رقبای مرداک؛ دیگر اربابان رسانه‌ها در سراسر جهان

ربکا بروکس، جیمز مرداک، روپرت مرداک حق نشر عکس PA
Image caption ربکا بروکس، جیمز مرداک و روپرت مرداک در مرکز رسوایی شنود تلفنی در بریتانیا قرار دارند

رسوایی مربوط به شنود غیرقانونی مکالمات تلفنی توسط کارکنان یکی از هفته نامه های زیرمجموعه «نیوز کورپوریشن»، شرکت های رسانه ای روپرت مرداک، نگرانی ها در مورد میزان کنترل یک شرکت بزرگ بر عرصه رسانه ها و ارتباطات عمومی در بریتانیا را یک بار دیگر عمده کرده است.

اما احاطه تقریبا بلامنازع یک چنین غول های رسانه ای بر فضای ارتباطات جمعی فقط به بریتانیا محدود نمی شود. در سراسر جهان مطبوعات و دیگر رسانه های جمعی معمولا در مالکیت و کنترل یک گروه کوچک هستند که اصطلاحا به آنها غول ها یا اربابان رسانه ای گفته می شود. آنها از این طریق سود سرشاری به دست آورده و نفوذ فراوانی پیدا می کنند. در این مطلب با تعدادی از بزرگترین و معروف ترین غول های رسانه ای در سراسر جهان آشنا می شویم.

اروپا

بزرگترین رقیب روپرت مرداک در اروپا، سیلویو برلوسکونی نخست وزیر ایتالیا و صاحب شرکت رسانه ای «مدیاست» است.

در سال ۲۰۰۹ «اسکای ایتالیا» یک شرکت تلویزیون ماهواره ای متعلق به روپرت مرداک به خاطر مسدود کردن فروش و پخش آگهی هایش از شرکت «مدیاست» به مراجع قضایی شکایت کرد. این نبرد تجاری هنوز خاتمه نیافته است. در ماه جاری «اسکای ایتالیا» شبکه تلویزیونی ماهواره ای متعلق به «نیوز کورپریشن» از پخش برنامه های یک کانال تلویزیونی «مدیاست» خودداری کرد. این اقدام باعث شد که در تازه ترین فصل از نبرد تجاری بین این دو شبکه تلویزیونی خصوصی بزرگ، این بار «مدیاست» از رقیب خود شکایت و تقاضای غرامت کند.

شرکت رسانه ای «مدیاست» که در سالهای دهه ۱۹۷۰ توسط سیلویو برلوسکونی تاسیس شد، به طور مشترک و در رابطه ای تنگاتنگ با رادیو و تلویزیون دولتی ایتالیا، برعرصه رسانه ای این کشور احاطه کامل دارد. برلوسکونی در مقام نخست وزیر شخصا بسیاری از مدیران و مقامات ارشد رادیو و تلویزیون دولتی را انتصاب می کند.

شرکت «مدیاست» صاحب چهار کانال تلویزیونی است و حدود ۴۱ درصد از بازار تلویزیون ایتالیا را در دست خود دارد. سهم رادیو تلویزیون دولتی ایتالیا در این بازار حدود ۳۷ درصد است.

سیلویو برلوسکونی علاوه بر این در مالکیت یک شبکه تلویزیونی پولی، دو شبکه تلویزیونی در اسپانیا و چندین شرکت تولیدات تلویزیونی و تبلیغات تجاری سهیم است. او در شرکت «اندمول» که برای بیش از ۲۰ کشور جهان محصولات صوتی و تصویری تولید می کند نیز شریک است.

میزان درآمد اعلام شده شرکت «مدیاست» در سه ماهه اول سال ۲۰۱۱ حدود یک میلیارد و ۵۷۰ میلیون دلار و میزان سود آن ۹۷ میلیون دلار بوده است.

حق نشر عکس AFP
Image caption نخست وزیر ایتالیا قدرتمندترین مرد رسانه‌ای این کشور هم محسوب می‌شود

در آلمان بزرگترین غول رسانه ای «اکسل اسپرینگر» است که در سی کشور دیگر جهان نیز شعبات و فعالیت هایی دارد. این شرکت صاحب ۲۳۰ روزنامه و مجله است و در ایستگاه های رادیو و تلویزیونی نیز سهام دارد.

یکی از این روزنامه ها که در آلمان چاپ می شود روزنامه عامه پسند «بیلد» است که با تیراژ روزانه سه و نیم میلیون، بالاترین تیراژ را در میان روزنامه های اروپا دارد.

در مقام بعدی شرکت رسانه ای «پریسا» در اسپانیا است که صاحبات آن چند شرکت و فرد سرمایه گذار هستند از جمله گروه سرمایه گذاری آمریکایی «لیبرتی» و خانواده «پولانکو» که در آغاز موسس این غول رسانه ای بودند.

روزنامه «ال پاییس» شبکه تلویزیونی «کانال پلوس» و ایستگاه رادیویی «کادنا سر» از جمله رسانه های متعلق به شرکت «پریسا» هستند. این شرکت علاوه بر این در ۲۰ کشور دیگر، به خصوص در آمریکای لاتین، فعال است و در رادیو ، تلویزیون و مطبوعات این کشورها سهام دارد.

آمریکای لاتین

عرصه رسانه ای مکزیک عمدتا در کنترل شرکت چند رسانه ای «تله ویسا» است. این شرکت صاحب چهار کانال سراسری، دو کانال کابلی، یکی از بزرگترین موسسات نشر در کل آمریکای جنوبی، ایستگاه های رادیویی و حتی چند باشگاه فوتبال است.

«امیلیو آزکاراگا خئان» مدیرعامل و از سهامداران بزرگ شرکت «تله ویسا» یکی از پرقدرت ترین و با نفوذترین سرمایه داران مکزیک به شمار می آید.

برنامه های تلویزیونی این شرکت حدود ۷۰ درصد از بازار تلویزیون و آگهی های تجاری مکزیک را در دست دارند. رقیب اصلی آن یعنی «تی وی آزتکا» صاحب مابقی این بازار است. شرکت «تله ویسا» در عین حال صاحب پنج درصد از سهام «یونیویژن»، بزرگترین شبکه تلویزیونی اسپانیایی زبان در کشور آمریکا است.

اخیرا احاطه کامل این دو شرکت بر بازار رسانه ای مکزیک به خطر افتاده است. کارلوس اسلیم سرمایه دار مکزیکی که ثروتمندترین مرد جهان است، تصمیم گرفته که در بازار تلویزیون سرمایه گذاری کند. شرکت مخابراتی او به نام «تلمکس» در جدال با مراجع تصمیم گیر در مکزیک سعی دارد جواز تاسیس شبکه های تلویزیونی را به دست آورد ولی این تلاش تاکنون به نتیجه نرسیده است.

در عرصه رسانه ای آمریکای مرکزی بازیگر اصلی «آنخل گونزالس» مکزیکی است. او که اصطلاحا «ارباب» لقب گرفته، از دفتر محل کار خود در شهر میامی آمریکا ۲۶ کانال تلویزیونی و ۸۲ ایستگاه رادیویی را در ۱۲ کشور آمریکای لاتین کنترل می کند. چنین گفته می شود که وی معمولا برای گریز از قوانین کشورها که مالکیت و سرمایه گذاری خارجی در رسانه ها را محدود می کند از شرکت های پوششی و ساختگی استفاده می کند.

حق نشر عکس Getty
Image caption امیلیو آزکاراگا خئان یکی از پرنفوذترین سرمایه‌داران مکزیک است

براساس گزارشات مجله مالی «فوربز» ، یک سرمایه دار دیگر به نام خولیو ماریو سانتو دومینگو از طریق سرمایه گذاری در زمینه های مختلف از جمله آبجو سازی و خطوط مسافربری هوایی اکنون به دومین فرد ثروتمند کلمبیا بدل شده است. او از طریق گروه تجاری خود به نام «سانتو دومینگو» صاحب کانال تلویزیونی «کاراکول» یکی از دو شبکه تلویزیون خصوصی کلمبیا و دومین روزنامه پر تیراژ این کشور به نام «ال اسپکتادور» است.

در سال ۲۰۰۴ سهم شبکه تلویزیونی «کاراکول» در بازار تلویزیون کلمبیا به ۵۸ درصد رسید و حدود ۵۲ درصد از درآمد حاصل از تبلیغات تلویزیونی را نیز از آن خود کرد. اما در سال های اخیر یک شرکت رسانه ای دیگر به نام «آر سی ان» به یک رقیب جدی بدل شده است. شرکت سانتو دومینگو در عین حال صاحب ایستگاه رادیو «کاراکول» نیز بود ولی در سال ۲۰۰۴ این رادیو را به شرکت رسانه ای اسپانیایی «پریسا» فروخت.

یک بازیگر مهم دیگر موسسه نشر «ال تییمپو» است که مالکیت آن در کنترل گروه اسپانیایی «پلانتا» است. آنها صاحب بزرگترین روزنامه کلمبیا یعنی «ال تییمپو»، یک کانال تلویزیونی کابلی محلی و چندین مجله تخصصی هستند.

برزیل

بازار رسانه ها در برزیل در انحصار چند خانواده و چند غول بزرگ رسانه ای است. در عرصه تلویزیون سه بازیگر وجود دارد: خانواده مارینو با مالکیت ۳۸ درصد از بازار، ادیر ماسدو با ۱۶ درصد از بازار و سیلویو سانترس با ۱۳ درصد از بازار. خانواده مارینو در عرصه رادیو، مطبوعات و مجلات نیز سهام دارند. در عرصه مجلات یک بازیگر اصلی وجود دارد به نام روبرتو سیویتا که حدود ۶۰ درصد از این بازار را در کنترل خود دارد.

چند خانواده دیگر نیز بخش مهمی از مطبوعات برزیل را در اختیار خود دارند. خانواده فریاس صاحب «فولا د سنت پائولو» و خانواده مسکیتا صاحبان قبلی «استادو د سنت پائولو» از جمله پنج روزنامه پر تیراژ برزیل هستند.

آفریقا

نیشن مدیا گروپ (ان ام جی) بزرگترین شرکت رسانه ای در شرق آفریقاست که هم در رادیو و تلویزیون و هم در مطبوعات فعال است. بزرگترین سهامدار این شرکت، آقاخان رهبر فرقه اسماعیلیه است که سهام آن حدود ۴۹ درصد است . فقط در کنیا این شرکت صاحب پرتیراژترین روزنامه این کشور یعنی «دیلی نیشن» و دو روزنامه و هفته نامه دیگر به زبانهای انگلیسی و سواحیلی است. شرکت ان ام جی علاوه بر این صاحب دو ایستگاه رادیویی نیز هست.

حق نشر عکس AFP
Image caption آقاخان، رهبر فرقه اسماعیلیه حدود نیمی از سهام شرکت نیشن مدیا گروپ را در اختیار دارد

در اوگاندا این شرکت صاحب روزنامه «دیلی مونیتور» ، یک ایستگاه رادیویی و یک شبکه تلویزیونی است. در تانزانیا نیز آقاخان صاحب دو روزنامه به زبانهای انگلیسی و سواحیلی است. این شرکت در حال بررسی گسترش فعالیت های خود در کشور رواندا است و در نظر دارد که در آن کشور یک روزنامه و یک شبکه تلویزیونی راه اندازی کند.

طرح بزرگ آقاخان تاسیس یک موسسه رسانه ای غول پیکر آفریقایی است و ایده «رسانه آفریقا برای آفریقا» از همین طرح سرچشمه می گیرد.

روسیه

به نظر می رسد که صنعت رسانه در روسیه پسا شوروی درآمد چندانی ندارد. تمام سرمایه گذاری هایی که در عرصه رسانه های روسیه صورت می گیرد حاصل از بخشی از درآمد حاصل از صنایعی مثل نفت و فلزات و یا سودهای بانکی است.

در عالم واقعیت حکومت روسیه امروزه بزرگترین غول رسانه ای در این کشور است. اولین اقدام ولادیمیر پوتین در آغاز ریاست جمهوری خود در سال ۲۰۰۰ بازگرداندن مالکیت بزرگترین کانال تلویزیونی کشور به دولت بود. در گام بعدی وی کنترل موفق ترین شبکه تلویزیونی خصوصی روسیه یعنی ان تی وی را به شرکت دولتی گازپروم سپرد.

علاوه بر این شرکت رسانه ای «روسیا» که هر سه شبکه تلویزیونی غیردیجیتال، چند شبکه تلویزیونی خبری کابلی و چند شکبه محلی را کنترل می کند متعلق به دولت است.

تا سال ۲۰۱۱ این مجموعه اقدامات باعث شد که کنترل سردبیری تمامی شبکه های تلویزیونی روسیه عملا در اختیار کاخ کرملین و شرکت دولتی گازپروم قرار بگیرد.

اخیرا چند شرکت تلویزیونی که در عرصه محصولات سرگرم کننده فعال هستند شکل گرفته است. یوری کووالچوک، یک بانکدار که گفته می شود از دوستان بسیار نزدیک ولادیمیر پوتین است، در اکثر این شرکتها از جمله اس تی اس ، رن تی وی و شبکه پنج پترزبورگ سهام دارد.

عرصه مطبوعات روسیه از آزادی نسبی بیشتری برخوردار است و مالکیت انحصاری در آن ضعیف تر است. بسیاری از صاحبان روزنامه ها به نوعی در فعالیت های مالی در انگلستان دخیل هستند. به عنوان مثال آلیشر عثمانف سهامدار باشگاه فوتبال ارسنال، صاحب روزنامه کومرسانت است که از نظر روزنامه نگاری سیاسی در روسیه بیشترین اعتبار را دارد.

الکساندر لبدف، یک میلیاردر دیگر همراه با میخائیل گورباچف، آخرین رئیس جمهور دوران شوروی، منابع مالی روزنامه اصلی مخالف دولت در روسیه یعنی نووایا گازتا را تامین می کنند. الکساندر لبدف پس از خریدن دو روزنامه مهم چاپ لندن یعنی ایندیپندنت و ایونینگ استاندارد در خارج از روسیه نیز مشهور شد . او در دوران اتحاد شوروی جاسوس کا گ ب در لندن بود.

آسیای جنوب شرقی

در آسیای جنوب شرقی تیونگ هیو کینگ که از چینی تباران مالزی است، بزرگترین غول رسانه ای منطقه محسوب می شود. او در حال حاضر ثروتمندترین فرد در مالزی است و براساس آمارهای مجله فوربز شبکه اقتصادی وی حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار ارزش دارد. هرچند بخش اصلی ثروت وی را سهام او در صنایع معدن و چوب تشکیل می دهد.

در سال ۲۰۰۷ گروه رسانه ای آقای کینگ به نام پاسیفیک مینگ پائو در بخش های چینی زبان کشورهای مالزی، هنگ کنگ و حتی شهرهای شمالی آمریکا مثل سانفرانسیسکو و ونکوور کنترل پنج روزنامه بزرگ و بیش از ۳۰ مجله را در دست خود داشت. وی قصد دارد فعالیت رسانه ای خود را به کشور کامبوج نیز توسعه دهد.

آمریکا

روپرت مرداک صاحب شرکت رسانه ای «نیوز کورپوریشن» و شهروند آمریکا، ثروتمندترین غول رسانه ای آن کشور نیست. این عنوان در حال حاضر متعلق به آنا کاکس چمبرز است که از خانواده خود ثروت بزرگی را در تجارت رسانه ای به ارث برده است. براساس گزارش مجله فوربز ثروت خالص وی در سال ۲۰۱۰ حدود ۱۲ میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلار بوده که تقریبا دو برابر ثروت روپرت مرداک است.

تجارت خانم چمبرز مثل بسیاری از نمونه های دیگر یک تجارت و موسسه خانوادگی است. شرکت متعلق به خانم چمبرز سهامدار اصلی موسسه فاکس است که خود یک امپراطوری بزرگ و صاحب شبکه های تلویزیونی، مطبوعات، ایستگاه های رادیویی و تلویزیون کابلی است و در عرصه های اقتصادی دیگر نیز فعال است.

آنا کاکس چمبرز دختر جیمز ام. کاکس است که خود صاحب یک شرکت مطبوعاتی بود.

مطالب مرتبط