مردی با کلاه گاندی؛ نماد مبارزه با فساد در هند

 آنه هزاره حق نشر عکس AP
Image caption توجه مردم هند، زمانی به آنه هزاره جلب شد که او دهکده زادگاهش را به یک روستای نمونه تبدیل کرد

آنه هزاره، مرد نحیف ۷۲ ساله‌ سپیدپوشی که کلاه مدل گاندی بر سر می‌گذارد، برای طبقات متوسط هند که نسبت به رسوایی‌های مالی در کشور خشمگینند، به یک نماد تبدیل شده است.

او برای سفت و سخت تر کردن قوانین مبارزه با فساد و وضع قانون ویژه برای انتصاب فردی به عنوان مرجع رسیدگی به شکایات از دستگاه های دولتی(آمبودزمن)، دست به "روزه تا سرحد مرگ" زد.

نام کامل او کیسان باپات بابورائو هزاره است و زمانی به عنوان فعال اجتماعی مشهور بود.

او روستای رالیگان سیدی در ایالت زادگاهش مهاراشترا را به یک روستای نمونه‌ محیط ‌زیستی تبدیل کرد.

آقای هزاره توانست روستائیان را تشویق به ساخت سد و آبیاری قطره ای کند، ‌که هزاران درخت را سیراب کنند.

در کمتر از ده سال، رالیگان سیدی تبدیل به جامعه‌ای چنان پایدار و موفق شد که دولت ایالتی به طور رسمی، این مدل را پذیرفت و آن را در روستاهای سراسر این ایالت پیاده کرد.

آقای هزاره در کنار ایجاد تغییرات در محیط زیست روستایش، برای تغییرات اجتماعی نیز تلاش کرده است.

او کارزاری علیه الکل و تنباکو و نیز بی‌سوادی به راه انداخته و به جنگ سنت های قدیمی، پوسیده و واپس‌گرایانه‌ای نظیر جهیزیه دادن و ازدواج‌های مجلل رفته و با برخوردهای طبقاتی جامعه‌ هند نیز مقابله کرده است.

همین کار او است که باعث شده در سطح ملی و جهانی شناخته شود و جوایزی را کسب کند.

این کارها برای او اعتباری به همراه آورده که بتواند با تکیه بر آن به مقابله با فساد مالی بپردازد.

سلاح روزه

روزه ای را که او در پنجم آوریل در دهلی آغاز کرد، اولین روزه او نبود. در واقع روزه گرفتن همواره برای او سلاحی بوده که بارها در گذشته نیز برایش موفقیت به همراه آورده است.

اهداف قبلی او معطوف به دولت ایالتی مهاراشترا بوده‌ است.

او موفق شده کاری کند تا وزرا استعفا دهند و دولت مجبور شود مقامات فاسد را برکنار کند.

در سال ۱۹۹۷ آقای هزاره از سلاح روزه به عنوان راهی برای فشار آوردن بر دولت مهاراشترا استفاده کرد تا قانون حق دسترسی به اطلاعات را به اجرا بگذارد.

وقتی که دولت به زانو در آمد، او یک بار دیگر روزه گرفت. در نهایت در دوازدهمین روز از روزه‌ او در سال ۲۰۰۳، دولت ایالتی این قانون را به تصویب رساند. آن کارزار طلایه دار کارزاری ملی بود و تا آن جا بالا گرفت که قانون آزادی گردش اطلاعات در سال ۲۰۰۵ به تصویب مجلس رسید.

در کارزاری که علیه فساد اداری در سال ۱۹۹۱ برپا شد، آقای هزاره هدف تمرکززدایی و انتقال قدرت به مردم را دنبال کرد.

او برای تقویت مجلس روستایی مبارزه کرده است. این مجلس نهادی ا‌ست که از سال ۱۹۹۲ فعالیت خود را در راستای تمرکززدایی فعالیت های دولت آغاز کرد.

با این وجود، در بسیاری از ایالت‌ها، مجالس روستایی توانایی تصمیم‌ گیری ندارند. آقای هزاره بر این باور است که فساد را می‌توان مهار کرد، تنها اگر مردم بدانند که می‌توانند پرسش‌هایشان را مطرح کنند و خواسته‌هایشان را با دولت‌های محلی در میان بگذارند.

آخرین خواسته او برای تشکیل نهادی به عنوان مرجع رسیدگی به شکایات از دستگاه های دولتی، ریشه در این باور دارد که چنین نهادی می‌تواند از عهده‌ی مسایلی چون فساد در هند بربیاید.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption هزاران هندی از اعتراض آقای هزاره حمایت کرده‌اند

البته این امرف مغایر با اصول اوست. فعالیت های او در رالیگان سیدی روی این هدف متمرکز شد که مردم به جای انتظار کشیدن برای اقدام دولت، خودشان مسئولیت‌ها را در دهکده به عهده بگیرند. خواسته او برای قدرت دادن به مجالس روستایی، بر این عقیده بنا شده است که مردم بهترین مرجع برای تصمیم‌ گیری برای نظارت در درون یک نظام غیرمتمرکز هستند.

او سیستم‌های متمرکز و نظام اداری را در ساخت شرایطی که در آن فساد امکان رشد دارد، مقصر می داند.

استقبال رسانه‌ای

با توجه به این که تقریبا تمام موسسات و نهادها حتی دادگستری نیز اعتبار خود را تا حدی از دست داده اند، این که آقای هزاره تمام تلاش خود را بر روی ایجاد نهاد مرکزی رسیدگی کننده به شکایات علیه دستگاه های دولتی متمرکز کرده، قدری عجیب به نظر می رسد.

البته شبکه های خبری بیست و چهارساعته و به شدت فعال هند، به شکل گسترده‌ای از این کارزار استقبال کردند.

توجه رسانه‌ها، شهروندان طبقه‌ متوسط را بیش از پیش تشویق کرد تا به خیابان‌ها بیایند و در حالی که شمع و پلاکاردهایی را حمل می‌کردند شعار سر بدهند، ترانه‌ بخوانند و حتی در پشتیبانی از آقای هزاره روزه بگیرند.

اگرچه تعداد شرکت‌کنندگان اندک بود، اما سروصدایی که در سایت‌های شبکه‌های اجتماعی برپا کرد و نیز توجه رسانه‌ها به آن، آن را وسیع‌تر جلوه داد.

حق نشر عکس Reuters
Image caption برای برخی از جوانان هندی، آرزوی پیروی از شخصیت مهاتماگونه آنا هزاره به شدت خوشایند است

بعضی از شبکه ها حتی تا آن حد پیش رفتند که جنتر منتر، یعنی جایی که آقای هزاره در دهلی‌نو روزه می‌گرفت را با میدان تحریر قاهره مقایسه می‌کنند.

در حال حاضر هدف خود قانون نیست بلکه برخی از مقررات موجود در آن است. حامیان آقای هزاره خواهان نقشی مرکزی در مورد تصمیم‌گیری در محتوای قانونند. دولت معتقد است که فعالیت اجتماعی را نمی‌توان با توانایی در قانون‌گذاری برابر دانست.

این که این بن‌بست چگونه باید برطرف شود، هنوز مشخص نیست. اما آن چه روشن است این است که در طبقه متوسط هند، و به خصوص برای برخی از جوانان، آرزوی پیروی از شخصیت مهاتماگونه به شدت خوشایند است.

آنها اعتقاد دارند که جریان رسوایی‌های فساد ماه‌های گذشته باعث شده که چهره‌ی درخشان هند مخدوش شود.

وقتی از آن‌ها سوال می‌شود، تعداد ناچیزی از آنها این نکته را که مشکلات سیستماتیک باعث پنهان ماندن فساد می‌شود، درک می‌کنند.

جریان فکری که در میان آن‌ها وجود دارد، علیه سیاستمداران است. رفتاری که با ماهیت آنها به عنوان شهروندان بزرگ‌ترین جامعه‌ی دموکراتیک دنیا تناقض دارد.

کالپانا شارما یک روزنامه‌نگار و نویسنده مستقر در مومبای هند است.