یازده سپتامبر؛ زمینه‌ساز تغییر استراتژی نظامی ایران

حق نشر عکس AFP

از زمان استقرار نیروهای آمریکایی در مرزهای شرقی و غربی ایران، استراتژی نظامی این کشور از یک راهکار متعارف صرف به راهکاری چندبعدی و مرکب از تاکتیک‌های متعارف و غیرمتعارف تغییر کرده است. همزمان ایران کوشیده است تا با ارتقای توانایی خود در عرصه موشک‌های دوربرد بر میزان قدرت‌نمایی خود بیافزاید.

دکترین استراتژیک ایران را سه عامل، یعنی اهداف سیاسی آن کشور درمنطقه، واکنش به تهدیدهای خارجی و حفظ میراث انقلاب اسلامی شکل می‌داد. با این همه، تحت تأثیر استقرار سریع نیروهای نظامی آمریکا، در سال۲۰۰۱ میلادی در افغانستان و در سال ۲۰۰۳ میلادی در عراق، ایران ناگزیر شد در دکترین استراتژیک خود تجدیدنظر کند و با آن که در اهداف آن تغییر ایجاد نشد، اما تهدیدها نشان داد که این کشور باید به دنبال روش‌های جدیدی باشد.

در اوت سال ۲۰۰۴ میلادی، محمد شفایی رودسری، معاون وقت وزارت دفاع ایران، با طرح این نکته که ایران قادر به پاسخگویی به تهدیدهای قدرت‌های بزرگتر است، اعلام کرد که ایران یک استراتژی دفاعی "متنوع" دارد. او افزود که استراتژی متنوع ایران در امور دفاعی، ضعف این کشور در توان نظامی "کلاسیک" را جبران می‌کند.

کاستی‌های ایران در زمینه‌های نظامی کلاسیک و متعارف، یکی از عوامل مهم در تعقیب و توسعه این دکترین استراتژیک جدید بود.

انجام مانورهای نظامی توسط بخش‌های مختلف نیروهای مسلح این کشور در دستور کار قرار گرفت و عامل مهم در آن، برگزاری مانور در مناطق مختلف به شکل همزمان، از جمله نمایش توانایی‌های نیروهای زرهی، عملیات پیاده شدن در خشکی، جنگ‌های نامنظم و عملیات مشترک نیروهای زمینی، دریایی و هوایی بود.

با وجود تمام تلاش‌های ایران، میزان آمادگی و کیفیت و قابلیت‌های نیروهای مسلح این کشور هنوز جای سئوال دارد. تجهیزات فرسوده نیروهای مسلح ایران به آمادگی رزمی آن کمکی نمی‌کند. نیروی هوایی ایران هنوز هم ضعف‌های کیفی فراوانی دارد و تداوم نوسازی آن نتوانسته است مشکل کهنگی اکثر این تجهیزات و هواپیماها را که سابقا همه از غرب خریداری شده بود، برطرف کند.

نیروی زمینی ایران اساسا متشکل از واحدهایی است که از نظر سرعت عملیاتی بسیار کند هستند، براساس دفاع ساکن عمل می‌کنند و قابلیت‌های عملیاتی محدودی دارند.

بنابراین برای مقابله با هرگونه حمله‌ای، هدف ایران این است که هزینه‌های چنین حمله‌ای را به شدت افزایش دهد. ایران با تمرکز ویژه بر نوسازی و تجهیز نیروی دریایی خود، چنین پیش‌بینی کرده است که در صورت وقوع هر حمله‌ای، با استفاده از این نیرو تنگه هرمز را که حدود ۴۰ درصد نفت خام مورد نیاز جهان از آن عبور می‌کند، مسدود کند.

در سپتامبر سال ۲۰۰۶ میلادی، ژنرال جان ابی‌زید، فرمانده سابق نیروهای آمریکایی در خاورمیانه و شمال آفریقا، این نظر را تأیید کرد. او گفت که ایران نیروی زمینی پرشماری دارد که از نظر تهاجمی تهدیدی قلمداد نمی‌شود، ولی قادر به پیشبرد جنگ‌های غیرمتعارف است و نیروی دریایی این کشور هم توانایی آن را دارد که به طور موقت تنگه هرمز را مسدود کند.

در فوریه سال ۲۰۰۸ میلادی، ژنرال میپلز، رییس اداره اطلاعات نیروهای مسلح آمریکا، گفت که تداوم نوسازی نیروی دریایی ایران روی تجهیزات غیرمتعارفی مثل قایق‌های سریع مجهز به موشک‌انداز، موشک‌های هدایت‌شونده و مین‌های دریایی متمرکز شده است.

از زمان انتشار این گزارش‌ها تاکنون، ایران به انجام رزمایش‌های دریایی، که هدف آن تمرین برای عملیات تهاجمی علیه کشتی‌های دشمن و یا تبادل موشک‌های زمین به زمین در تنگه هرمز و خلیج فارس بوده، ادامه داده است. نوع رزمایش‌ها نشان می‌دهد خطری که ایران درباره وقوع حمله خارجی احساس می‌کند، بسیار جدی است.

حق نشر عکس Mehr

موشک‌های دوربرد

ایران برای مقابله بهتر و موثرتر با تجاوز خارجی، برنامه توسعه و تولید موشک‌های دوربرد خود را توسعه داده و تسریع کرده است. این کشور که ضعف‌های خود را در عرصه نیروی هوایی به خوبی می‌شناسد، یک برنامه داخلی تولید و توسعه موشک‌های دوربرد را در دستور کار قرار داده که از نگاه تهران بسیار حیاتی است.

با آنکه نگرانی‌های ایران درباره خطر کشورهای منطقه، دلیل اولیه برای پیشبرد برنامه‌های موشکی است، ولی این برنامه‌ها را نباید صرفا یک عامل دفاعی تلقی کرد. این موشک‌ها می‌توانند حوزه اعمال قدرت نظامی ایران را به طور مشهودی گسترش دهند. این موشک‌ها در مراحل اولیه به کلاهک‌های متعارف مجهز خواهند بود، ولی در عین حال، ایران این گزینه را دارد که آنها را به کلاهک‌های بیولوژیک و شیمیایی و در مراحل بعد، حتی موشک‌های با برد بیشتری را که مجهز به کلاهک‌های هسته‌ای هستند، تولید کند.

مقامات آمریکایی معتقدند که از سال ۲۰۰۱ میلادی تاکنون، ایران ممکن است توان لازم را برای ساخت موشک‌های قاره‌پیما کسب کرده باشد. وزات دفاع آمریکا در گزارشی در آوریل سال ۲۰۱۰ میلادی، ارزیابی کرد که ایران با تکیه بر کمک‌های موثر خارجی، تا سال ۲۰۱۵ میلادی، قادر به تولید موشک‌های قاره‌پیمایی خواهد بود که می‌توانند به خاک آمریکا برسند.

علاوه بر این، ایران کار روی موشک‌های میان‌برد و دوربرد خود را با تمرکز فراوان ادامه می‌دهد. ارتش ایران موشک‌های دوربرد گوناگونی در اختیار دارد که تعداد آنها بیش از ۵۰۰ فروند و برد برخی از آنها بالغ بر هزار و ۱۰۰ کیلومتر است و بسیاری از این موشک‌ها قادرند که مواضع نیروهای آمریکایی و متحدان آن را در منطقه هدف قرار دهند.

مطالب مرتبط