آمریکا و کشور فلسطینی؛ پی آمدها و هزینه‌های یک وتو

اوباما و عباس حق نشر عکس AP
Image caption آقای اوباما می گوید که در راه صلح، مسیر میان‌بر وجود ندارد

ایالات متحده آمریکا اولین کشوری بود که شصت و چهار سال پیش با رای خود در سازمان ملل به کشور اسرائیل مشروعیت بخشید و اکنون تنها کشوری است که پیش بینی می شود با رای خود مانع از عضویت کامل فلسطین در سازمان امنیت شود.

با وجود تاکید چندین باره دولتمردان کاخ سفید در وتوی درخواست فلسطینیان جهت ارتقا وضعیت خود در سازمان ملل و تبدیل شدن به عضو کامل، فلسطینیان همچنان سرسختانه به دنبال تعقیب خواست خود در شورای امنیت سازمان ملل بودند.

به نظر می رسد اصرار فلسطینی ها بر ارائه درخواستشان در شورای امنیت سازمان ملل، در حالی که آنها به خوبی از رای منفی آمریکا آگاهی داشتند، تنها نتیجه اش اعمال هزینه برای قدرتمندترین کشور جهان از سوی کشوری است که هنوز بر نقشه های جهان متولد نشده است.

اما این هزینه ها چه می تواند باشد؟

زیر سئوال رفتن کارآمدی سازمان ملل

اکنون بیش از چهل سال از اشغال کرانه باختری از سوی ارتش اسرائیل می گذرد. اسرائیل تنها کشوری است که مرزهای شرقی اش همچنان محل منازعه و فرو رفته در چالش های تاریخی است.

در طی این سالها، سازمان ملل تلاشهای بسیاری را برای پایان دادن به این منازعه انجام داد. اما بی فرجامی این تلاش ها باعث شد تا کوفی عنان، دبیرکل پیشین سازمان ملل، ادامه مناقشه خاورمیانه را ضربه ای به اعتبار سازمان ملل و باعث زیر سئوال رفتن بی طرفی و کارآمدی این سازمان در جهان بخواند.

ایالات متحده تاکنون بیش از ۴۰ بار با استفاده از حق وتوی خود موجب خنثی شدن تصمیمات سازمان ملل شده است. از سوی دیگر هر گاه سازمان ملل توانسته است قطعنامه ای علیه اسرائیل به تصویب برساند مقامات تل آویو با بی اعتنا از کنار آن عبور کرده اند.

به عنوان مثال سازمان ملل در سال ۱۹۸۰ قطعنامه شماره ۴۶۵ خود را صادر کرد که بر اساس آن دولت اسرائیل به خاطر تلاش برای تغییر ترکیب جمعیتی و بسط قلمرو از طریق اعمال زور محکوم شده بود.

حق نشر عکس AFP
Image caption نزدیک شدن موعد انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، تصمیم‌گیری در مورد مسئله فلسطین را برای آقای اوباما دشوارتر کرده است

همین متن در قطعنامه ای دیگری - شماره ۴۷۶ – تکرار شد. اما بی توجهی مقامات دولت عبری به قطعنامه های سازمان ملل موجب شد تا امروز ۱۴۴ شهرک اسرائیلی در کرانه باختری ساخته و بیش از ۵۰۰ هزار یهودی مهاجر در آنها اسکان داده شود و این معنایی جز کورتر شدن گره صلح ندارد.

ایجاد شکاف در اردوگاه غرب

رئیس جمهور آمریکا روز چهارشنبه در برابر نمایندگان کشورهای دنیا که دو سوم آنها از ایجاد کشور فلسطینی جانبداری می کنند سخنرانی کرد و بدون ارائه هیچ پیشنهاد تازه ای بر ادامه گفتگوهای ۱۸ ساله صلح فلسطینیان با دولت اسرائیل تاکید کرد.

گفتگوهایی که عملا بیش از دو سال است شکست خورده و از نگاه فلسطینی ها تنها فرصتی در اختیار اسرائیل بوده تا برنامه شهرک سازی خود را توسعه دهد.

تنها ساعتی پس از سخنرانی اوباما، نیکلا سارکوزی رئیس جمهور فرانسه آشکارا گامی متفاوت از آمریکا برداشت و هشدار داد که وتو کردن خواسته فلسطینیان می تواند به بروز خشونت در منطقه خاورمیانه دامن بزند.

سارکوزی همچنین پیشنهاد داد تا مذاکرات صلح بر اساس یک جدول زمانی صورت گیرد. رئیس جمهور فرانسه همچنین با اشاره به بهار عربی، خطاب به اسرائیلی ها گفت: "نمی توانید در برابر این باد آزادی و دمکراسی که منطقه شما را درنوردیده بی تفاوت بمانید."

مرزهای این اختلاف نظر تنها در دو سوی اقیانوس اطلس نیست، در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا نیز موضوع کشور فلسطینی اختلاف برانگیز شده است.

بر همین اساس است که فرانکو فراتینی، وزیر امورخارجه ایتالیا که دولتش به همراه دولت آلمان از جمله منتقدان اقدام اخیر فلسطینی هاست، اختلاف اروپائی را "فاجعه بزرگی" می خواند و به زوددویچه سایتونگ می گوید: "در صورت وقوع این مصیبت و تبدیل شدن کشورهای اروپایی به طرفداران فلسطین یا طرفداران اسرائیل، شکاف وسیعی در اتحادیه رخ خواهد داد و این شامل روابط اتحادیه اروپا با آمریکا و جهان عرب نیز خواهد شد."

واضح است که اختلاف نظر کشورهای اروپائی بر سر نوع مواجهه با اسرائیل علاوه بر ایجاد اختلاف با واشنگتن، موجب اختلاف با هیئت حاکمه اسرائیل نیز خواهد شد.

این تفاوت دیدگاه اروپائی ها و آمریکا همچنین موجب می شود تا کشورهای عرب نگاهشان را بیش از پیش از آمریکا برگیرند و به برخی کشورهای اروپایی همچون فرانسه بدوزند. این فرصتی خواهد بود برای عرض اندام دوباره اروپا در خاورمیانه و پس گرفتن بخشی از نقشی که در طی جنگ جهانی دوم و پس از آن اروپائی ها به نفع امریکا از دست داده بود.

کاخ سفید و فشار از هر جهت

به عقیده برخی از صاحب نظران، در پیش بودن انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و اهمیت نقش جامعه یهودی آمریکا در آن موجب می شود که اوباما حتی اگر بخواهد، نتواند گامی شجاعانه در مسیر پایان بخشیدن به مناقشه دیرپای خاورمیانه بردارد و تنها به بیان سخنان دلگرم کننده برای فلسطینیان و نه چندان مطلوب برای اسرائیلی ها بسنده کند. سخنانی که برای اوباما چندان هم کم هزینه نیست.

یک نظر سنجی که هفته گذشته صورت گرفت حکایت از آن دارد که "سیاست خاورمیانه ای" اوباما احتمالا باعث می شود تا دمکرات ها کرسی خالی منطقه بروکلین و کوئیز را به نفع جمهوری خواهان از دست بدهند.

کمپین انتخاباتی اوباما نیز با دریافت همین نشانه ها نگران آن است که "سوء تفاهم های" ایجاد شده میان یهودیان آمریکا نسبت به اوباما موجب از دست دادن پشتیبانی آنها و کاهش شانس انتخاب دوباره اوباما به ریاست جمهوری شود.

از سوی دیگر حزب جمهوری خواه آمریکا که خود را برای شکست دادن اوباما در انتخابات آماده می کند، انتقاد از سیاست دولت اوباما در خصوص اسرائیل را به یکی از اصلی ترین برنامه های خود تبدیل کرده است.

ریک پری فرماندار ایالت تگزاس که یکی از کاندیداهای جمهوری خواهان برای رقابت انتخاباتی ریاست جمهوری آمریکا است، اخیرا با اعلام حمایت از اسرائیل سیاست خارجی اوباما را "ساده لوحانه، متکبرانه و گمراه کننده" توصیف کرد.

انتقادها از سیاست خارجی اوباما تنها از سوی هواداران اسرائیل صورت نمی گیرد. جیمی کارتر، رئیس جمهور اسبق آمریکا و هم حزبی اوباما که به خاطر تلاش هایش برای انعقاد پیمان صلح میان اسرائیل و مصر موسوم به کمپ دیوید برنده جایزه صلح نوبل شد نیز از هر فرصتی برای بیان انتقاداتش -چه علیه دولت جمهوری خواه بوش و چه دولت دمکرات اوباما- بهره می گیرد.

کارتر معتقد است که آمریکا هرگز نمی تواند میانجی عادلی برای برقراری صلح در خاورمیانه باشد، زیرا که واشنگتن "تقریبا از هر گام اسرائیل حمایت کامل می کند".

سرخوردگی در خاورمیانه

به یاد بیاوریم سخنان دو سال پیش باراک اوباما را در قاهره، آنجا که گفت: "ما در برهه ای از زمان با یکدیگر دیدار می کنیم که میان ایالات متحده و جهان اسلام تنش وجود دارد- تنشی که در تاریخ ریشه دارد و ورای سیاستهای کنونی آمریکا است. من در پی آغازی نوین میان ایالات متحده و جهان اسلام هستم."

اوباما در همان سخنرانی گفت: "بگذارید شک و شبهه ای باقی نگذارم: وضعیت فلسطینی ها قابل تحمل نیست. آمریکا به آرمان های مشروع فلسطینیان که شامل عزت، فرصت و کشوری برای خود می شود، پشت نمی کند."

اوباما خوب حرف می زند در بیان او فصاحت و بلاغت موج می زند. همین نیک گفتاری اوباما بود که او را تبدیل به یکی از محبوب ترین روسای جمهور آمریکا در قاهره، تهران، استانبول و بیروت کرد. اما آیا محبوبیت اوباما و خوش بینی نسبت به سیاستهای او همچنان میان مردم خاورمیانه پایدار است؟

بر اساس نتایج یک نظر سنجی که توسط مرکز تحقیقاتی پیو صورت گرفت، میزان نگرش مثبت به آمریکا در جهان عرب در حال سقوط است در حالی که دو سال پیش حدود ۲۵ درصد از مردم اردن نظر مساعدی نسبت به ابلات متحده داشتند، این میزان در سال ۲۰۱۱ به ۱۳ درصد کاهش یافت. این سقوط در لبنان، مصر و پاکستان هم چشمگیر است.

حمایت قاطعانه آمریکا از اسرائیل موجب می شود تا بحران روابط اسرائیل با تنها متحدان منطقه ای خود، یعنی ترکیه و مصر -و احتمالا به زودی اردن- نه تنها التیام پیدا نکند که نگرانی های بیشتری را در این زمینه پدید آورد.

بن رودز، نویسنده متن سخنرانی اوباما در قاهره به وال استریت ژورنال می گوید: "جایگاه آمریکا در جهان عرب متزلزل شده است و من بیش ازهر چیز یک سرخوردگی بزرگ می بینم."

مطالب مرتبط