درگذشت درام نویس و شاعر صفرمحمد عیوبی

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption ادبیاتشناسان نقش صفرمحمد عیوبی را در نظم و نثر و صنعت تئاتر تاجیک مؤثر خواندهاند

صفرمحمد عیوبی، شاعر و درامنویس تاجیک، در سن 65 سالگی درگذشت.

به گفته عده‌ای از پیوندان و دوستان صفرمحمد عیوبی، در دو سال اخیر وی از سرطان مغزی رنج می‌برد.

ادبیات‌شناسان نقش صفرمحمد عیوبی را در رشد نظم و نثر و صنعت تئاتری تاجیکستان مؤثر خوانده‌اند.

کریم دولت، یکی از دوستان نزدیک صفرمحمد عیوبی، می‌گوید که صفرمحمد بهترین دوست و پدر خوبی برای خانواده‌اش بود.

آقای دولت افزود: "سن و سال صفرمحمد هنوز جوان بود و او می‌توانست باز هم آثار زیادی تألیف کند. اما زندگی به وی بی‌وفایی کرد و برای ادبیات معاصر تاجیک فوت عیوبی تلفات سنگینیست."

آقای دولت گفت که صفرمحمد با وجود آن که بیماری سنگین داشت، ولی باری هم از درد و بیماری به کسی شکایت نمی‌کرد.

ترجمه حال

صفرمحمد عیوبی ماه دسامبر سال 1945 در شهر کولاب ولایت ختلان تولد شده است.

وی در همین شهر به وایه رسیده و بعد از فارغ شدن از دانشگاه آموزگاری به نام رودکی شهر کولاب در سال 1976 به عنوان خبرنگار روزنامه “راه لنینی” ولایت به فعالیت شروع کرد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption شاعر گلنظر به نقش بارز عیوبی در درامنویسی تأکید کرد

وی پس به قدرت رسیدن امامعلی رحمان، رئیس جمهور فعلی، در آخر سال 1992، با تعدادی از روزنامه‌نگاران دیگر محلی از کولاب به دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، کوچ بست و در تلویزیون دولتی تاجیکستان به کار پرداخت.

وی هنوز در سال 1986 به عضویت اتحادیه نویسندگان اتّحاد شوروی پذیرفته شده بود.

صفرمحمد عیوبی از سال 1996 تا 2009 رئیس بخش فرهنگ و روابط اجتماعی شهرداری دوشنبه را بود. وی در سالهای اخیر ریاست اداره برنامه‌های فرهنگی و ادبی شبکه اول تلویزیونی دولتی تاجیکستان را به عهده داشت.

سالهای اخیر وی از بیماری سرطان رنج می‌برد و به گفته دوستانش، دو سال قبل، صفرمحمد عیوبی در یکی از بیمارستانهای شهر مسکو جراحی شده بود.

صفرمحمد عیوبی در اواخر دهه 1980 و اوایل دوران استقلال تاجیکستان با دیموکراتها هم‌اندیشه بود و برای بیداری ملی، بویژه احیای زبان تاجیکی-فارسی، فعّالیتهایی انجام داد.

به گفته احمدشاه کاملزاده، روزنامه‌نگار تاجیک، صفرمحمد عیوبی آن زمان "یکی از دموکراتهای سرسخت" در ولایت ختلان محسوب می‌شد.

آقای کاملزاده افزود: "تا جایی که من می‌دانم، عیوبی حتی اقدامات مسئولان حزب دموکرات مرکزی را در کولاب تشویق می‌کرد. اما بعد از سال 1993 وی مانند دهها نفر از دموکراتهای دیگر ولایت ختلان از عقاید قبلی خود گشت."

میراث عیوبی

صفرمحمد عیوبی مانند بسیاری دیگر از شاعران تاجیک در زمان شوروی بیشتر اشعاری در ستایش حزب کمونیست و دولت شوروی داشت. سخن‌شناسان می‌گویند که آن زمان شعر تاجیک بیشتر شعارگونه بود و صنایع شعری و جنبه‌های دیگر هنری در آنها کمتر به نظر می‌رسید.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption در مراسم وداع با عیوبی برخی از شعرا و چهره‌های سیاسی تاجیکستان حاضر بودند

بعد از استقلال، اگر چه شاعران تاجیکستان اندک-اندک به سبک کلاسیکی روی آوردند، ولی در مجموع، در محتوی و صنایع شعری آنها تحولات جدی مشاهده نمی‌شد.

اشعار عیوبی نیز در این زمان هرچند بیشتر روحیه ملت پرستانه و میهن پرستانه به خود گرفته‌اند، ولی به گفته سخن‌شناسان، مضامن عمیق فلسفی را نمی‌توان از آنها جستجو کرد.

گلنظر کلدی، شاعر سرشناس، می‌گوید که نخستین آثار صفرمحمد هنوز در دوران جوانی وی در روزنامه‌ها و مجلّه‌های تاجیکستان شوروی به طبع رسیده بود.

وی افزود: "بویژه، صفرمحمد در نوشتن درام خیلی استعداد داشت. وی با تئاترها همکاری می‌کرد. و همچنین حدود 200 ترانه این شاعر را آوازخوانهای تاجیک سروده‌اند. از جمله ترانه “پرچم تاجیکستان”، “قلمقاش” و “نان می‌زند” نمونه‌هایی از این ترانه‌های عیوبی هستند."

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption پیوندان عیوبی در مراسم وداع با وی در منزلش

شاعر گل نظر می‌گوید که آثار عیوبی به این شاعر و درامنویس عمر دیگری خواهند بخشید. و به گفته وی، صفرمحمد عیوبی در ترانه‌خوانی و نوازندگی سازهای موسیقی نیز مهارت خاصی داشت.

همچنین صفرمحمد عیوبی آثار عده‌ای از شعرای کلاسیک غرب را به زبان تاجیکی ترجمه کرده است.

نخستین مجموعه آثار صفرمحمد عیوبی در سال 1981 با نام “گل گندم” به نشر رسید و سپس، در سالهای بعدی کتب دیگر وی زیر عنوان “شاخه برق”، “راه سفید”، “گندم سراجی” و “خاک تشن” نشر شدند.

همچنین، صفرمحمد عیوبی بیش از ده نمایشنامه تئاتری را نوشته است که "درام ملّت" و "اریایی" از جمله آنهاست و در تئاترهای شهر دوشنبه روی صحنه آمده‌اند.

برنده جایزه رودکی

گفته می‌شود که اکثر درامهای عیوبی در تئاترهای منطقه‌ها، از جمله در تئاتر به نام سعیدعلی ولیزاده شهر کولاب، روی صحنه آمده‌اند. در بیشتر درامهای صفرمحمد عیوبی که در ده‌ساله اخیر نوشته شده‌اند، حس میهن پرستی و صداقت به کشورش صدا می‌دهد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption دوستان عیوبی می‌گویند که وی دوست باوفا و پدری مهربان بود

به عقیده عده‌ای از تئاترشناسان، بیشتر این نمایشنامه‌ها در چارچوب تجلیل از مراسم ویژه سیاسی و فرهنگی تألیف شده‌اند.

سه سال قبل در تاجیکستان فیلمی بر اساس داستان نوشته صفرمحمد عیوبی تهیه شده بود که از زندگی مولانا جلال‌الدین رومی حکایت می‌کرد و به مناسبت تجلیل از هشتصدمین سالگرد این نابغه شرق تهیه شده بود.

صفرمحمد عیوبی دارنده جایزه رودکی بوده و بعد از نشر کتاب دیوان آثارش عنوان شاعر خلقی تاجیکستان را به خود اختصاص داد. این عنوان از مهمترین جوایز دولتی تاجیکستان بوده و بیشتر به آنهایی داده می‌شود که خدمات مهمی در ادبیات انجام داده‌اند.

نماز مییت صفرمحمد عیوبی بعد از ظهر روز سه‌شنبه‌در منزلش در محله یکچینار شهر دوشنبه برگزار شد. وی سپس در گورستان لوچاب به خاک سپرده شد.