به روز شده:  16:57 گرينويچ - شنبه 02 آوريل 2011 - 13 فروردین 1390

خاورمیانه

کردهای لبنان، بازماندگان شورش و سرکوب

برای پخش این فایل، نرم افزار "جاوا اسکریپت" باید فعال شود و تازه ترین نسخه "فلش" نیز نصب شده باشد

پپخش با میدیا پلیر دیگر

معروف است که کردها در ایران، عراق و ترکیه زندگی می کنند، نام کردهای سوریه هم به گوش خیلیها خورده و هستند کسانی که از کردان قفقاز هم باخبرند، اما کرد لبنانی عنوانی نیست که به گوشها آشنا باشد.

شمار کردهای لبنان حدود چهل هزار نفر برآورد می شود که دهها سال پیش از جنوب شرق ترکیه و شمال شرق سوریه به لبنان کوچیده و تقریباً همگی در بیروت ساکن شده اند، اما یک قرن به طول انجامیده تا این کردها لبنانی شوند و هنوز کردهایی در این کشور هستند که نه تابعیت لبنانی دارند و نه شهروند دولت دیگری اند.

کردهای لبنان چند انجمن و جمعیت خیریه دارند که از سه سال پیش جشن نوروزی بزرگی در کنار صخره روشه در ساحل بیروت برگزار می کنند، علاوه بر کردهای لبنانی، کردهای سوریه هم که شمار زیادی از آنان به کارگری در لبنان اشتغال دارند، شرکت کنندگان این جشن هستند.

نوروز سیاسی

در کشور سیاستزده لبنان، جشن نوروزی کردها هم شمایل سیاسی دارد؛ پرچم تنها دولت خودمختار کرد جهان که در شمال عراق برپاست در جایجای مراسم خودنمایی می کند و به همان پررنگی، پرچم حزب کارگران کردستان ترکیه (پ ک ک) و تصاویر عبدالله اوج آلان، رهبر زندانی این حزب هم به چشم می خورد، تصاویری از مسعود بارزانی، رئیس حکومت خودمختار کردستان عراق و پرچمهای دیگر احزاب کرد هم در دست شرکت کنندگان دیده می شود.

یکی از شرکت کنندگان، سیاسی بودن جشن را به ریشه تاریخی نوروز نسبت می دهد و می گوید: "برای ما کردها، نوروز سالگرد روزی است که کاوه آهنگر ما را متحد کرد و شاه ستمگر وقت را در این روز سرنگون ساخت".

در جشن نوروزی امسال کردها در بیروت، برخی مسئولان دولتی هم شرکت کردند و نمایندگان جنبش امل و حزب الله که کردهای لبنان از لحاظ سیاسی از آنان بیشتر از دیگر احزاب حمایت می کنند به سخنرانی پرداختند، یکی از سخنرانان جشن هم، عمر برزنجه ای، سفیر عراق در لبنان بود که خود کرد است و در سخنرانی اش اشاره کرد که نوروز از ۲۷۱۱ سال پیش عید ملی کردها است.

پیشینه کردها در لبنان

چه بسا کردها نخستین بار در لشگرکشیهای هخامنشیان، به کرانه خاوری دریای مدیترانه رسیده باشند؛ اما آنچه با قطع و یقین در مورد حضور کردها در خاک لبنان ثبت شده به سده دوازدهم میلادی (ششم هجری) باز می گردد که صلاح الدین ایوبی، سردار کرد، فرماندهی سپاه مسلمان را در جنگهای صلیبی در دست داشت.

کردهای لبنان

کردهای لبنان کوشیده اند فرهنگ و زبان خود را حفظ کنند، هرچند گذر زمان و ازدواج با عربها سبب شده که اکنون بسیاری از آن ها دیگر قادر به تکلم به زبان کردی نیستند

صلاح الدین، حکومت فاطمیان را بر مصر و شام برانداخت و دولت ایوبیان را تشکیل داد و برخی خانواده های کرد را به عنوان حکام مناطق مختلف شام گمارد.

مملوکیان هم که پس از ایوبیان بر این خطه حاکم شدند، از قبائل کرد برای حفظ مرزهای قلمرو خود بهره بردند و بدین ترتیب گروهی از کردها در شمال لبنان ساکن شدند، در دوران امپراتوری عثمانی هم برخی از حکامی که به اداره مناطق مختلف منصوب می شدند، کرد بودند.

دره ها و کوهستانهای صعب العبور لبنان همچنین پناهگاه کردهایی بودند که بر عثمانیها یا حاکمان محلی شان می شوریدند، مشهورترینشان خاندان "جان پولاد" بود که چهارصد سال پیش به دره شوف گریختند و به مذهب دروزی درآمدند و نوادگانشان اکنون، خاندان معروف جنبلاط هستند.

بسیاری از بازماندگان خاندانهای کردی که در آن دوران به لبنان کوچیدند هنوز هم بر تبار کردی خود آگاهند اما اثری از زبان و فرهنگ کردی، میانشان نمانده و یکسره عرب شده اند.

کردهایی که هنوز کردند

جامعه کرد کنونی لبنان، بازماندگان کردهایی اند که در اواخر عمر امپراتوری عثمانی و آغاز تشکیل ترکیه نوین بر ترکان شوریدند و سرکوب و فراری شدند. شماری از آنان هم در سالهای بعد به دلائل سیاسی و سختی زندگی در مناطق کردنشین ترکیه به لبنان آمده اند.

برخی از کردهای کنونی لبنان متولد ترکیه اند. این بخش از کردها کوشیده اند که فرهنگ و زبان خود را حفظ کنند، هرچند گذر زمان و ازدواج با عربها سبب شده که این زبان و فرهنگ رفته رفته رو به زوال بگذارد و اکنون بسیاری از کردهای لبنان دیگر قادر به تکلم به زبان کردی نیستند.

کردها پس از مهاجرت به لبنان، نتوانستند به راحتی جذب جامعه این کشور شوند که اساس آن بر تقسیم بندیهای مذهبی گذاشته شده است.

تا سال ۱۹۵۶ میلادی، کردهای لبنان فاقد تابعیت و حق شهروندی بودند، تنها بخش کوچکی از آنان با بهره بردن از تلاش مسیحیان مارونی برای حفظ اکثریت جمعیتی خود موفق شدند تابعیت کسب کنند، اما تحت عنوان مسیحی مارونی، تا آنجا که این کردها با اینکه مسلمانند و نامهای اسلامی دارند، مذهبشان در شناسنامه مسیحی مارونی درج شده و از لحاظ حقوقی، پیرو قوانین مربوط به مسیحیان اند.

کردهای لبنان

کردها اکنون خواهان آنند که همچون ارمنیان و آشوریها به عنوان اقلیت قومی به رسمیت شناخته شوند

در سال ۱۹۵۶، به دستور کامیل شمعون، رئیس جمهور وقت لبنان به کمتر از شش هزار نفر از کردهای لبنان حق شهروندی داده شد و بقیه کردها شناسنامه هایی دریافت کردند که تابعیتشان در آن "در دست بررسی" ذکر شده بود؛ این دسته از کردها برای حفظ اقامت خود در لبنان ناچار بودند، سالیانه مبلغی بابت حق اقامت به دولت بپردازند و همچنان از حقوق شهروندی هم محروم بمانند تا اینکه در سال ۱۹۹۴ فرمان دیگری از الیاس هراوی، رئیس جمهور وقت صادر شد و به دیگر کردهای لبنانی هم تابعیت این کشور داده شد، هرچند هنوز هم کردهایی هستند که تابعیتشان در دست بررسی باقی مانده است.

اما دریافت حق شهروندی، همه خواسته های کردهای لبنان را بر آورده نکرده است.

اقلیتی درون اقلیت

در لبنان، مقامها و مسئولیتهای کشوری و لشگری، کرسیهای مجلس و حتی کارمندان دولت میان پیروان مذاهب مختلف سهمیه بندی شده اند، کردها با دریافت حق شهروندی به عنوان مسلمان سنی مذهب طبقه بندی شدند، اما به آن دلیل که جمعیتشان نسبت به کل جامعه اهل سنت ناچیز بود، عربهای سنی مذهب سهم چندانی برایشان قائل نشدند و امکان در دست گرفتن مشاغل و مسئولیتهای دولتی نیافتند.

کردها اکنون خواهان آنند که همچون ارمنیان و آشوریها به عنوان اقلیت قومی به رسمیت شناخته شوند، به آنان در مجلس و شوراهای محلی کرسی جداگانه داده شود و سهم خاص خود را در مشاغل و مسئولیتها داشته باشند.

در لبنان، دائر کردن مدرسه و دانشگاه به هر زبانی آزاد است اما اقلیتها باید خود در دائر کردن مدرسه ها و دانشگاههایی به زبانهای خود سرمایه گذاری کنند، در حالی که کردها توان مالی برای چنین سرمایه گذاری ندارند و حداکثر توانسته اند انجمنهایی برای حفظ فرهنگ خود و کلاسهایی برای آموزش زبان کردی به کودکان برپا کنند.

از لحاظ سیاسی، کردها عمدتاً هوادار احزاب شیعه حزب الله و جنبش امل اند که به نظر می رسد سرخوردگی آنان از جامعه سنی مذهب که به آن تعلق دارند در این انتخاب بی تأثیر نبوده است.

بهاء الدین حسن، رئیس جمعیت خیریه کرد لبنان می گوید: "موقع انتخابات که می شود به ما می گویند شما برادران ما هستید و حق دارید و حقتان باید به شما داده شود، من می گویم حق من آن صندلی است که رویش نشسته ای".

اما به هر حال، زندگی در کشوری همچون لبنان، امتیازاتی برای کردها دارد که در خاورمیانه کمیاب یا حتی نایاب است، در کدام کشور خاورمیانه کردها می توانند به این راحتی زیر تصاویر عبدالله اوج آلان و پرچم حزب او پایکوبی کنند و در هواداری اش شعار دهند، پرچم دولت کرد عراقی را که دولتی خارجی است برافرازند و مسعود بارزانی را رهبر بخوانند، کسی هم به اعتراض به آنان حتی فکر نکند؟

آلبوم عکس: نوروز سیاسی کردها در لبنان

  • جشن نوروزی کردهای لبنان
  • جشن نوروزی کردهای لبنان
  • جشن نوروزی کردهای لبنان
  • جشن نوروزی کردهای لبنان
  • جشن نوروزی کردهای لبنان
  • جشن نوروزی کردهای لبنان
  • جشن نوروزی کردهای لبنان
  • جشن نوروزی کردهای لبنان
  • جشن نوروزی کردهای لبنان
  • جشن نوروزی کردهای لبنان
  • جشن نوروزی کردهای لبنان
  • جشن نوروزی کردهای لبنان
  • جشن نوروزی کردهای لبنان
  • جشن نوروزی کردهای لبنان

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.