضان مسدود كرده‌اند.

خاندان آل خليفه نشان داده كه خط مقدم براى مقابله با يك نهضت شيعى است، ‌نهضتى كه در آن ايران برنده ميدان است و منافع غرب را در منطقه مورد تهديد قرار مى‌دهد.

در واقع خود من نيز درجريان بازديدم از خانه يكى از شيعيان پوسترهايى از حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله لبنان و آيت‌الله خمينى بر ديوار مشاهده‌كردم.

با اين وجود تمام شيعيانى كه در اين سالها طرف صحبت من بوده‌اند اصرار دارند كه بحرينى‌هاى وفادارى به كشورشان هستند.

آنها به اين نكته اشاره مى‌كنند كه در جريان همه‌پرسى سازمان ملل در سال ۱۹۷۰، اكثريت شيعيان به شكل قاطعى راى به استقلال بحرين دادند، بحرينى كه در آن زمان ايران ادعاى مالكيتش را داشت.

شيعيان مى‌گويند كه آنها تنها يك چيز مى‌خواهند؛ دموكراسى و اكنون براى اولين بار تعداد قابل ملاحظه‌اى بحرينى‌هاى سنى مذهب هم به اين فراخوان آنها جواب مثبت داده‌اند.

تصوير بحرين نمايانگر آن است كه چگونه دموكراسى مى‌تواند در خاورميانه نشو و نما كند، آن هم در كشورى كه به وسيله خانواده حاكم آل خليفه به دقت كنترل مى‌شود و دموكراسى در آن به شدت مخدوش شده است.

مطالب مرتبط