جمع‌آوری "اجباریی" کتاب برای کتابخانه نو ملی

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption ساختمان جدید کتابخانه فردوسی از نه طبقه عبارت بوده و با امکانات فنی مدرن مجهز خواهد شد

برخی از نهادهای دولتی به کارمندان خود دستور داده‌اند که هر کدامی برای ساختمان جدید کتابخانه ملی تاجیکستان پنج عددی کتاب تقدیم کنند.

انتظار می‌رود در پاییز امسال ساختمان جدید و بزرگ کتابخانه ملی تاجیکستان افتتاح شود و چون این بنا برای ده میلیون کتاب ساخته می‌شود، مقامات ظاهراً امکان پُر کردن آن را نداشته و خواستار جمع‌آوری کتاب از مردم شده‌اند.

حالا کتابخانه به نام فردوسی تاجیکستان، واقع در مرکز شهر دوشنبه، بیش از سه میلیون عدد کتاب دارد که برای کتابخانه جدید این شماره کافی نیست.

"داو‌طلبان"

میرزاعلی عالم اف، سخنگویی وزارت فرهنگ تاجیکستان، روز جمعه 10 ژوئن به بی بی سی گفت که اخیراً ستادی به رهبری رقیه قربانوا، معاون نخست‌وزیر، تأسیس شده است که مشغول انجام تدارکات برای افتتاح ساختمان جدید کتابخانه ملی است.

وی خبر داد که اخیراً این ستاد از همه نهادهای دولتی و شهروندان خواسته است که برای غنی ساختن ذخیره این کتابخانه کتابهای خصوصی خود را اعطا کنند. به گفته آقای عالم اف، این امر به طور اختیاری یا داوطلبانه صورت می‌گیرد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای عثمان اف می‌گوید که خود او برای کتابخانه جدید مقداری از کتابهای خود را تقدیم کرده است

ولی طبق اطلاع برخی منابع، در بسیاری از نهادهای دولتی رهبران به کارمندان دستور داده‌اند که هر کدامی برای این کتابخانه از حساب خود پنج عددی کتاب تقدیم کند.

از جمله، یک منبع از کمیته رادیو و تلویزیون تاجیکستان و پرستار یکی از بیمارستان شهر دوشنبه که نخواستند نامشان افشا شود، این خبر را تأیید کردند.

ضمناً، مراسم آغاز ساختمان بنای نه طبقه جدید کتابخانه ملی تاجیکستان چهارم آوریل سال 2007 با شرکت پرزیدنت رحمان برگزار شد. آن زمان اعلام شده بود که هزینه این طرح حدود 40 میلیون دلار است و امور ساختمانی به دوش یک شرکت چینیست.

آقای رحمان آن زمان اظهار داشته بود که در آینده این کتابخانه به یک مرکز علم، ادبیات و فرهنگ تاجیکان تبدیل می‌شود و روز آغاز ساختمان این کتابخانه را “روز کتاب” اعلام کرد.

"بزرگترین"

ساختمان فعلی کتابخانه به نام فردوسی به مناسبت تجلیل از هزارمین سالگرد نوشته شدن داستانهای “شاهنامه” در سال 1933 بنیاد شده بود.

گفته می‌شود که حالا در این کتابخانه بیش از دو هزار دست نویس ادیبان و علمای قرنهای گذشته محفوظند و شرایط نگهداری آنها به بهبودی نیاز دارد.

این در حالیست که برخی از صاحب‌نظران ساختمان بنای جدید و بزرگ کتابخانه را برای جلب توجه مردم به کتاب خوانی چندان مؤثر نمی‌دانند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption در ساختمان فعلی کتابخانه فردوسی حدود سه میلیون کتاب موجود است

به اعتقاد آنها، حالا بیشتر شهروندان، بویژه جوانان، به کتاب خوانی چندان علاقه ندارند و مشاهده‌ها حاکیست که ساختمان فعلی کتابخانه فردوسی معمولاً کم‌آدم است.

از سوی دیگر، رشد فناوریهای جدید تعداد علاقه‌مندان کتاب خانه‌های الکترونیک را افزایش داده است. ولی برای تأسیس چنین کتابخوانه‌ها به ساختمانهای نه طبقه نیازی نیست.

دکتر ابراهیم عثمان اف، استاد دانشگاه دولتی تاجیکستان که قبلاً در سیمتهای مختلف دولتی کار کرده و زمانی هم مشاور رئیس جمهور بود، می گوید که هنوز روند ایجاد کتابخانه‌های الکترونیک در این کشور رشد نکرده و مردم به کتب چاپی نیاز دارند.

وی افزود: “من از آن افتخار دارم که در دوشنبه چنین یک کتابخانه بزرگ افتتاح خواهد شد.”

ضمناً، برخی از کارشناسان ادعا دارند که ساختمان کتابخانه جدید ملی دومین کتابخانه بزرگترین در کشورهای همسود خواهد بود. به گفته برخی منابع، حالا بزرگترین کتابخانه در قلمرو این کشورها در مینسک، پایتخت بلاروس، موجود بوده است.

حالا در دوشنبه بلندترین تیر پرچم 165 متری ساخته شده و تدارکات برای بنیاد بزرگترین مسجد در قلمرو کشورهای همسود در این شهر نیز ادامه‌ دارد.

"کم خرج"

در همین حال، موضوع جمع‌آوری کتابهای رایگان برای بنای جدید کتابخانه ملی تاجیکستان باعث نگرانی عده‌ای از ساکنان شده است. یک زن ساکن شهر دوشنبه که از بردن نامش خودداری کرد، می‌گوید که ناچار است از دوکان پنج عدد کتاب خرد و به این کتابخانه اعطا کند.

اورون کوهزاد، نویسنده، جمع‌آوری اجباری کتاب برای این کتابخانه را راه درستی برای پُر کردن ساختمان جدید کتابخانه ملی نمی‌داند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption اورون کوهزاد: "کتاب مردم باید در دست مردم باشد"

وی افزود: “کتاب مردم باید در دست مردم باشد. ولی اگر دولت می‌خواهد که ظرفیت کتابخانه جدید را غنی سازد، پس باید از مردم این کتاب را خریداری کند.”

به اعتقاد آقای کوهزاد، راههای دیگر غنی ساختن این کتابخانه، از جمله از طریق افزایش چاپ کتاب در تاجیکستان و خریداری کتابهای مختلف در کشورهای خارجی وجود دارند، ولی دولت ظاهراً "راه کمخرج را انتخاب کرده است.”

ابراهیم عثمان اف، دانشمند تاجیک، نیز مخالف اجباری شدن جمع‌آوری کتاب برای این کتابخانه است. ولی به گفته وی، اگر شخصی داوطلبانه به این کتابخانه کتابهای را اعطا کند، “بدی ندارد”.

آقای عثمان اف خبر داد که سال گذشته خود وی برای این کتابخانه مقداری از کتابهای چاپ زمان شوروی را تقدیم کرده است، زیرا این کتابها دیگر در جایی فروخته نمی‌شوند و چاپ مجدد آنها غیرممکن به نظر می‌رسد.

سال گذشته پرزیدنت رحمان از مقامات، علما و ادیبان دعوت کرده بود که از کتابخانه‌های شخصی خود مقداری از کتابها را به کتابخانه فردوسی تقدیم کنند.

رسانه‌های گروهی از اجرای این درخواست توسط برخی از منصبداران گزارش دادند، ولی کارزار تبلیغاتی برای جمع‌آوری کتاب بزودی کمرنگ شد.

هم اکنون، دولت تاجیکستان در این زمینه اقدام مجددی روی دست گرفته و برخی از رهبران ادارات دولتی ظاهراً از شیوه اجباری جمع‌آوری کتاب که کارزار فروش سهام نیروگاه “راغون”را به یاد می‌آرد، کار می‌گیرند