"آمریکا با تاجیکستان در خصوص دمکراسی دیالوگ دارد"

حق نشر عکس BBC World Service

کنّت گراسّ، سفیر آمریکا در تاجیکستان در یک مصاحبه اختصاصی با بی بی سی در باره “دیالوگ” خود با دولت تاجیکستان در مورد اختلاف نظرهایش در رابطه به آزادی بیان و آزادیهای مذهبی صحبت کرده است.

آقای گراسّ در این مصاحبه همچنین عقیدة خود را در بارة سبقهایی (درسهایی)، که دولتها باید از حوادث کشورهای عربی بگیرند، اظهار داشت.

در این مصاحبه که آن را شمسیه قاسم انجام داده است، همچنین نظر سفیر آمریکا در بارة مشترَکات منافع آمریکا با روسیه در تاجیکستان و ملاحظات وی در بارة اثرات جنگ سرد و ‌بازی بزرگ منعکس شده است.

بی بی سی: طی یک ماه گذشته، جهان حوادث غیرچشمداشت در کشورهای عربی را مشاهده می‌کند، زیرا مردمان آن جا پس از سالها طولانی سکوت در برابر رهبرانی که ده‌ ها سال در حاکمیت بودند، اعتراض کرده و خواهان تغییرات شدند. با در نظر داشت اینکه رهبران کشورهای آسیای میانه‌، از جمله تاجیکستان عمر دراز سیاسی داشته‌اند، آیا قرار است، که آمریکا در روابط خود با این دولتهای آسیای میانه‌ تجدید نظر کند؟

گراس: به نظر من هر کشور ویژگی خود را دارد. مقایسه‌کردن مشکل است. به نظرم مقایسه‌کردن یک کشور با کشوری دیگر برای تحلیل وضعیت کار درست نیست.

نمی‌توانیم تنها به خاطر این، که در یک کشور شرایط چنین بود و در کشوری دیگر نیز شرایط مشابه است، بگوییم اینجا هم همان گونه حوادث اتّفاق می‌افتد. آنچه در خاور میانه‌ اتفاق افتاد، تشنگی مردم برای نوعی دموکراسی بود. و ما دیدیم، که این حوادث در هر یک از آن کشورها به نحوة متفاوت صورت گرفت.

مثلاً در لیبی، دولت خشونتهایی را علیه مردمش استفاده کرد و ما می‌دانیم که جامعة جهانی به این امر به نحوه‌های مختلف واکنش نشان داد. شورای امنیت همّ می‌خواهد در این زمینه اقداماتی اتّخاذ شود و مجمع عمومی همّ در خصوص عضویت لیبی در شورای حقوق بشر اعلام موضع کرده است.

یعنی حوادث در میان کشورهای جهان عرب که درگیر تظاهرات شدند، از هم تفاوت دارد. امّا وضعیت در کشورهای آسیای میانه‌ از جمله تاجیکستان- باید گویم که آمریکا با تاجیکستان در بخشهای مختلف همکاریهای تنگاتنگ دارد. ما در اینجا از سال 1992 به این سو هستیم. ما برنامة گستردة امدادی را در اینجا پیاده کردیم. ما با آنها همکاری می‌کنیم، آنها با ما در افغانستان و بخشهای مختلف همکاری می‌کنند.

به نظر من برای هر کشور مهم است، که به آنچه در کشورهای عربی می‌گذرد، نظر ‌افکنند و به آنچه مردم این کشورها تقاضا می‌کنند، گوش بدهند.

آنها تظاهرات برگزار می‌کنند، زیرا آنها آزادی بیشتر می‌خواهند، زیرا می‌خواهند از حقوق دموکراتیک برخوردار باشند، می‌خواهند فساد نباشد.

به نظرم، هر کشور باید این سؤال را برای خود بدهد که آیا در کشورش آنچه مردمان کشورهای مختلف خاورمیانه ‌و در شرایط مختلف تقاضا دارند، به اندازة کافی وجود دارد؟ بپرسند، که “شاید کارهای بیشتری باید انجام بگیرد، تا مردم ما، آنچه مردم کشورهای عربی می‌خواهند، در اختیار داشته باشند.”

با این همه، ما می‌دانیم که گزارشهای مختلف بین‌المللی مربوط به حقوق بشر کشورهای آسیای مرکزی از جمله تاجیکستان را دارای ریژیمهای خودکامه می‌خوانند. با درنظرداشت منافع آمریکا در این منطقه، از جمله همکاریهای تاجیکستان با شما برای مبارزه با ترّوریسم در افغانستان تا چه ‌اندازه آمریکا می‌تواند در زمینة تقاضا از دولت تاجیکستان برای گسترش دموکراسی سختگیر باشد و در این روند تأثیر‌گذار باشد؟

همان طور، که گفتم ما با دولت تاجیکستان همکاریهای خوب داریم. ما قبلاً و حالا نیز گفتگوی خود را با دولت در بارة مسائلی، که به نظر ما دولت باید رویی آن کار کند، صحبتها کرده‌ایم. این مسائل از جمله فراگیر مسائل دیموکراتیزه است، چنانچه آزادی بیان و یا آزادیهای مذهبی.

امّا متاسفانه ایالات متّحده دست سحر‌آمیز ندارد، که بتواند هر تغییراتی را که دلش می‌خواهد در اینجا انجام بدهد و حتّی اگر می‌توانست، این کار نادرست می‌بود. زیرا مردم هر کشور باید خود تصمیم بگیرند، که چه می‌خواهند. ما شاهد این کار در کشورهای خاورمیانه ‌و شمال آفریقا شدیم. یعنی مردم خواسته‌های خود را بیان می‌کنند.

در این جا ما با دولت در رابطه به مسائلی، که فکر می‌کنیم، مهم هستند، گفتگو می‌کنیم. از یک طرف مسائلی را مطرح می‌کنیم، که ما می‌توانیم در حلّ آن مساعدت کنیم، مثلاً در بخش دموکراسی یا توسععة اقتصادی و مثل اینها. و از سویی دیگر، در بارة آن اقدامات دولت گفتگو می‌کنیم، که به نظر ما کمکی نمی‌رسانند و می‌تواند در آینده برای آنها مشکل ایجاد کند.

مثلاً در سالهای گذشته اقداماتی بود، که به نحوه‌ای آزادیها را محدود می‌کند. البته دولت برای این دلیل درست دارد. دولت از نفوذ تروریستها نگران است، از ورود بیگانه‌ها و تأثیر‌‌گذاری آنها به وضعیت تاجیکستان نگران است.

ما موافقیم که این ملاحظة درست است. امّا ما همچنین باور داریم، که اگر طوری که در طرح قانون دربارة مسئولیت پدران و مادران پیشنهاد شده است، رفتن جوانان زیر 18 سال به انجمنهای مذهبی ممنوع شود و دیگر محدودیّتهای مذهبی اعمال بشود، این امر می‌تواند نتیجة برعکس خواستة دولت را به بار بیارد.

این امر می‌تواند، افراد بیشتر را به فعالیّتهای مذهبی زیرزمینی در حریم خصوصیشان بکشد و آنها هدف تأثیرهای بیشتر افراطی شوند.

به این خاطر ما باور داریم، که آزادیهای مذهبی، از عناصر مهمّ هر جامعة آزاد است و هر چیزی، که این آزادیها را محدود می‌کند، می‌تواند نتیجة ناخوب داشته باشد.

این یکی از مثالهایست که ما چه گونه با دولت گفتگو می‌کنیم. یعنی ما نقطة نظر خود را به آنها می‌گوییم، در بارة آن چه که به نظر ما درست است. چیزی که نه تنها برای ما درست، بلکه برای جامعة تاجیکستان نیز درست است.

برخی از گزارشهای سازمانهای بین‌المللی در زمینة حقوق بشر در تاجیکستان نه تنها از عملکرد دولت، بلکه سازمانها و سفارتخانه‌های مستقر در این کشور نیز گله می‌کنند و می‌گویند که کار آنها در زمینة دموکراتیزة جامعة تاجیکستان با برگزاری چند سمینار و یا اظهاراتی محدود می‌شود. شما هم اخیراً توسط بیانیه‌ای در زمینة فشار به رسانه‌های مستقل در تاجیکستان ابراز نگرانی کردید، آیا چنین اظهاراتی تا چه ‌اندازه مؤثرند؟

دیالوگ ما با دولت در زمینه‌های مختلف ادامه‌دارد. شما برخی از آنها را نام بردید. برخی از این دیالوگها در بارة آزادی بیان است، در بارة قضیه‌های دادگاهی رسانه‌ها، که جریان دارند. یعنی ما به دولت نظر خود را می‌گوییم و این مربوط به دولت می‌شود، که مشورت ما را قبول کند یا خیر.

ما نمی‌توانیم به دولت دیکته کنیم، که چه کار باید بکند، این کار قابل قبول نیست. کاری که ما می‌توانیم در این زمینه انجام بدهیم این است، که با مقامات دولتی، با ژورنالستان مثل امروز، با افراد بطور جداگانه صحبت کنیم، می آموزیم که چه می‌خواهند و نظر خود را اراه کنیم.

مشکل است بگوییم، که دولت به حرفهای ما چه گونه واکنش می‌کند، چون در قضیه و موارد مختلف ابراز نظر می‌کنیم. شاید به بعضی مسائل سفارت من بیشتر از دیگران تأکید می‌کند و برخی از مسائل هستند، که کشورهای دیگر هم مطرح می‌کنند.

امّا در مسائلی که برای ما مهم هستند، به مانند آزادی بیان، ما نگرانی خود را در همة سطوح دولتی به صورت همیشگی مطرح می‌کنیم.

آن چه مربوط به مسائل حقوق بشر می‌شود، ما گزارشهای سالانه تهیه می‌کنیم و گزارشها در بارة قاچاق انسان و دیگر گزارشها. اینها فقط کاغذ نیستند، این گزارشها دیالوگ ما را در طول سال با دولت و با جامعه منعکس می‌کنند.

ما باور داریم که این گزارشها تا اندازه‌ای مؤثر هستند. در زمینة قاچاق انسان ما همکاری خوب داریم، امّا در مورد دیگر مسائل مانند آزادی بیان، دولت نظر متفاوتی از ما دارد. در حالی که آزادی بیان نه این که یکی از بنیاد دموکراسی، بلکه خود دموکراسی است.

مثلاً در قضیة asia-plus، که این نشریه در بارة شکنجه شدن بازداشت شدگان ادّعا کرده است، نظر ما این است - اگر دولت با این راضی نیست، نباید نشریّه را به دادگاه بکشد، بلکه نخست به ادّعاها نظر کند، سپس تحقیق کند، که این ادّعاها درست هستند یا نه.

اگر نشریه اشتباه کرده است، موضوع را مطرح کند، امّا اگر نشریه راست گفته باشد، در این باره به مردم بگویند. این چیزیست، که مردم می‌خواهند بدانند. جامعة مدنی این گونه وظیفة خود را اجرا می‌کند.

مردم می‌خواهند بدانند که آیا این حرفها واقعیت دارد یا نه، نه این که آنها بگویند: “شما نباید این حرف را در اینبارة می‌گفتید، اکنون ما شما را به دادگاه می‌کشیم.” معنی آزادی بیان این نیست.

ما در این باره با مقامات صحبت می‌کنیم. اگر ما می‌بینیم که این مشکل به سطح نقض تعهدات دولت در پیش سازمان امنیت و همکاریی اروپا در زمینة آزادیهای دیموکراسی برسد، ما در این باره با سه و گفتگو می‌کنیم. در واقع این مسائل گفتگوهای زیادی را به همراه دارد. امّا ما همکاریهای موفقی با دولت داشتیم و باور داریم، که این گفتگوها نیز نتیجة مثبتی خواهد داد.

اخیراً وزارت خارجة آمریکا اعلام کرد که برای دسترسی بیشتر مردم در کشورهای در حال رشد به اینترنت 25 میلیون دلار تخصیص داده است. آیا این تصمیم برای وضع دسترسی به اینترنت در تاجیکستان نیز سهمی خواهد گذاشت و اگر پاسخ مثبت است، چه سهمی؟

این تصمیم نه تنها در بارة آزادی رسانه‌ها، بلکه امکانات زیاد دیگر، که اینترنت فراهم می‌کند، می‌باشد. همین طوری، که می‌دانید، در سال گذشته در تاجیکستان موارد مسدود شدن برخی از سایتها وجود داشت. این چیزیست، که به نظر ما نتیجة خوبی ندارد.

ما باور داریم که فقط بررسی همه‌جانبة واقعیّتها در رسانه‌ها جامعه را مستحکم می‌کند. البتّه در اینترنت مطالبی نیز وجود دارد که به ما پسند نمی‌آید، امّا واکنش ما این نیست، که سایت را مسدود کنیم، بلکه مطمئن باشیم که نقطة نظر ما هم در اینترنت جای بگیرد، تا این که بحث کامل بشود.

در این صورت جامعه می‌تواند به هر دو اطّلاع دسترسی پیدا کند و برای خود نتیجه‌گیری بکند. یعنی ما باور داریم که اینترنت برای کامل شدن چنین بحثها مهمّ است و این در نوبت خود برای تأسیس یک جامعة دموکرات پُر اهمیت است.

یعنی بودجه‌ای که ما در این زمینه تخصیص داده‌ایم، بیشتر تمرکز دارد به آزادی در داخل اینترنت تا این که دسترسی مردم به اینترنت، که بیشتر موضوع فنّی است و دولت باید این وسیله‌ها را فراهم کند.

شما در بارة نگرانیهای خود از اعمال محدودیّتها در تاجیکستان در زمینة آزادیهای مذهبی اشاره‌کردید. نظر شما در بارة بازگردانیدن دانشجویان تاجیک از کشورهای اسلامی چیست؟

من نگرانی دولت را می‌فهمم. آنها در این باره فکر می‌کنند، که دانشجویان می‌توانند افراطی بشوند و یا در بارة این که تاجیکستان به موتّخسیسان در ساحه‌های دیگر، مثلاً به انژینیرها نیاز دارد.

امّا باور ما این است، که هر فرد در زمینة آن چه می‌خواهد بیاموزد حق انتخاب دارد. ما نگران انیم، که همة دانشجویان بر می‌گردند.

طبیعتاً ما هم نگران امکان گرایشهای افراطی دانشجویان هستیم. امّا باید در نظر داشته باشیم، که اگر آنها در یکی از معتبرترین دانشگاههای مصر تحصیل می‌کنند، این دانشجویان از دانشجویان کدام یک مدرسة غیرقطاری در پاکستان فرق می‌کند.

یعنی این یک روند خیلی عمومی پاکسازی است که ما را نگران ساخته است. به باور ما هر فرد در زمینة انتخاب جای تحصیل باید حق انتخاب داشته باشد، مگر این که ارتباطی با فعّالیّتی خواهد داشت، که برای کشورش تهدیدهایی ایجاد می‌کند.

برخیها پس از آشکار شدن نامه‌های سفارت آمریکا توسط ویکیلیکس بر این باورند که سفارت آمریکا در تاجیکستان به حزب نهضت اسلامی تاجیکستان توجّه و پشتیبانی ویژه قائل است، آیا چنین ادّعاهایی حقیقت دارند؟

ما پشتیبان سیستم آزاد سیاسی و دموکراتیک هستیم. و یکی از احزاب سیاسی کلیدی در این جا حزب نهضت می‌باشد.

ما نمی‌گوییم، که از آنها پشتیبانی نمی‌کنیم، ما می‌گوییم که ما از ادی سیستم آزاد دموکراتیک پشتیبانی می‌کنیم، که دو ادّعای متفاوت است.

وجود احزاب سیاسی مخالف که از مردم نمایندگی می‌کنند امر خیلی مهم است و این احزاب باید نظر مردم را منعکس کنند و رأی داشته باشند.

برخی کارشناسان می‌گویند که وجود این حزب تنها وسیله‌ای است که دولت تاجیکستان به جامعة جهانی بگوید که در کشور دموکراسی وجود دارد، ولی در واقعیت این حزب رأی جدّی در صحنة سیاسی نمی‌بازد. شما به این نظر چه فکر دارید؟

این چیزیست که خود دولت و نمایندگان حزب باید نظر بدهند، امّا تا جایی، که من می‌دانم حوزة طرفداران این حزب قوی است.

من تعداد دقیق اعضای این حزب و یا طرفدارانش را نمی‌دانم، امّا تا جایی می‌دانم، آنها واقعا از بخش قابل توجّه جامعة کشور نمایندگی می‌کنند.

برای همین من فکر نمی‌کنم، که این یک حزب نمایشی به خاطر آن باشد، که دولت بتواند در بارة وجود یک حزب اسلامی در کشورش خودنمایی بکند.

در ادامه‌سؤال مربوط به ویکیلیکس بپرسم، که برخی از نامه‌های آشکارشده به ادّعاهای وجود رقابتهای میان آمریکا و روسیه در زمینة حضور سیاسی در تاجیکستان افزود. ملاحظات شما در بارة نامه‌هایی که وجود چنین رقابتها میان روسیه و آمریکا را آشکار کرد چیست؟

به نظر من، این گمان زنی و عقیده‌های عمومی بازمانده از دوران جنگ سرد است. شخصاً من فکر می‌کنم، که ما با سفارت روسیه در این جا همکاریهای زیچ داریم.

هر کشوری منافع خود را دارد، آمریکا باشد یا روسیه و یا بریتانیا، یا این که چین. هر کشور منافع خود را دارد، امّا هدف بودن من در این جا نمایندگی از منافع ایالات متّحده است.

از جمله یکی از منافع محکم کشور ما همکاری با روسیه در چندین بشخها است. این موضوع از سوی رؤسای جمهور هر دو کشور اعلام شده است.

امّا در سطح محلی در این جا ما با سفارت روسیه در بخشهای گوناگون همکاری داریم، چنانچه در مبارزه با قاچاق موادّ مخدِّر یا مسائل مربوط به تحکیم مراقبت مرزها.

به این ترتیب، طوری که من به افراد مختلف گفته‌ام، ‌بازی بزرگ دیگر وجود ندارد، به هر صورت از جانب ما. ما با روسیه چندین منافع مشترَک داریم و آن جا، که منافع ما فرق می‌کند، ما در این باره آشکار صحبت می‌کنیم.

در زمان کنونی، ما دیگر نمی‌توانیم با کسی یا با سازمانی همکاری نداشته باشیم. باید تلاش کنیم و درک کنیم، که دیگران چه کار می‌کنند.

مطالب مرتبط