کولاب جایی که کمونیست‌‎ها تسبیح در دست به نماز می‌شتابند

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای راغی می‌گوید، اکثر کمونیستان کولاب به خدا ایمان آورده‌اند

رجب علی راغی کمونیست ۷۴ ساله، عضو افتخاری کمیته مرکزی حزب کمونیست تاجیکستان است.

وی کمونیست است، اما فرارسی ماه رمضان را با تراویه و تسبیح و روزه استقبال می‌کند.

آقای راغی تنها کمونیست روزه‌دار در کولاب نیست، بلکه روزه‌داری برای اکثر کمونیستان سراسر تاجیکستان که اکثریت جمعیتش مسلمان هستند، امری معمولی است.

این در حالیست که مردمی که از آنها به "نسل شوروی" جامعه تاجیک یاد می شود، حکومت شوراها را به عنوان حکومت "خدانشناس" به یاد می‌آرند.

با این حال، کمونیستان تاجیک می‌گویند که کمونیسم به خدانشناسی یا بی‌خدایی ربط مستقیم ندارد، زیرا یک مفهوم اقتصادی هست و بی خدایی به باور یا وجدان انسان وابسته است.

بسیاری معتقدند که هرچند کمونیسم لنینی، استالینی و مائویستی تلاش کرده، سازمانهای دینی را به دلایل سیاسی، نه از منظر الهیات محدود کنند، زیرا نمی‌خواستند، قدرت خود را با مساجد و کلیساها قسمت بکنند؛ با این حال، تغییر دید کمونیستان تاجیک به دین و تاجیکان به کمونیسم در تاجیکستان نیز پدیده جالبی به نظر می رسد.

امّا رجب علی راغی می‌گوید: “روزه‌گیری من پدیده نوی نیست. من عقیده‌های دینیم را در زمان شوروی که عقیده‌های "اتییستی" (غیر دینی) در رادیو و تلویزیونها و مطبوعات تبلیغ می‌شد، ترک نکرده بودم. در اتاق کارم که در آنجا عکسهای داهیان پرولتاریات (رهبران کارگری) آویزان بود، قفل زده، پنهانی نماز می‌گذاشتم. هنگام رمضان، وقتی همه را آب می‌نوشاندند، من هم “گناهم در گردن همینها” گفته، آب می‌نوشیدم و باز روزه‌ام را از نو نیت می‌کردم”.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای نبی‌اف منصب داران امروزه را با منصب داران کمونیست مقایسه‌ می‌کند

اما آقای راغی تأکید کرد که حزب کمونیست تاجیکستان از حزب کمونیست شوروی در زمینه برخورد با دین بکلی فرق دارد.

وی می‌گوید: “در دولت شوراها، نماز و روزه را منع می‌کردند، حالا هر یک اعضای حزب کمونیست آزادانه می‌تواند، نماز گذارد، روزه بگیرد و در میان کمونیستان پس از استقلال نفرات زیادی به حج رفته و حاجی شده‌اند!”

وی افزود، البته در میان کمونیستها خدانشناسها نیز هستند که در پهلوی کمونیستان حاجی و مکه رفته فعالیت می‌کنند. اما به گفته وی اکثر کمونیستان به خدا ایمان آورده و در میان آنها تعداد کمی ملحد باقی مانده است.

آقای راغی اصرار کرد، آنچه همیشه اعتقاد او را نسبت به ایدئولوژی کمونیستی قوی نگاه داشته، این بوده است که “حزب کمونیست پشتیبان بااعتماد صنف کارگر و دهقان بود و هست”.

دین ستیزی کمونیسم لنینی وادار می‌کرد، برخیها دروغ گویند.

اسکندرشاه، یک ساکن شهر کولاب می‌گوید، در زمان شوروی آموزگاران به شاگردانشان نصیحت می‌کردند که روزه نگیرند.

وی به یاد می‌آرد: “ خانم معلم به ما می‌گفت “روزه از عربهاست، آنها چیزی برای خوردن نداشتند، مجبوراً روزه می‌گرفتند، اما ما خلق شوروی از همه چیز تأمینیم!”، امّا چون معلمه همسایه ما بود، من می‌دیدم که او خودش روزه می‌داشت”.

در همین حال، به عقیده محمدشریف نبی‌اف، رهبر اداره حزب نهضت اسلام در کولاب "عیب بیشتر نه در سیستم شوروی، بلکه در خود منصبداران دور بوده است که زیادروی می‌کردند و حالا نیز می‌کنند."

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption اسکندرشاه: "زمان شوروی معلمه ما می‌گفت، روزه نگیریم، اما خودش روزه می‌گرفت."

آقای نبی‌اف به این نظر است که کمونیستان تاجیک زمان شوروی فشارهای “بی مثلی” روی مسلمانان و عقیده‌های دینی هم‌وطنانشان می‌آورده‌اند.

وی می‌گوید: “کمونیستان تاجیک به خاطر حفظ منصب به کارهای زیاد دست می‌زدند و به جای سله (عمامه)، کله (سر) (به جای کلاه سر آورده) هم می‌آوردند. محدودیت دینی که کمونیستان تاجیک به مسلمانان تاجیک ایجاد کرده بودند، مثلش را کمونیستان روس علیه مسیحیان روسیه روا نمی‌دیدند.”

به باور آقای نبی‌اف، حالا اکثر مسئولان دولتی تاجیکستان سکولار نیز از روی “همان اصول کار می‌کنند.”

وی می‌گوید: “لایحه قانون در باره مسئولیت پدر و مادران را رئیس جمهوری هنوز امضا نکرده، لیکن حکومتیها در مسجدها می‌گردند و فرمان می‌کنند که نفرات تا سن ۱۸ سال به مسجد نیایند!”

در زمان شوراها، کودکان و موی‌سفیدان روزه‌دار را در تصویرهای هجوی مسخره می‌کردند که آنها معمولاً کلاه و تسبیح داشتند. اما در تاجیکستان امروزی کمونیستان تسبیح دار و کلاهدار زیادی را می‌توان دید که به نماز جمعه شتاب دارند.