ژاپن؛ آسیب پذیر در چنگال طبیعت

زلزله و سونامی در ژاپن حق نشر عکس Reuters
Image caption در پی وقوع زلزله و سونامی در ژاپن، خانه ها در حالی که می سوختند به درون دریا کشیده شدند

جهان با بهت و حیرت نسبت به سونامی و زلزله عظیمی که ژاپن را ویران کرد، واکنش نشان می دهد، اما مردم این کشور آموخته اند که باید انتظار وقوع بلایای طبیعی را داشته باشند.

اولین نشانه، صداهای درهم و برهم و خوردن اشیا به هم بود. صدها لیوان آبجوخوری سر و ته روی قفسه های چوبی از یه سو به سوی دیگر غل می خوردند و با هم برخورد می کردند.

صحبت ها آرام و سپس قطع شد. کسانی که سر میز سوشی نشسته بودند به صورت یکدیگر نگاه می کردند. پیشخدمت فریاد زد: "بجنب، گاز رو قطع کن."

این اولین تجربه من از زمین لرزه بود. چند روزی بیشتر نبود که برای زندگی به ژاپن رفته بودم. هر کسی سعی می کرد شدت زمین لرزه را حدس بزند.

چه زمانی باید از جایمان بلند شویم و به بیرون فرار کنیم؟ یا شاید هم باید زیر میزها پناه بگیریم؟ شاید هم باید زیر چارچوب درها، که می دانستیم محکم ترین قسمت اتاق است، برویم؟ چند ثانیه بعد لرزش ها متوقف شد و گفتگوها از سر گرفته شد. آشپز رستوران دوباره سراغ تخته و چاقویش رفت.

تنها چند ثانیه بعد زیرنویسی در گوشه تصویر تلویزیون و روی همه کانال ها ظاهر شد که شدت زمین لرزه و مرکز آن را نشان می داد.

زمین لرزه، "آن زمین لرزه بزرگ" نبود. اما همه می دانستند که نوبت آن هم خواهد رسید. تنها سوال زمان وقوع آن بود.

باور عمومی این است که حیوانات و ماهی ها قبل از وقوع زمین لرزه رفتارهای عجیبی از خود بروز می دهند، و برای مثال ماهی های کپور از آب بیرون می جهند.

دولت ژاپن حتی هزینه آزمایشی روی رفتار ماهی های کپور را بر عهده گرفت تا امکان استفاده از آنها را برای پیش بینی زمین لرزه بررسی کند. انتظار وقوع بلایای طبیعی همیشه در ذهن مردم ژاپن وجود دارد. سیلاب، طوفان، آتش سوزی و از همه مهمتر زمین لرزه ها و موج های مهیبی که می توانند ایجاد کنند، از آن جمله اند.

جهنم بر روی زمین

جای تعجب ندارد که سونامی واژه ای ژاپنی است. مذهب بومی ژاپنی ها، شینتو، "روح گرا" است و از طبیعت الهی درختان و کوه ها، و نیز خداوندگانی که از شکاف های عمیق میان صخره‌ها بیرون می آیند صحبت می کند. حتی خود زمین هم می تواند موجودی زنده باشد.

مجمع الجزایر ژاپن روی یک خط گسل عظیم قرار دارند و نماد کلاسیک این کشور مخروط آتشفشانی کامل کوه فوجی است. آب جوشانی که از شکاف های میان صخره ها می جوشد در چشمه های آب گرم طبیعی مورد استفاده قرار می گیرند و اینها از بزرگترین عجایب این کشور هستند.

حق نشر عکس AP
Image caption ژاپنی ها می دانند که نیروهای درون زمین می‌توانند هر آن علیه آنها عمل کنند

در شهر بپو می توانید آب هایی را با بوی تند گوگرد ببینید که از دل زمین می جوشند. اما مهمترین قسمت ماجرا استخر قرمز تیره ایست که مجسمه های خدایان وحشتناک با چشم های بیرون زده از آن محافظت می کنند. نام آن جیگوکو، یا همان جهنم است. همه ژاپنی ها می دانند که نیروهای درون زمین می توانند هر آن علیه آنها عمل کنند.

در سال ۱۹۲۳ زمین لرزه عظیم کانتو، توکیو را ویران کرد. آتش سراسر شهری که با خانه های چوبی بنا شده بود را فرا گرفت و حدود ۱۴۰ هزار نفر را کشت. از آن هنگام جمعیت دشت کانتو به واسطه یک سری شهرهای متصل به هم از کوه تا دریا افزایش زیادی داشته است. همه می دانند که فشار میان صفحات تکتونیک در عمق زمین روزی آزاد خواهد شد.

همه خود را برای آن روز آماده می کنند. مدارس و کارکنان ادارات نحوه رفتار به هنگام زمین لرزه را تمرین می کنند، و این تمرین ها واقعا جالب هستند.

مقامات ماکت یک اتاق نشیمن را که یک کاناپه و یک میز نهارخوری هم در آن است همراه می آورند. این ماکت یکی از دیوارهای اتاق را ندارد تا بتوان داخلش را دید. کل اتاق روی یک ماشین بر روی یک کامیون سوار شده است و ماشین به آرامی اتاق را تکان می دهد تا لرزه هایی که هر چند روز یک بار احساس می شوند را شبیه سازی کند.

پرده ها تاب می خورند و بشقاب ها از یک سو به سوی دیگر میز می غلتند. تکان ها قویتر و قویتر می شوند. ظروف می شکنند و مبلمان به شدت به اطراف پرتاب می شود. فقط با تماشای این صحنه می توانید بهم ریختن دلتان را احساس کنید، و این تنها شبیه سازی یک زمین لرزه متوسط است.

تطبیق پذیری فوق العاده

حق نشر عکس AP
Image caption زمین لرزه، خسارات گسترده ای به خانه ها و جاده‌ها وارد کرده است

اینجا آمادگی دائمی برای بلایای طبیعی عمیقا در روش های سنتی زندگی تنیده شده است. فرهنگ ژاپنی از قدیم الایام آسیب پذیری، موقتی و گذرا بودن را ارج نهاده است. در اینجا شکوفه های گیلاس بیش از سایر نشانه های طبیعت ارج نهاده می شود، چرا که دوره شکوفایی بسیار کوتاهی دارد و بعد هم بی محابا بر زمین می افتد.

گفته می شود سامورایی ها با همین بی محابایی جانشان را از دست می دادند، چون غرورشان برایشان اهمیت بیشتری داشت.

تعلیمات ذن، از گیاه خیزران به خاطر انعطاف پذیریش، که باعث استحکام ویژه اش می شود، ستایش می کند. خیزران زیر فشار خم می شود، اما نمی شکند.

ژاپنی ها از قدیم خانه های خود را از چوب های سبک می ساختند و گفته می شود دلیل آن این بوده که در صورت وقوع زمین لرزه فرو نریزند. شهر توکیو قابلیت کشسانی (الاستیسیته) فوق العاده ای نشان داده است.

در مارس ۱۹۴۵، یعنی دو دهه بعد از زمین لرزه بزرگ، یک هواپیمای بی – ۲۹ آمریکایی بمب های آتشزا روی این شهر و خانه های چوبی آن انداخت. در آتش سوزی شدید متعاقب آن ظرف یک شب صد هزار نفر کشته شدند.

انتظار "آن زمین لرزه بزرگ" بخشی از زندگی ژاپنی هاست و ماهی های کپور هم کمکی به قضیه نمی کنند. آنها در مورد وقوع زمان زمین لرزه بعدی چیزی بیش از ما نمی دانند.

مطالب مرتبط