سونیا گاندی؛ چهره‌ای قدرتمند در هند

سونیا گاندی حق نشر عکس AFP
Image caption سونیا گاندی از قرار گرفتن در کانون توجهات گریزان است، اما همچنان نفوذ زیادی در هند دارد.

اعلام ناگهانی خبر سفر سونیا گاندی، رئیس حاکم هند – حزب کنگره – و رهبر سلسله گاندی- نهرو، آنهم برای انجام یک عمل جراحی، قدرت فوق العاده او در هند را نشان داد و مسأله جانشینی او را پیش آورد.

در سال ۲۰۰۴ میلادی، وقتی پس از پیروزی غیر منتظره حزب کنگره در انتخابات سراسری، سونیا گاندی اعلام کرد پست نخست وزیری را نمی پذیرد، اعضای قدیمی پارلمان هند در دهلی نو به گریه افتادند. دلیلی برای نگرانی و اشک ریختن این نمایندگان وجود نداشت: سونیا قصد کناره گیری از سیاست و بدون رهبر گذاشتن آنها را نداشت.

حالا تک تک اعضای حزب حاکم، از صدر تا ذیل، نگران آن هستند که آیا حال سونیا دوباره آنقدر خوب خواهد شد که مجددا رهبری آنها را بدست بگیرد؟ و در غیر این صورت او موضوع جانشینی اش را چگونه مدیریت خواهد کرد؟

زمانی که سونیا از خود نخست وزیر نشد، با انتخاب دکتر مانموهان سینگ به این سمت نشان داد که همچنان رهبر اصلی باقی خواهد ماند. مانموهان سینگ به صداقت و تسلط به مسائل اقتصادی شهرت دارد، اما بیشتر عمرش را به عنوان یک بوروکرات گذرانده و از لحاظ سیاسی کاملا به سونیا وابسته است.

در قانون اساسی هیچگونه قدرت قانونی برای رهبر حزب حاکم در نظر گرفته نشده است. ولی سونیا کاری کرد که در این سمت بیش از نخست وزیری قدرت داشته باشد.

در سایه

قدرت سونیا از ریاست او بر سلسله گاندی- نهرو نشأت می گیرد، سلسله ای که از دوره زمامداری جواهر لعل نهرو، نخستین نخست وزیر هند بعد از استقلال آن بر عرصه سیاسی هند مسلط بوده است.

سونیا که ایتالیایی تبار است، بعد از ازدواج با راجیو، بزرگترین پسر ایندیرا گاندی قدرتمند، عضوی از این خانواده شد. سونیا هیچگاه علاقه ای به سیاست نشان نمی داد و دوست نداشت شوهرش وارد این پیشه خانوادگی شود. تا زمانی که راجیو نخست وزیر بود سونیا در سایه او قرار داشت. تا شش سال بعد از قتل راجیو گاندی هیچیک از اعضای این خانواده در دولت و یا حزب کنگره عضویت نداشتند و سونیا حاضر نبود این خلاء را پر کند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption مانموهان سینگ باید منابع مالی لازم برای سیاست های سونیا گاندی را تأمین کند

سرانجام در سال ۱۹۹۷ میلادی، بعد از آنکه حزب کنگره در انتخابات سراسری شکست خورد و در آستانه فروپاشی قرار گرفت، سونیا بالاخره پا به میدان گذاشت تا انسجام حزب را حفظ کند.

حزب کنگره به سلسله گاندی- نهرو اعتقادی راسخ دارد. اما سونیا بخشی از مصونیتش از انتقاد را مدیون این است که رویه ای متفاوت از دیگر سیاستمداران دارد. او از قرار گرفتن در کانون توجهات و تبلیغات گریزان است. با خودداری از قبول نخست وزیری، او همه دردسرها و انتقادات این پست را متوجه مانموهان سینگ کرده است.

او به ندرت حاضر به مصاحبه می شود، کمتر در پارلمان صحبت می کند و وقتی دولت دچار بحران است اظهار نظرهای عمومی نمی کند. اما سونیا از ورای پارلمان و مطبوعات برای عموم جذابیت دارد، آنهم از طریق سخنرانی در راهپیمایی ها. سونیا در راهپیمایی ها همیشه پیامی که از مادر شوهرش آموخته را طرح می کند که می گفت: "من با فقرا هستم".

ایندیرا گاندی برای آنکه نشان دهد طرف کدام گروه است، یک سری اقدامات رادیکال سوسیالیستی انجام داد که آثار نامطلوبی روی اقتصاد کشور داشت. سونیا برای نشان دادن طرفداری خود از فقرا دکتر مانموهان سینگ را وادار کرده برنامه هایی جهت تضمین شغل برای روستاییان بیکار و تآمین غذای یارانه ای برای بخش قابل توجی از جمعیت بکار بندد.

این نخست وزیر است که باید بودجه لازم برای هزینه های سیاست های فقیر نوازنه سونیا را تأمین کند. اما او اقتصاددانی محتاط است و یکی از همکاران نزدیک او به من گفت یکی از شعارهای مورد علاقه او این است: "پول روی درخت سبز نمی شود".

با این حال او همچنان باید منابع مالی لازم برای برنامه های فقیر نوازانه را تأمین کند، زیرا سونیا چنین خواسته است.

پنهان کاری و جانشینی

دولت هیچ اطلاعیه ای در مورد سفر سونیا به آمریکا منتشر نکرد. حزب کنگره هم اطلاعیه ای کوتاه و خالی از هر گونه اطلاعات در مورد بیماری او و یا بیمارستان محل درمانش منتشر کرد. این پنهانکاری با این استدلال توجیه شد که سلامتی موضوعی شخصی است، و از مردم هند خواسته شد به خواسته خانواده مبنی بر رعایت حریم خصوصی آنها احترام گذاشته شود.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption راهول گاندی (سمت راست) جانشین احتمالی مادرش است

اما دو روزنامه اقتصادی عمده هند با این خواسته موافق نبودند. یکی از آنها، اکونومیک تایمز، بود که نوشت این نوع پنهانکاری یادآور دوران جنگ سرد و پرده آهنین است که در آن "رهبران پیر و مریض احوال احزاب کمونیست در بیمارستان ها بستری می شدند و می مردند، ولی هموطنانشان در بی اطلاعی نگاه داشته می شدند".

سونیا گاندی یکبار دیگر نشان داده که بر خلاف بیشتر سیاستمداران دموکراسی ها، خود را ملزم به ارائه توضیحات نمی بیند. او علاوه بر این نشان داده که به تنهایی جانشین خود را تعیین خواهد کرد، که این جانشین هم پسر ۴۱ ساله اش راهول خواهد بود.

حزب کنگره در بیانیه ای گفته که تا زمان بازگشت سونیا از آمریکا امور حزب توسط هیأت چهار نفره ای متشکل از راهول و سه نفر دیگر – که تنها وجه مشخصه بارزشان وفاداری محض به مادر اوست - اداره خواهد شد.

اما در اینجا یک سوال بی جواب می ماند. زمانی که وقت جانشینی راهول فرا برسد، آیا سونیا سکان هدایت حزب را بدست او می سپارد تا به مانند خود او قدرتش را اعمال کند، یا سونیا از او خواهد خواست که نخست وزیری را بدست بگیرد؟ در صورت انتخاب گزینه دوم او ناچار خواهد شد توضیح بدهد و مسوولیت تصمیماتش را بر عهده بگیرد.

حق نشر عکس BBC World Service

مطالب مرتبط