"شرایط تاجیکستان با کشورهای عربی متفاوت است"

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption هربرت زیلبر: "بارها شاهد این بودیم که یک چیز پیشگویی می‌شود، اما در واقعیت چیزی دیگر رخ می‌دهد"

هربرت زیلبر، رئیس مرکز پیشگیری منازعات سازمان امنیت و همکاری در اروپا با وزیر کشور، رئیس کمیته دولتی امنیت ملی تاجیکستان و رهبران دیگر ساختارهای انتظامی و قدرتی دیدار داشت.

در این ملاقات که روز چهارشنبه 23 فوریه در شهر دوشنبه صورت گرفت، موضوع ادامه ‌همکاریهای سازمان امنیت و همکاری در اروپا با تاجیکستان برای بهبود وضع امنیتی در کشور و منطقه بررسی شد.

آقای زیلبر روز دوشنبه 21 فوریه وارد تاجیکستان شد و نخست روابط میان سازمان امنیت و همکاری در اروپا و تاجیکستان را با همراهخان ظریفی، وزیر خارجه این کشور، بررسی کرد.

روز سه‌شنبه‌جلسه پنجم گروه کاری Task Force که عبارت از نمایندگان سازمان امنیت و همکاری اروپا، مقامات دولتی و جامعه مدنی تاجیکستان است، تحت ریاست هربرت زیلبر برگزار شد.

آقای زیلبر در مصاحبه‌ای اختصاصی با بی بی سی نظرات خود را در باره وضع سیاسی و امنیتی در تاجیکستان و کشورهای منطقه ابراز داشت که مختصر این مصاحبه را اینجا می‌خوانید:

لطفاً بگویید که وضع امنیتی در تاجیکستان و افغانستان را چه گونه ارزیابی می‌کنید؟

سازمان امنیت و همکاری در اروپا به این منطقه اهمیت ویژه‌ای قائل است، زیرا در این منطقه مسائل امنیتی زیاد داریم. ما دقیقاً می‌دانیم که خطر نفوذ از جنوب، از افغانستان، وجود دارد. برای همین، تاجیکستان برای سازمان امنیت و همکاری در اروپا از لحاظ امنیتی نقشی کلیدی دارد.

طی یک سال اخیر ما در مورد ورود برخی گروهها و وقوع حادثه هایی در جنوب و در وادی رشت گزارشهایی دریافت کردیم. برداشت ما این است که مقامات کنترل را در دست دارند. این چیزیست که نهادهای مربوطه به ما گفتند و ما امیدواریم که وضع امنیتی استوار باقی بماند.

ما همچنین با شریکان تاجیکمان در زمینه بهبود وضع امنیتی همکاری را ادامه ‌می‌دهیم. ما، از جمله، در بخش آموزش کادرهای مرزبانی و پلیس در زمینه تأمین امنیت تاجیکستان و منطقه، همکاریهای دائمی داریم.

با این وجود، برخی از سازمانهای بین‌المللی، از جمله گروه بحران، وضعیت در تاجیکستان را بحرانی خوانده‌اند. گروه بحران اخیراً امامعلی رحمان، رئیس جمهور تاجیکستان را، در فهرست “10 رهبر خودکامه” جای داده و گفته است که زیربناهای این کشور در وضع رقت باری هستند و حکومت آقای رحمان در ورطه سقوط است. نظر شما به این موضوع چیست؟

می‌دانید که پیشگویی کردن در باره سقوط رژیمها و یا روندهای سیاسی کار سازمان امنیت و همکاری در اروپا نیست. وظیفه سازمان امنیت و همکاری در اروپا فقط فراهم کردن شرایط برای روندهای سیاسی در همه کشورهای عضو این سازمان است.

برای سازمان امنیت و همکاری در اروپا این موضوع مهم است که در کشور عضو شریکان معتمَدی داشته باشد، تا مسائل لازم را بررسی کند و ما در تاجیکستان چنین شریکانی داریم.

اما اگر به انقلابهای کشورهای عربی نگاه کنیم، مردم در این جا علیه رهبرانی که برای سالهای طولانی در دولت مانده‌اند، قیام کردند. آیا این موضوع که در برخی از کشورهای عضو سازمان شما نیز رهبرانی هستند که سالهای زیاد در قدرت باقی مانده‌اند، مورد نگرانی نیست؟

تا حالا من در بابت هیچ کشور عضو سازمان امنیت و همکاری در اروپا چنین نگرانی را احساس نمی‌کنم.

چنان که گفتم، ما به انتخاب هر کشور عضو سازمان امنیت و همکاری در اروپا برای تصمیم گیری در زمینه رهبری و ساختارهای سیاسی احترام می‌گذاریم و در صورت لازم به آنها کمک می‌کنیم که آنها این ساختارها را با استانداردهای سازمان امنیت و همکاری در اروپا مطابق کنند.

حالا کارشناسان زیادی پیامدهای احتمالی انقلابها در کشورهای عربی را بررسی می‌کنند. آیا شما پیامدهای آن را در رابطه با کشورهای آسیای میانه‌و تاجیکستان چه گونه می‌بینید و اصلاً مسائلی که می‌توانند باعث بی‌ثباتی در این کشورها شوند، کدامهایند؟

نخستین چیزی را که ثبات را در این جا تهدید می‌کند، من در جنوب، در افغانستان، و در امور مرزی می‌بینم. در این زمینه مسائلی وجود دارد.

شما در باره آفریقای شمالی می‌گویید، اما حادثه‌های آن جا را کسی پیشگویی کرده نتوانست، کسی انتظارش را نداشت و این نکته نیز باید تحقیق و درک شود.

من شرایط مشترَک میان آن حوادث و برخی از کشورهای عضو سازمان امنیت و همکاری در اروپا نمی‌بینم. همه کشورهای عضو سازمان امنیت و همکاری در اروپا سیستمهای مختلف سیاسی خود را دارند که این امر موافق اصول و استانداردهای ماست.

اگر ما در باره دموکراسی صحبت می‌کنیم، هر کشور باید خود ساختار سیاسی خود را تعیین کند. و ما با این کشورها همواره مکالمه می‌کنیم، از جمله با کشورهای آسیای میانه‌ که عضو سازمان امنیت و همکاری در اروپا هستند.

درست است که تهدیدها از افغانستان از موضوعات مطروحه در زمینه تأمین ثبات در آسیای میانه ‌است. اما برخی از کارشناسان به تهدیدهایی داخلی، از جمله فساد، فقر و توسعه ناکافی اقتصادی اشاره‌ می‌کنند که به گفته آنها، می‌توانند خود سبب بی‌ثباتی شوند.

ما می‌دانیم که چنین وضعیت یکی از عاملهای انقلابها در شمال آفریقا بود که اتّفاقاً وضع اقتصادی آن کشورها خیلی بهتر از تاجیکستان، قرقیزستان و ازبکستان بوده است. حالا، به نظر شما، این عاملها باعث ناآرامی در کشورهای آسیای میانه‌ می‌تواند باشد؟

در این منطقه (آسیای میانه‌) ما یک برتری داریم. این که وقتی من و یا همکارانم با مقامات دولتهای این کشورها صحبت می‌کنیم، ما می‌بینیم که آنها مشکلات موجود را درک می‌کنند.

آنها خود قبول دارند که برای ساختار اقتصادی باید کاری انجام بدهند، آنها خود قبول دارند که برای بهبود وضع دموکراسی، مسئلا انتخابات، باید کاری انجام بدهند. به این خاطر، ما در اینجا توسعه می‌بینیم و این امر این کشورها را با کشورهای آفریقای شمالی متفاوت می‌کند.

برای همین، من خوش‌بین هستم که ما می‌توانیم این مسائل را با شریکان خود مطرح کنیم، نه تنها مطرح کنیم، بلکه در این زمینه گام برداریم.

اما سازمان ملل هشدار می‌دهد که در برخی از کشورها ممکن است قیام گرسنگان رخ دهد، از جمله در تاجیکستان و قرقیزستان.

در این باره چیزی گفته نمی‌توانم. عموماً، من در هر گونه پیش‌بینیها شک دارم. ما بارها دیده‌ایم که پیشگویی ها یک چیز بوده، ولی در واقعیت چیز دیگری رخ داده است.

سفر رسمی اسلام کریم اف به اروپا اخیراً واکنشهای جدیی را از سوی سازمانهای حقوق بشر به دنبال داشت. آیا به نظر شما، روابط ازبکستان با اروپا در واقع رو به بهبودی نهاده است؟

بله، آقای کریم اف به وین و به فرانسه رفت. همه می‌دانند که پس از حوادث اندیجان روابط میان اروپا و ازبکستان دشوار شد.

به نظرم، سفر کریم اف به اروپا در بهبود این روابط سهمی گذاشت، اما می‌دانید، من هیچ گاه در این گونه وضعیت به حرف باور ندارم. من همیشه می‌خواهم به واقعیت تکیه کنم، اما تا حالا ما چنین فکتها را نداریم.

اما سازمان امنیت و همکاری در اروپا یا همین مرکز پیشگیری منازعات این سازمان می‌تواند به گونه‌ای در بهبود روابط میان تاجیکستان و ازبکستان سهم بگیرد؟

البته، ما از وجود اختلافات میان این دو کشور واقفیم. مسئلن، مشکل راه آهن که سال گذشته به وجود آمده بود. آن وقت واگونها برای مدت طولانی نتوانستند از ازبکستان به تاجیکستان وارد شوند. اما حالا این مشکل، طبق گزارشی که من در دست دارم، حل شده است.

در مسائل دیگر نیز دو کشور باید تلاش کنند، تا پیشرفتهایی در زمینه بهبود روابط به دست آرند. همین طور که شما گفتید، مسائل مربوط به استفاده از آب و ذخایر انرژی، مسائل کلیدی در این زمینه هستند.

ما امیدواریم که فضایی مساعد برای حل این مسائل پیدا خواهد شد.

آیا سازمان امنیت و همکاری در اروپا می‌تواند در حل این مسائل سهم بگذارد؟

ازبکستان به ما می‌گوید که می‌خواهد این مسائل را مستقلانه با تاجیکستان حل کند، یعنی آنها نمی‌خواهند سازمان امنیت و همکاری در اروپا پادرمیانی کند. اما این مسائل در برنامه کار سازمان امنیت و همکاری در اروپا وارد شده است، بخصوص همان مشکلی که در رابطه با راه آهن اتفاق افتاد، در وین مطرح شده بود.

هر دو کشور این مسئله را در شورای دائمی سازمان مطرح کردند و به این خاطر، می‌توان گفت که بعضاً خود مطرح کردن مسئله در سطح بین‌المللی نیز می‌تواند به فراهم کردن راه حل کمک کند، یعنی فضای بهتری برای حل مسئله فراهم می‌شود.