هشدار دو سازمان بین‌المللی درباره احتمال بروز ناآرامی در قرقیزستان

Image caption در این خشونتهای قومی دست کم 470 نفر جان خود را از دست دادند و دهها هزار نفر محل سکونت دائمی خود را ترک کردند.

سازمان عفو بین‌الملل و سازمان دیده‌بان حقوق بشر گفته‌اند مقامات قرقیزستان نتوانسته‌اند عدالت را برای قربانیان خشونتهای قومی سال گذشته در جنوب این کشور برقرار کنند.

انتقاد و هشدار این سازمانها روز چهارشنبه ۸ ژوئن یعنی دو روز قبل از سالگرد آغاز خشونتها میان اقوام ازبک و قرقیز در شهرهای اوش و جلال‌‌آباد در دو گزارش مجزای این دو سازمان انتشار یافته است.

در خشونتهای قومی سال گذشته در این دو شهر دست کم ۴۷۰ نفر جان خود را از دست دادند و دهها هزار نفر محل سکونت دائمی خود را ترک کردند.

طبق گزارشهای بین‌المللی، بیشتر قربانیان حوادث، ازبکها بوده و قرقیزها نیز در این درگیریها به طور قابل ملاحظه‌ای آسیب دیده‌اند.

این سازمانهای مدافع حقوق بشر گفته‌اند تحقیقات این حوادث و محاکمه‌های دادگاهی توسط نهادهای قرقیزستان عمدتا اقلیت ازبک را هدف قرار داده‌اند که این شیوه برخورد موجب تنش بیشتر شده و می‌تواند ناآرامیهای جدید را تحریک کند.

اگر چه در مورد زمینه‌های ابتدایی بروز ناآرامیهای قومی سال گذشته در قرقیزستان اختلاف نظرهای شدید وجود دارد، اما به هر صورت خشونتهای قومی سال گذشته بیشتر منجر به آزار و کُشتار افراد متعلق به اقلیت ازبک تبار انجامید.

سازمان عفو بین‌الملل از دولت قرقیزستان خواسته است شواهدی را مورد تحقیق قرار دهد که بر مبنای آن حمَلات به محلات ازبک‌نشین سازمان یافته بوده و احتمالاً نیروی نظامی مستقیماً در خشونتها دست داشته است.

نیکولا دکواس، مسئول برنامه‌های عفو بین‌الملل در کشورهای اروپا و آسیای میانه‌در بیانیه‌ای گفته است: " کوتاهی در تعقیب قضایی مسئولان خشونتها، زمینه مساعدی را برای رشد بذرهای ناآرامیهای بعدی و نقض حقوق بشر در آینده فراهم می‌سازد."

در بیانیه عفو بین‌الملل آمده است که مقامات دولتی قرقیزستان باید حقیقت حوادث را آشکار کنند: "آنها باید برای افرادی که از این حوادث رنج برده‌اند عدالت را برقرار و موارد نقض حقوق بشر و جنایت علیه بشریت را افشا کنند."

سازمان عفو بین‌الملل می‌نویسد که کمیسیون ملی قرقیزستان ضمن ارزیابی حوادث در جنوب آن کشور، در ماه ژانویه سال ۲۰۱۱، مسئله نقض حقوق بشر و جرایم علیه بشریت را به انابت (مد نظر) نگرفته و نتیجه‌گیری رسمی خود از این حوادث را مطابق با نظر اکثریت قوم قرقیز مطابقت داده است.

ولی این سازمان بر آن تأکید می‌کند که کمیسیون بین‌المللی پژوهش ناآرامیها در جنوب قرقیزستان در ماه مه سال جاری ضمن تحقیق این حوادث از موارد زیاد نقض حقوق بشر در جریان حوادث قرقیزستان و بعد از آن گزارش داد.

نتیجه گزارش کمیسیون بین‌المللی حاکی از طرح ریزی عمدی جرایم علیه ساکنان ازبک تبار شهر اوش و جنوب قرقیزستان بوده است.

سازمان عفو بین‌الملل می‌نویسد که مقامات قرقیزستان باید این نتیجه‌گیریها را تصدیق کنند و آنها را به جهانیان افشا کنند.

سازمان دیده‌بان حقوق بشر در گزارش خود توجه را روی ادعاها در مورد اعمال شکنجه توسط مأموران پلیس پس از چند هفته بروز خشونتها و آن چه از لحاظ قومی مغرضانه بودن برخورد نهادهای انتظامی خوانده شده، متمرکز کرده است.

این سازمان می‌گوید شواهد قابل اعتمادی را در اختیار دارد که پلیس به صورت گسترده و جدی حقوق افراد بازداشت شده را نقض کرده است، مثل بازداشتهای گزینشی، اخاذی، جلوگیری از دسترسی به خدمات حقوقی مناسب و شکنجه.

دیده‌بان حقوق بشر می‌نویسد در حالی که اکثر قربانیان خشونتها ازبکها بوده‌اند، ۸۵ درصد بازداشت شدگان را ازبکها تشکیل داده‌اند و از جمله ۱۲۴ نفری که متهم به انجام قتل شده‌اند، ۱۱۵ نفر ازبکها بوده‌اند.

این سازمان تأکید کرده است که نواقص گسترده در تحقیقات و محاکمه‌های دادگاهی که بیشتر ازبک تباران را هدف قرار داده، تلاشها برای برقراری صلح را خدشه دار می‌سازد و افزایش تنش در جامعه روزی می‌تواند خشونتهای تازه‌ای را به دنبال بیاورد.

قرقیزستان، تنها کشور منطقه از جمله پنج کشور آسیای میانه ‌است که در ده ساله اخیر مردم آن شاهد دو انقلاب بودند و دو رهبر را که مردم آنها را در دیکتاتوری مقصر می‌دانست، از قدرت برکنار کردند.

در جریان دو انقلاب، درگیری میان ازبکها و قرقیزها در جنوب قرقیزستان از خونین ترین مناقشه هایی بود که باعث نگرانیهای جامعه جهانی شد.