شکایت از پیری: وضعیت کهنسالان در تاجیکستان

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption 1.7 در صد جمعیت تاجیکستان را کهنسالان تشکیل می‌دهند

با وجود کم بودن تعداد کهنسالان در تاجیکستان وضع تأمین اجتماعی آنها در سطح پایین قرار داشته است.

طبق اطلاع آژانس آمار تاجیکستان، حالا تعداد افراد بالای سن 65 سال، 130 هزار نفر بوده و آنها 1.7 در صد جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند.

ضمن معرفی "حسابات (گزارش) ملی در مورد پیرشوی اهالی" سعادت کمالاوا، مؤلف گزارش و رئیس مرکز هرمونتولوژی آسیای مرکزی، گفت که در جریان این پژوهش 705 خانواده از کلیه مناطق تاجیکستان پرسش شده است.

به گفته خانم کمالاوا، این نخستین پژوهش در کشورهای شوروی پیشین در زمینه پیرشوی اهالی محسوب می‌شود که با پشتبانی مالی سازمان ملل متحد انجام شده است.

سرپیچی فرزندان از پرستاری والدان

بابای گدا اعظم اف 70 سال دارد و او و همسرش بازنشسته هستند. بابای گدا 150 سامانی و خانمش 80 سامانی حقوق بازنشستگی می‌گیرند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای اعظم اف می‌گوید که به دلیل مشکلات اقتصادی و فقر فرزندان امکان کمک همه‌جانبه به پدر و مادر خود را ندارند

بابای گدا می‌گوید که 11 فرزند داشته و پسرانش برای کار به روسیه رفته‌اند. این مرد پیر گفت که به دلیل مشکلات اقتصادی و فقر فرزندان امکان کمک همه‌جانبه به پدر و مادر خود را ندارند.

از این لحاظ، گدا اعظم اف، پاسبانی یک کارخانه را به عهده گرفته و همچنین، به باغ‌پروری مشغول است.

به گفته او، وی مدت چهل سال چوپانی کرده و صحتی خوب دارد. خود کار می‌کند و محتاج کمک مالی فرزندان نیست.

اما برخی از کهنسالان خیابان سعدی شیرازی شهر دوشنبه گفتند که بیشتر افراد پیر بیمار بوده و به مداوا و دارو نیاز دارند.

از سوی دیگر، ایمن سنگین اف، معاون اول وزیر کار و تأمین اجتماعی تاجیکستان، تأکید کرد که در سالهای اخیر به خلاف ارزشها و عنعنات ملی موارد به خانه‌های کهنسالان تحویل دادن پدر و مادران پیر افزایش یافته است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption خانم کمالاوا گفت که به دلیل گران بودن مداوا بیشتر کهنسالان به پزشکان یا بیمارستان کمتر مراجعه می‌کنند

در این همایش از قسمت یک زن پیر در خانه کهنسالان شهر خجند یادآوری شد که پنج فرزند را تربیت کرده و هم اکنون فرزندان از پرستاری مادر خود سرپیچی کرده‌اند.

به گفته آقای سنگین اف، حدود 40 در صد باشندگان خانه‌های کهنسالان تاجیکستان صاحب فرزند بوده، ولی فرزندان از آنها روی گردانده‌اند. مثلاً، از جمله 83 باشنده خانه کهنسالان شهر وحدت 41 نفر از خانواده‌های از لحاظ مالی متوسط بوده‌اند.

او گفت که در خانه‌های کهنسالان شرایط مساعد برای بود و باش افراد پیر فراهم بوده، اما بیشتر باشندگان آن خواستار بازگشت به خانه‌های خود هستند.

اما عده‌ای از شرکت‌کنندگان همایش گفتند که به دلیل فقر و بیکاری تعداد زیاد فرزندان به زحمت نیازهای روزگار خود را برآورده کرده و امکان مالی تأمین اجتماعی و پرستاری والدان را ندارند.

در همین حال، سعیدمراد فتاح اف، مشاور رئیس جمهوری تاجیکستان، گفت که در پیشنویس قانون "مسئولیت پدر و مادر در تعلیم و تربیت فرزند" که مورد بررسی عمومی قرار دارد، در مورد مسئولیت فرزند در پرستاری پدر و مادر پیر نیز ماده‌ای هست.

به گفته آقای فتاح اف، طبق این سند فرزند موظف است به هنگام پیرانسالی والدان، شرایط مالی و اجتماعی آنها را تأمین و آنها را نگاه و بین کند.

کهنسالان قشر آسیب‌پذیر جامعه

بنا به اطلاع وزارت کار و تأمین اجتماعیی تاجیکستان، 70.6 در صد کهنسالان در این کشور به کمک مالی نیاز دارند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای فتاح اف گفت که در قانون جدید مسئولیت فرزندان در برابر والدان پیر زیاد شده است

به گفته این منبع، 70 در صد کهنسالان ماهانه به مقدار 80 سامانی یا 17 دلار حقوق دریافت می‌کنند که این مبلغ برای خریداری دارو و مواد ضروری غذایی کفایت نمی‌کند.

این در حالیست که به گفته سعادت کمالاوا، رئیس مرکز هرمونتولوژی آسیای مرکزی، بیشتر کهنسالان مبتلا به بیماریهای فشار خون، زخم معده و روده و قلب هستند که برای مداوای آنان مبالغ زیادی لازم است.

خانم کمالاوا گفت که به این دلیل، با وجود بد بودن صحتیشان بیشتر کهنسالان به پزشکان یا بیمارستان مراجعه نمی‌کنند.

گفته می‌شود، در حالی که قیمت تنها داروی فشار خون بیش از 50 سامانی است، نهادهای تأمین اجتماعی به کهنسالان بیمار برای خریداری دارو ماهانه 20 سامانی اختصاص می‌دهند.

در همایش به دولت تاجیکستان پیشنهاد شد که طبق قانون اساسی این کشور که مداوای رایگان اتباع کشور را ضمانت داده است کهنسالان باید به طور رایگان طبابت شوند.

همچنین، لازم است قانونی در باره تأمین اجتماعی کهنسالان تهیه شده و تدابیر مشخص برای بهبود وضع کهنسالان روی دست گرفته شود.

عواقب روند پیرشوی برای تاجیکستان

طبق “حسابات (گزارش) ملی در مورد پیرشوی اهالی” میزان پیرشوی در تاجیکستان 5.1 در صد بوده و این رقم در ولایت بدخشان5.7 در صد و ولایت سغد 5.3 در صد را تشکیل داده است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption ایوار ویکی گفت که روند پیرشوی به بخشهای آموزش و بهداشت تاجیکستان اثرات منفی خواهد گذاشت

ایوار ویکی، مسئول مرکز سازمان امنیت و همکاری اروپا در تاجیکستان، گفت که در این کشور تعداد کهنسالان چندان زیاد نبوده و این کشور هنوز با مشکل کهنسالان به مانند اروپا مواجه نشده است.

از سوی دیگر، به گفته آقای ویکی، بخش اصلی متخصصان ورزیده در بخشهای آموزش و بهداشت تاجیکستان افراد کهنسال هستند و به دلیل ناچیز بودن حقوق در این بخشها جوانان نمی‌خواهند جانشین آنها باشند.

او گفت، از این لحاظ، ممکن است در ظرف 5 تا 10 سال آینده تاجیکستان با مشکل شدید کمبود متخصصان در بخشهای آموزش و بهداشت مواجه شود.

ضمناً، گروه بین‌المللی بحران نیز در گزارش اخیر خود هشدار داده بود که بیشتر کارمندان عرصه‌های بهداشت و آموزش و پرورش تاجیکستان کادرهای شوروی بوده و در آینده این کشور با مشکل کمبود متخصصان روبرو خواهد شد، زیرا در 20 سال استقلال تاجیکستان نتوانسته است متخصصان خوبی در عرصه های مختلف تربیت کند.

از سوی دیگر، طبق اطلاع منابع غیررسمی، بیش از یک میلیون تن از اتباع تاجیک برای دریافت کار به کشورهای خارجی رفته‌اند.

به گفته منابع بانک ملی تاجیکستان، در سال 2010 مهاجران تاجیک بیش از 2 میلیارد دلار به خانواده‌های خود از طریق بانکها پول فرستاده‌اند. ارزیابی بانک جهانی حاکیست که پول مهاجران تقریباً نیمی از تولیدات ناخالص داخلی تاجیکستان را تشکیل می‌دهد.

مسئولان وزارت کار و تأمین اجتماعی تاجیکستان گفتند که مهاجران کاری در ممالک خارجی فعالیت کرده و به صندوق اجتماعی مالیات پرداخت نمی‌کنند.

از این لحاظ، امکان دارد این افراد به هنگام بازنشسته شدن حقوق بازنشستگی دریافت نکنند و با مشکلات جدی مالی مواجه شوند.