شهر 'بکر' که نشان از شهریت ندارد

حق نشر عکس no credit
Image caption شهرهای این منطقه، نشانی از شهریت ندارند و در استانداردهای دنیای امروز، روستاهای بزرگی اند که تنها نام شهر را به یدک می کشند.

زنتان به شهر بکر معروف است، شهری که با وجود نزدیکی به پایتخت لیبی، هواداران معمر قذافی هیچگاه نتوانستند بر آن مسلط شوند و 'بکر' ماند.

در همان زمانی که مخالفان تنها بر شرق لیبی مسلط بودند، مردم این شهر که در غرب لیبی قرار دارد هم به پا خاستند و کنترل شهر را به دست گرفتند، ارتش شهر را محاصره کرد و زیر شلیک توپخانه و موشکهای کاتیوشا گرفت.

این بخش از لیبی صحنه فاجعه ای انسانی شد، برق و ارتباط تلفنی به روی مردم قطع شد، خوراک و سوخت رو به پایان گذاشت، مردم برای دسترسی به آب به چاههای اطراف روی آوردند اما هواداران معمر قذافی در چاهها نفت ریختند تا آب را غیرقابل مصرف کنند.

منطقه در محاصره بود و مردم امکان خروج نداشتند و این وضعیت ادامه یافت تا آنکه سرانجام نیروهای مخالف، مقاومت ارتش را در هم شکستند و زنتان و دیگر شهرهای غرب را آزاد کردند.

شهرهای این منطقه، نشانی از شهریت ندارند و در استانداردهای دنیای امروز، روستاهای بزرگی اند که تنها نام شهر را به یدک می کشند.

شهرها، از جمله زنتان، مجموعه خانه هایی اند که پیرامون جاده اصلی طرابلس ساخته شده اند و این جاده، خیابان اصلی شهر را تشکیل می دهد، گذشته از این جاده تنها یکی دو خیابان آسفالته دیگر وجود دارد و بقیه خیابانها و کوچه های شهر کاملاً خاکی اند، خاک کویری سرخ رنگ و پودرمانندی که همه جا را فراگرفته و بخشی از آن هم به شکل غبار در فضا پراکنده است.

کوچه ها و خیابانهای خاکی نیز باز هم تنها نام کوچه و خیابان را یدک می کشند، واقعیت این است که شهر مجموعه ای از ساختمانهاست که در کنار یکدیگر روی تلی از خاک ساخته شده اند، بی آنکه کسی به فکر خیابان کشی آن، حتی به شکل خاکی باشد، حتی ماشینهای بزرگ و دو دیفرانسیل هم گاه بسختی از پس عبور از پستی و بلندیهای این "کوچه" ها بر می آیند.

ساختمانهای شهر هیچ نوع معماری خاصی ندارند، همگی با بلوکهای سیمانی و در اشکال مکعبی ساخته شده و نمایی از روکش سیمانی دارند، از بافت قدیمی در شهر خبری نیست انگار شهر هیچ تاریخی ندارد، بازار قدیمی به سبک شهرهای عربی در زنتان و دیگر شهرهای غرب وجود ندارد و بازار شهر همان مغازه های پراکنده در کنار خیابان اصلی است.

اینها همه ویژگیهای شهری است در کشوری نفتخیز و پهناور و جمعیتی اندک که حجم داراییهای بلوکه شده اش در غرب هم اکنون به یکصد و ده تا یکصد و چهل میلیارد دلار برآورده می شود، با چنین دارایی، چه بسا که مردم لیبی می توانستند از مرفه ترین مردم شمال آفریقا باشند.

ما در مسیر طرابلس، پس از آنکه متوجه درگیری در مسیر پیش رو شدیم در زنتان ماندیم که در کنترل مخالفان قرار دارد، چهار خبرنگار ایتالیایی در همان جاده ای که طرابلس را به زنتان می رساند ربوده شده بودند و گفته می شد که به هواداران معمر قذافی از بالا دستور رسیده که تا آنجا که می توانند خارجیان را به گروگان بگیرند تا از آنها برای معامله استفاده کنند.

در شهری چون زنتان با اوصاف فوق الذکر، آن هم در شرایط جنگی، نمی توان انتظار هتل را داشت، به مقر مخالفان رفتیم و آنها به ما گفتند می توانیم به بخشی از شهر برویم که خانه های مسئولان سابق شهر و هواداران معمر قذافی در آن قرار داشته که همگی گریخته و خانه هایشان را خالی گذاشته اند، می توانیم در یکی از همین خانه های خالی بمانیم.

به بخشی از حومه شهر رفتیم که خانه هایی که مخالفان می گفتند در آن قرار داشتند، اینجا روی تلی از خاک و روی تپه خانه های بزرگی و نوساز بود که شمایل بهتری نسبت به دیگر خانه های شهر داشتند.

کنار خانه ها پر از لاشه های خودروهای منهدم شده نظامی و روی زمین مملو از ترکشها و بازمانده های مواد منفجره و پوکه و تکه پاره های خودروهای نظامی بود.

حق نشر عکس 1
Image caption کنار خانه ها پر از لاشه های خودروهای منهدم شده نظامی و روی زمین مملو از ترکشها و بازمانده های مواد منفجره و پوکه و تکه پاره های خودروهای نظامی بود.

کامیونهای نظامی که به عنوان سکوی پرتاب موشکهای کاتیوشا به کار می رفت در طول دوران محاصره شهر کنار این خانه ها که در حاشیه شهر و روی بلندی قرار دارد مستقر بودند و شهر را زیر آتش خود داشتند، دیوارهای خانه ها هم سرشار از سوراخهای گلوله و بخشهای ویران شده ناشی از آتشبار اسلحه سنگین بود.

یکی از خانه ها را که سالمتر مانده بود انتخاب کردیم و داخل شدیم، خانه ای بزرگ و ویلایی با حیاطی وسیع که از بیرون ظاهری معمولی اما داخلش تضاد عجیبی با نمای بیرونی داشت.

خانه با مبلمان و وسائل گرانقیمت مفروش شده بود، آشپزخانه ای مجهز با ظروف چینی و کریستال گرانقیمت، سه حمام با جکوزی و تلویزیون بزرگ فلت اسکرین (با صفحه تخت) و کلاً همه نوع تجهیزاتی که نشان از ثروتمند بودن صاحبخانه داشت، مهمتر از آن، یخچال پر و آشپزخانه ای با آذوقه مورد نیازمان بود که اکنون در لیبی کمیاب و غنیمت است و ما هم چاره ای جز تصاحب و به غنیمت گرفتنشان نداشتیم.

در خانه های اطراف هم مخالفان مسلحی که بیشترشان اهل دیگر شهرهای لیبی بودند و در مسیر جنگ به اینجا رسیده بودند ساکن شده بودند، به محض اطلاع از ورود ما نزدمان آمدند و خوش آمد گفتند و امکانات دیگری را که نیاز داشتیم برایمان فراهم کردند، خبرنگار خارجی بودن در لیبی، بخصوص تعلق به شبکه های بزرگ جهانی همچون بی بی سی، این روزها امتیاز بزرگی در لیبی و مایه محبوبیت میان نیروهای مخالف است که خود را وامدار رسانه هایی می دانند که صدایشان را به گوش جهانیان رسانده اند.

اینجا هیچ ارتباطی با جهان خارج وجود ندارد، شبکه تلفن، چه از نوع زمینی و چه همراه، کاملاً قطع است، وسیله نقلیه ای برای رفت و آمد وجود ندارد و شهر هم سکوت و کور است و رفت و آمد چندانی در آن دیده نمی شود.

هیچ وسیله نقلیه ای هم در دسترس نیست تا بتوان به شهر رفت و آمد کرد و گزارشی از این وضعیت تهیه کرد.

از فاصله های دورتر اطراف شهر صدای شلیک گلوله و انفجار در طول روز و شب همچنان به گوش می رسد و از ادامه درگیری و ناامنی حکایت می کند.

ما برای کسب اطلاعات، وسیله ای جز تجهیزات ارتباط ماهواره ای تلویزیونی و تلفنهای ماهواره ای نداریم، قطع پی در پی برق هم مانع از آن می شود که بتوانیم از طریق تلویزیون به جزئیات بیشتری از حوادث دسترسی پیدا کنیم، هر از گاهی یکی دو نفر از نیروهای مخالف از طرابلس و دیگر نقاط می رسند و برای ما خبر می آورند و ما تلاش می کنیم با همان مختصر ارتباط ماهواره‌ایمان در جستجوی یافتن منابع بیشتری برای اطمینان از صحت و سقم این خبرها باشیم.

دو نفر از مخالفان سر می رسند و می گویند یک خودروی واحد سیار تلویزیون لیبی را غنیمت گرفته اند و با خود آورده اند و ما می توانیم از آن استفاده کنیم، اما به راه انداختن این واحدهای سیار نیاز به مهندسان و متخصصان فنی دارد که ما همراهمان نداریم و ناچاریم با حسرت به این خودروی واحد سیار نگاه کنیم که می تواند به ما امکان بهترین کیفیت پخش مستقیم تلویزیونی را بدهد اما گوشه ای بلااستفاده افتاده و ما ناچاریم به همان دستگاه کوچک ارتباط ماهواره ایمان با کیفیت پایین متکی باشیم که هیچگاه نمی توان اطمینان داشت که آیا در زمانی که می خواهیم کار خواهد کرد یا نه.

مطالب مرتبط